Przymus pracy w okupacyjnym Kraju Warty i kategoria „wydajnych Polaków”
Uwagi na marginesie Kodeksu Etyki Lekarskiej
DOI:
https://doi.org/10.12797/AHiFM.89.2025.89.01Słowa kluczowe:
okupacja hitlerowska, Kraj Warty, Związek Wydajnych Polaków, Kodeks Etyki LekarskiejAbstrakt
Podczas II wojny światowej hitlerowskie Niemcy wcieliły do swego państwa znaczne obszary Rzeczypospolitej. Ziemia wielkopolska weszła w skład prowincji o nazwie Kraj Warty. Duża część ludności została wysiedlona poza granice prowincji, część – wpisana na Niemiecką Listę Narodowościową (NLN, tzw. volkslista), a niewielka, 40-tysięczna grupa została uznana za dorównującą Niemcom pod względem wydajności pracy i uprzywilejowana socjalnie. Po wojnie ich postawę zweryfikowano pod kątem prawnym i moralnym. Powraca pytanie: Czy w tamtych warunkach sumienna, mocno zakorzeniona w miejscowej „organicznikowskiej tradycji” pożyteczna praca na rzecz własnej społeczności, służebna postawa wobec wszystkich ofiar konfliktu wojennego, aczkolwiek pod komendą okupanta, dają się moralnie usprawiedliwić? Jak praktycznie mogłaby i miałaby wyglądać zawodowa działalność lekarzy tudzież innych pracowników medycznych na tle współczesnych zagrożeń wojennych, zwłaszcza że niewolnicza praca podbitej ludności jest takim samym łupem wojennym jak zagarnięte terytorium i jego zasoby?
Bibliografia
[1] Początek M., Pamiętnik pacjenta izolatorium gruźliczego podczas okupacji niemieckiej. 48 dni spośród trzech miesięcy. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, 2019, 82, 35–48.
[2] Krysiak L., Siła regionów. 100 lat samorządności lekarskiej w Polsce. Gazeta Lekarska, 2021 kwi 26, [online] https://gazetalekarska.pl/sila-regionow-100-lat-samorzadnosci-lekarskiej-w-polsce/ – 28.10.2023.
[3] Stryjkowski K., Położenie Polaków „wydajnie pracujących” (Leistungspolen) w Wielkopolsce w latach 1945-1946. Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny, 2001/2002, VIII/IX, 165–179.
[4] Jezierski Z., Służba zdrowia Okręgu Poznańskiego Armii Krajowej. Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, 2010, 73, 65–73.
[5] Stryjkowski K., Położenie osób wpisanych w Wielkopolsce na niemiecką listę narodowościową w latach 1945-1950, Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań (Polska) 2004.
[6] Marczewski J., Hitlerowska koncepcja polityki kolonizacyjno-wysiedleńczej i jej realizacja w „Okręgu Warty”, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1979.
[7] Co ciekawe, w tej obszernej, ukierunkowanej przecież tematycznie monografii nie zawarto żadnych odniesień do kwestii „leistungspolen”, zob. Marczewski J., Hitlerowska koncepcja polityki kolonizacyjno-wysiedleńczej i jej realizacja w „Okręgu Warty”, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1979.
[8] Turowski J., Socjologia. Wielkie struktury społeczne, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin (Polska) 2000.
[9] Jastrzębski W., Ludność niemiecka i rzekomo niemiecka na ziemiach polskich, włączonych do Rzeszy Niemieckiej (1939-1945), [w:] Ludność niemiecka na ziemiach polskich w latach 1939-1945 i jej powojenne losy. Materiały z konferencji, red. Jastrzębski W., Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Bydgoszcz (Polska) 1995, 13.
[10] Rusiński W., Położenie robotników polskich w czasie wojny 1939-1945 na terenie Rzeszy i „obszarów wcielonych”. Cz. 1, Instytut Zachodni, Poznań (Polska) 1949.
[11] Zimniak H., Ludność niemiecka w Kraju Warty (ReischsgauWartherland) 1939-1945, [w:] Przymus germanizacyjny na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945. Materiały z konferencji, red. Jastrzębski W., Wydaw. Uczelniane WSP, Bydgoszcz (Polska) 1993, 83–103.
[12] Łuczak C., „Kraj Warty” 1939-1945. Studium historyczno-gospodarcze okupacji hitlerowskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań (Polska) 1972.
[13] Madajczyk P., Niemcy polscy 1944-1989, Oficyna Naukowa, Warszawa (Polska) 2001.
[14] APPOP, Starostwo Powiatowe w Chodzieży, Referat Społeczno- polityczny, Sprawy rehabilitacji osób wpisanych na niemiecką listę narodowościową. Pisma/wnioski zainteresowanych do władz, Sprawy mniejszości narodowej.
Repatriacja do Niemiec. Wykazy Niemców, Rok 1945, 97/B/ 50/1-3, 97/5: Rejestr Deklaracji wierności osób wpisanych do trzeciej-czwartej grupy niemieckiej listy narodowej lub do grupy tzw. Leistungs-Pole zamieszkałych na terenie powiatu chodzieskiego, 97/6, 105/3.
[15] Bielak F., Niemiecka grupa narodowa w Polsce, Akademia Nauk Społecznych, Warszawa (Polska) 1990.
[16] Archiwum Państwowe w Pile, Rok 1945-1947, 98/85, Starostwo Powiatowe Czarnkowskie. Referat Społeczno-Polityczny. Sprawy wyznaniowe i narodowościowe.
[17] APOP, 97/5.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
