Archiwum Historii i Filozofii Medycyny jest recenzowanym czasopismem naukowym, które powstało w 1924 r. z inicjatywy Profesora Adama Wrzoska. Przez lata czasopismo zmieniało nazwę, redaktorów naczelnych i szatę graficzną, ciągle jednak pozostając jednym z nielicznych na skalę światową naukowych tytułów specjalistycznych wydawanych cyklicznie w dziedzinie historii i filozofii medycyny. Od samego początku czasopismo stało się najważniejszym polskim periodykiem naukowym publikującym prace o tej tematyce.
Hans Lauber (1876-1952) – okulista, niemiecki kolaborant, dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1939-1940
Hans Lauber (1876-1952) – wybitny okulista, uczony, związany z Wiedniem i Warszawą, zapisał się w historii medycyny jako jeden z pionierów badań nad fizjologią i patologią pola widzenia oraz jako współtwórca standardów perymetrii. Autor co najmniej 78 prac naukowych i dwóch podręczników, skonstruował własne przyrządy diagnostyczne, m.in. perymetr i projektor punktu świetlnego, oraz lampę do badania dna oka w świetle bezczerwiennym. W latach 1931-1940 kierował Katedrą i Kliniką Chorób Oczu Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, a w latach 1939-1940 pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Dzięki wsparciu finansowemu Fundacji im. Johna Wardena, zarządzanej przez Irenę Warden, doprowadził do modernizacji warszawskiej Kliniki Ocznej i opracował pierwszy w Polsce program kształcenia podyplomowego lekarzy. Postać Laubera pozostaje jednak niejednoznaczna. W czasie okupacji objął kierownictwo Kliniki Okulistycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, co po wojnie stało się przedmiotem oskarżeń o germanizację personelu, brutalne traktowanie pacjentów oraz prowadzenie eksperymentów medycznych. Choć Lauberowi nie udowodniono zbrodni wojennych, jego działalność podczas II wojny światowej do dziś budzi kontrowersje. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółową biografię Hansa Laubera, w tym nieścisłości obecne w dotychczasowej literaturze, a także omówiono jego dorobek naukowy oraz wkład w rozwój okulistyki w Polsce i Europie.
Prawa autorskie (c) 2026 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Samuel Lehm (1879-1954), lwowski laryngolog w oczach swego syna Stanisława Lema
Na wstępie artykułu pokrótce przedstawiono drogi: życiową, zawodową i naukową Samuela Lehma (1879-1954), jednego spośród znanych otorynolaryngologów polskiego Lwowa i pionierów polskiej otorynolaryngologii. Skrótowo przeanalizowano jego dokonania w dziedzinie otorynolaryngologii. W sposób lakoniczny zarysowano wpływ dra Samuela oraz jego żony Sabiny na dzieciństwo Stanisława Lema (1923-2006) – ich jedynego syna, późniejszego wybitnego pisarza science fiction, filozofa, krytyka literackiego, futurologa, a także lekarza. Stanisław ukazał swoje dzieciństwo i wchodzenie w dorosłość w powieści Wysoki Zamek. Wspominał w niej m.in. o pełnym tajemnic mieszkaniu rodziców, bibliotece ojca wypełnionej lekarskimi dziełami, fascynacji osteologią i o leczeniu jego schorzeń i dolegliwości przez ojca.
historia medycyny Kresów Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej
Londyn 20 Maresfield Gardens – ostatni, emigracyjny adres Sigmunda Freuda (1856-1939)
Czasy przełomów bywają zarazem okresami ryzyka. Zmianom dotyczącym pojedynczych osób i całych społeczności towarzyszą niezwykłe napięcia oraz zwyczajny chaos. Procesy te generują idee o charakterze obronnym. Na płaszczyźnie psychologicznej, socjologicznej, jak i ekonomicznej – powstają pomysły zagmatwane, poniekąd dwuznaczne, przejściowo jednak przydatne. Ostatnio modny jest mit sztucznej inteligencji. Jeszcze sto, sto pięćdziesiąt lat temu na kryzysy spowodowane rewolucją przemysłową, znacznym wzrostem demograficznym, rozwarstwieniem ekonomicznym i gwałtownymi przemianami społecznymi próbowała odpowiedzieć m.in. psychoanaliza: idea zaprojektowana przez wiedeńskiego profesora Sigmunda Freuda. W jakiej kondycji przetrwała do dziś, co może proponować wobec nowych wyzwań technologicznych i klimatycznych, a jednocześnie odwiecznych dylematów ludzkiej egzystencji? Wszystko to zastanawia podczas pobytu w ostatnim mieszkaniu Sigmunda Freuda w Londynie przy Maresfield Gardens, w trakcie kontemplowania wystroju kamienicy oraz ostatnich dni słynnego badacza.
Pod urokiem medycyny niemieckiej i francuskiej. Dziewiętnastowieczne relacje polskich lekarzy z wyjazdów naukowych do Berlina i Paryża
W artykule ukazano XIX-wieczne relacje polskich lekarzy z wyjazdów naukowych do Berlina i Paryża. To w tym właśnie stuleciu modne stawały się podróże do najbardziej znanych europejskich centrów badań i dydaktyki lekarskiej, do miejsc, w których rodziły się i rozwijały nowe idee medyczne oraz udoskonalano praktykę leczniczą. Lekarze publikowali sprawozdania z wizyt w Berlinie i Paryżu w czasopismach, informując czytelników o innowacjach stosowanych przez niemieckich i francuskich medyków. Współcześnie te XIX-wieczne relacje stanowią ważne źródło informacji o stanie ówczesnej wiedzy lekarskiej, funkcjonowaniu szpitali, nauczaniu medycyny. Autorami części sprawozdań z wyjazdów naukowych byli najwybitniejsi polscy medycy, którzy doskonale rozumieli znaczenie popularyzacji wiedzy o europejskiej medycynie. Słusznie bowiem uważali, że recepcja zagranicznych idei lekarskich może pozytywnie wpłynąć na rozwój polskiej sztuki lekarskiej.
Poradnia Polska w Paryżu. Pomoc medyczna dla Polaków zablokowanych w Paryżu po 13 grudnia1981 r. (wspomnienia własne)
Autor opisuje okoliczności powstania Poradni Polskiej w Paryżu po wprowadzeniu stanu wojennego przez Wojciecha Jaruzelskiego w grudniu 1981 roku. Społeczność polska w Paryżu zorganizowała pomoc dla Polaków zablokowanych w tym mieście bez kontaktu z ojczyzną i rodziną. Wkrótce wśród nich pojawiły się problemy zdrowotne, więc polskojęzyczni lekarze z pomocą burmistrza Jacques'a Chiraca założyli Poradnię Polską w Paryżu, która została otwarta 4 stycznia 1982 r., trzy tygodnie po ogłoszeniu stanu wojennego. W poradni wolontariuszami było osiemnastu francuskich lekarzy. W ciągu dwóch lat polskim pacjentom udzielono kilku tysięcy konsultacji. Poradnia dysponowała również zapasem leków i wsparciem technicznym w postaci gabinetu radiologicznego i laboratorium chemii klinicznej. Zaprzyjaźnione francuskie szpitale przeprowadziły kilka niezbędnych operacji i zapewniły polskim pacjentom opiekę położniczą. Cała pomoc medyczna dla Polaków zablokowanych w Paryżu była całkowicie bezpłatna. Poradnia zakończyła swoją działalność w 1984 roku.
Teofil Kaczorowski (1830-1889) – odkrywca związku przyczynowego między zakażeniem przyzębia a chorobami ogólnoustrojowymi
Teofil Kaczorowski (1830-1889), wybitny lekarz XIX-wiecznego Poznania, zapisał się na kartach historii medycyny przede wszystkim jako odkrywca związku przyczynowego między zakażeniem przyzębia a chorobami ogólnoustrojowymi. Jego badania, opublikowane w 1884 r., były wcześniejsze o kilka lat w stosunku do prac Willoughby’ego D. Millera (1853-1907), któremu później błędnie przypisywano pierwszeństwo tego odkrycia. Kaczorowski, wszechstronnie wykształcony i zaangażowany w rozwój nauk medycznych, był autorem kilku raportów epidemiologicznych, zajmował się także leczeniem operacyjnym oraz terapią różnych schorzeń. Był lekarzem, który nie stronił od nowatorskich rozwiązań oraz najnowszych doniesień badawczych ze świata medycyny. Jego zięciem był poeta Adam Asnyk. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółową biografię Kaczorowskiego, wraz z wyjaśnieniem nieścisłości obecnych w istniejącej literaturze, oraz analizę jego dorobku naukowego.
Analiza historyczna pierwszych wzmianek o kołtunie w literaturze polskiej
W artykule podjęto problematykę źródeł historycznych dotyczących genezy kołtuna (łac. plica polonica) i zweryfikowano powtarzany w literaturze błąd, jakoby pierwsze wzmianki o tej chorobie miały znaleźć się w kronikach Jana Długosza i Marcina Kromera, w kontekście najazdów tatarskich na Polskę w XIII w. Opierając się na analizie tekstów źródłowych, wykazano, że ani Długosz, ani Kromer nie wspominają o kołtunie, lecz jedynie o zarazach spowodowanych skażeniem wody przez Tatarów. Zrekonstruowano genezę tego błędnego poglądu, wskazując na twórczość Joachima Pastoriusa de Hirtenberga i Vopiscusa Fortunatusa Plempiusa jako pierwotne źródła nieporozumienia, które następnie utrwaliło się w historiografii medycznej i popularnej. Artykuł ukazuje, jak fałszywe przypisania mogą przenikać do literatury naukowej, oraz stanowi próbę ostatecznego sprostowania mitu o tatarskim pochodzeniu kołtuna.
Władysław Henryk Melanowski (1888-1974) – zasłużony organizator i historyk polskiej okulistyki
WŁADYSŁAW HENRYK MELANOWSKI (1888-1974) – DISTINGUISHED ORGANIZER AND HISTORIAN OF POLISH OPHTHALMOLOGY Celem pracy jest przybliżenie sylwetki i dorobku naukowego Władysława Henryka Melanowskiego (1888-1974), lekarza okulisty, profesora i kierownika Katedry i Kliniki Okulistycznej Uniwersytetu Warszawskiego, a także dyrektora Instytutu Oftalmicznego w Warszawie.
Przymus pracy w okupacyjnym Kraju Warty i kategoria „wydajnych Polaków”
Podczas II wojny światowej hitlerowskie Niemcy wcieliły do swego państwa znaczne obszary Rzeczypospolitej. Ziemia wielkopolska weszła w skład prowincji o nazwie Kraj Warty. Duża część ludności została wysiedlona poza granice prowincji, część – wpisana na Niemiecką Listę Narodowościową (NLN, tzw. volkslista), a niewielka, 40-tysięczna grupa została uznana za dorównującą Niemcom pod względem wydajności pracy i uprzywilejowana socjalnie. Po wojnie ich postawę zweryfikowano pod kątem prawnym i moralnym. Powraca pytanie: Czy w tamtych warunkach sumienna, mocno zakorzeniona w miejscowej „organicznikowskiej tradycji” pożyteczna praca na rzecz własnej społeczności, służebna postawa wobec wszystkich ofiar konfliktu wojennego, aczkolwiek pod komendą okupanta, dają się moralnie usprawiedliwić? Jak praktycznie mogłaby i miałaby wyglądać zawodowa działalność lekarzy tudzież innych pracowników medycznych na tle współczesnych zagrożeń wojennych, zwłaszcza że niewolnicza praca podbitej ludności jest takim samym łupem wojennym jak zagarnięte terytorium i jego zasoby?
Brak abstraktu dla tego artykułu.
Recenzja: Michał Nikodem, Dentomachia. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki u dentysty
“On the Causal Relationship of Gingivitis with Other Diseases”. Original title in Polish: „O związku przyczynowym zapalenia dziąseł z innemi chorobami” by dr Teofil W. Kaczorowski (1830-1889)
Rola chirurgów warszawskich w kształtowaniu się polskiej otorynolaryngologii jako specjalizacji zabiegowej w latach 1801-1918
Na wstępie autor wyjaśnił pojęcie otorynolaryngologii, pokrótce ukazał jej powstawanie z różnych dziedzin medycyny – szczególnie z chirurgii i chorób wewnętrznych – a następnie proces jej wyodrębniania się w zaborach austriackim, rosyjskim i niemieckim. Autor przedstawił początki otorynolaryngologii w Warszawie i rolę, jaką odegrali w tym procesie tacy otorynolaryngolodzy jak: Teodor Heryng, Teodor Heiman, Alfred Marcin Sokołowski, Leopold Lubliner i inni. W skrócie zasygnalizował również rolę warszawskich klinik i oddziałów chirurgicznych w wykształcaniu się tej specjalności i innych, uwypuklając wkład m.in. Juliana Kosińskiego, Franciszka Jawdyńskiego, Władysława Krajewskiego oraz Władysława Matlakowskiego. Publikację zamyka wykaz pięćdziesięciu prac autora artykułu, dotyczących otorynolaryngologicznych dokonań warszawskich chirurgów i lekarzy zajmujących się chirurgią, które ukazały się w otorynolaryngologicznych periodykach polskich w latach 2007-2013.
Profesor doktor habilitowany medycyny Andrzej Stefan Śródka (1946-2022)
Tekst biograficzny ukazujący sylwetkę, karierę zawodową, wkład do nauki polskiej oraz pasje i zainteresowania jednego z czołowych polskich historyków nauki, wieloletniego kierownika Katedry Historii Medycyny UJ CM i profesora Instytutu Historii Nauki PAN im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów w Warszawie, autora klasycznego dziś opracowania Uczeni polscy XIX-XX stulecia – prof. dr. hab. Andrzeja Śródki.
Prawa autorskie (c) 2024 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Profesor doktor habilitowany medycyny Romuald Wiesław Gutt (1921-1988) w źródłach archiwalnych i wspomnieniach
Profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk medycznych Romuald Wiesław Gutt był redaktorem naczelnym „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” w latach 1981-1988. W niniejszym artykule zrelacjonowano jego czasy szkolne i studenckie na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Jagiellońskim z uwzględnieniem działalności publicystycznej w czasie studiów. Wspomniano udział w wojnie obronnej w 1939, która doprowadziła do jego kalectwa, oraz lata okupacji. Zanalizowano jego drogę zawodową i naukową w medycynie wewnętrznej i hematologii w licznych placówkach szpitalnych oraz laboratoryjnych Śląska i Warszawy. Szczegółowej analizie poddano jego osiągnięcia naukowe jako kierownika placówek historii medycyny w akademiach medycznych we Wrocławiu i w Szczecinie. Ukazano jego liczne problemy zdrowotne i rodzinne, które były przyczyną częstych zmian pracy. Przybliżono też jego działalność naukową na polu historii medycyny, którą proponował nazywać terminem „rozwój myśli lekarskiej”. Pokazano go jako autora kilkunastu książek, z których najważniejsze to: Dzieje nauki o krwi, Historia patologii w XIX wieku, Propedeutyka Lekarska; ponadto jako autora kilkuset publikacji naukowych oraz błyskotliwych prac publicystycznych. Profesor Gutt – lekarz praktyk, historyk, filozof, miłośnik muzyki i literatury, erudyta, wykładowca uwielbiany przez studentów, członek wielu kolegiów i towarzystw naukowych – pozostawił po sobie swój sposób patrzenia na historię medycyny, co przedstawiono w zakończeniu pracy.
historia polskiego czasopiśmiennictwa lekarskiego
„Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”
Podpułkownik profesor doktor medycyny Stanisław Józef Konopka (1896-1982) – lekarz, oficer Wojska Polskiego, historyk medycyny
Profesor Stanisław Józef Konopka to twórca i długoletni dyrektor Głównej Biblioteki Lekarskiej w Warszawie, znakomity historyk medycyny, mistrz bibliografii lekarskiej. W czasie I wojny światowej był oficerem C.K. Armii, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości służył aż do 1939 r. w Wojsku Polskim, gdzie osiągnął rangę podpułkownika. W latach 1918-1919 był w czasie walk polsko-ukraińskich uczestnikiem odsieczy Przemyśla i Lwowa, następnie brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. Studia medyczne odbył na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, absolutorium uzyskał w 1925 r. Dyplom doktora wszech nauk lekarskich otrzymał pięć lat później na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W latach 1925-1939 był kierownikiem Biblioteki i Muzeum Lekarskiego w Szkole Podchorążych Sanitarnych w Warszawie. Podczas niemieckiej okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu, w 1943 r. został aresztowany przez Gestapo, przebywał w więzieniu na Pawiaku, a potem w niemieckich kacetach na Majdanku, Gross-Rosen i Litomierzycach. W czerwcu 1945 r. założył Główną Bibliotekę Lekarską, którą kierował i rozwijał do 1970 r., a placówka ta stała się w swojej kategorii znaczącym ośrodkiem nie tylko krajowym, ale i europejskim. Konopka był w latach 1957-1972 redaktorem czasopisma „Archiwum Historii Medycyny” oraz autorem ponad 420 opublikowanych prac. Dziełem naukowym jego życia jest wielotomowa Polska Bibliografia Lekarska.
Operacje plastyczne okolicy twarzy w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie podczas II wojny światowej
Korzenie chirurgii plastycznej sięgają 2 tys. lat p.n.e. Pierwsze operacje plastyczne były wykonywane już w starożytnych Indiach. Początek rozwoju współczesnej chirurgii plastycznej w Polsce datuje się na koniec XIX, początek XX w. Jednym z prekursorów tej dziedziny medycyny w Polsce był dr Stanisław Michałek-Grodzki. Podczas II wojny światowej prowadził oddział chirurgii plastycznej, na którym były wykonywane bardzo precyzyjne zabiegi i operacje odtwórcze. Wszystko wskazuje na to, że dr Michałek-Grodzki uratował wielu rannych przed trwałym „zniekształceniem”. Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy podczas II wojny światowej w Szpitalu Ujazdowskim były przeprowadzane z sukcesem operacje plastyczne twarzy. Aby potwierdzić hipotezę, przeanalizowano 301 historii chorób pacjentów Oddziału IV A, które znajdują się w dokumentach pozostawionych przez dr. Michałka-Grodzkiego i przekazanych do Muzeum Historii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu przez jego bliskiego krewnego.
Prawa autorskie (c) 2025 Archiwum Historii i Filozofii Medycyny https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Otorynolaryngolodzy – samodzielni pracownicy nauki w polskim Lwowie
W pracy w skrócie przedstawiono drogi życiowe, zawodowe i naukowe otorynolaryngologów, którzy zdobyli tytuły naukowe, ordynując na terenie Lwowa w pierwszych czterech dekadach XX w. oraz w innych ośrodkach po zakończeniu II wojny światowej. Byli to: Tadeusz Ceypek (1904-1990) – organizator otolaryngologii na Górnym Śląsku i Śląsku Opolskim; Jan Danielewicz (1903-1982) – twórca otolaryngologii dziecięcej polskiej i światowej; Antoni Dobrzański (1893-1953) – założyciel Kliniki Otolaryngologicznej w powojennej Warszawie; Wiktor Jankowski (1905-1988) – otolaryngolog, audiolog, antropolog, współtwórca otolaryngologii wrocławskiej; Antoni Jurasz sen. (1847-1923) – jeden z twórców laryngologii światowej, pionier tej specjalności w Heidelbergu, we Lwowie i w Poznaniu; Stanisław Kossowski (1909-1989) – otolaryngolog we Wrocławiu, twórca metod medycyny fizykalnej w rynolaryngologii; Wacław Kuśnierczyk (1908-1997) – otolaryngolog i onkolog na Górnym Śląsku oraz Teofil Zalewski (1872-1953) – założyciel klinicznej otolaryngologii we Lwowie i Wrocławiu. Jurasz otrzymał veniam legendi w 1876 w Heidelbergu, Zalewski – w 1908, Dobrzański – w 1929, a Jankowski i Ceypek – w 1939 r.; wszyscy czterej we Lwowie. Pozostali habilitowali się w okresie powojennym: Kossowski w 1951 r. we Wrocławiu, Danielewicz – w 1954 w Warszawie, a Kuśnierczyk – w 1955 w Gliwicach. Wszyscy oni odegrali znaczącą rolę w rozwoju polskiej otorynolaryngologii w Polsce po II wojnie światowej.
historia medycyny Kresów Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej
W pracy przedstawiono historię rozwoju hemoreologii, czyli nauki o przepływie i lepkości krwi, łączącej zagadnienia biofizyki oraz medycyny, szczególnie w zakresie patogenezy chorób sercowo-naczyniowych. Ukazano, jak od początków badań nad układem krążenia, poprzez kluczowe odkrycia w zakresie hemodynamiki i reologii, zmieniało się spojrzenie świata medycyny na fizjologię układu krwionośnego, a co za tym idzie rozumienie patogenezy chorób krążenia oraz jak zmieniały się sposoby ich leczenia. Ponadto w pracy przybliżono najbardziej przełomowe odkrycia wybitnych naukowców, które przyczyniły się do rozwoju wyżej wymienionych nauk. Zaakcentowano fakt pogłębiania wiedzy z zakresu hemoreologii na przestrzeni wieków i podkreślono znaczenie dalszych badań, jak też mnogość zastosowań w praktyce klinicznej.
Zenobiusz Michał Bednarski (1923-2014) – olsztyński ftyzjatra i historyk medycyny
W poniższej pracy przedstawiono biografię oraz dorobek naukowy dr. n. med. Zenobiusza Michała Bednarskiego, olsztyńskiego ftyzjatry, historyka medycyny oraz ordynatora II Oddziału w Szpitalu Specjalistycznym Zespołu Gruźlicy i Chorób Płuc w Olsztynie w latach 1959-1991. Zenobiusz M. Bednarski urodził się w 1923 r. w Pińczowie. Studia lekarskie ukończył w 1952 r., a tytuł doktora nauk medycznych otrzymał w 1975 r. Był redaktorem naczelnym „Biuletynu Lekarskiego” i sekretarzem redakcji czasopisma naukowego pt. „Rocznik Medyczny”. Był autorem licznych prac naukowych z zakresu medyny oraz historii medycyny.
Adam Kwaskowski (1893-1984) – współtwórca okulistyki polskiej XX w.
W pracy przedstawiono biografię oraz dorobek naukowy Adama Kwaskowskiego, kierownika Kliniki Okulistycznej Akademii Medycznej w Poznaniu w latach 1956-1964. Adam Kwaskowki urodził się w 1893 r. w Warszawie. Otrzymał dyplom lekarza w czerwcu 1919 r. na Uniwersytecie Kijowskim. Był członkiem zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz kierownikiem jego poznańskiego oddziału. Był również członkiem Komisji Medycyny Doświadczalnej Wydziału Lekarskiego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi i Medalem 10-lecia Polski Ludowej. Napisał wiele prac naukowych.
Ludwik Hiacynt Gąsiorowski – lekarz, historyk medycyny, działacz społeczny
W pracy przedstawiono biografię Ludwika Gąsiorowskiego, poznańskiego lekarza i historyka medycyny. Ludwik Gąsiorowski urodził się w 1807 r. we wsi Ruda pod Wieluniem. Otrzymał dyplom lekarza w czerwcu 1835 r. na Uniwersytecie Wrocławskim. Był radnym Rady Miasta Poznań; w 1848 r. brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim. Założył Wydział Przyrodniczy Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Napisał kilka prac naukowych z zakresu historii medycyny.
Adam Szulisławski (1865-1911) – profesor nadzwyczajny okulistyki we Lwowie
Poniższy artykuł zawiera biografię oraz przegląd dorobku naukowego Adama Szulisławskiego (1865-1911). Studia medyczne ukończył na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1890 r. Specjalizował się w okulistyce – pracował w klinikach okulistycznych w kraju i za granicą: w Poznaniu, Wiedniu, Krakowie. Następnie związał swoje życie zawodowe z oddziałem ocznym kierowanym przez Emanuela Macheka w Szpitalu Powszechnym we Lwowie. W 1901 r. uzyskał habilitację na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego. Dorobek naukowy Adama Szulisławskiego poświęcony jest fizjologii i patologii narządu wzroku.
Jerzy Grzędzielski (1901-1941) – docent okulistyki Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie
Jerzy Grzędzielski (1901-1941) – lekarz, okulista, docent Uniwersytetu Lwowskiego. Ukończył studia w 1925 r. na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Swoje życie zawodowe związał z Kliniką Okulistyczną Uniwersytetu Lwowskiego, na której kolejno był asystentem, adiunktem, a następnie habilitował się na docenta okulistyki. Grzędzielski to autor licznych prac naukowych, m.in. poświęconych zabiegowym metodom leczenia w okulistyce oraz odwarstwieniu siatkówki. Ponadto był członkiem Polskiego Towarzystwa Okulistycznego oraz Towarzystwa Lekarskiego we Lwowie. Wygłosił referaty na XVII oraz XVIII Zjeździe Okulistów Polskich. Został zamordowany w masakrze profesorów lwowskich w 1941 r.
Biografia, analiza twórczości oraz osiągnięć medycznych Reginy Salomei z Rusieckich Pilsztynowej
W poniższej pracy przedstawiono biografię oraz dokonano analizy pamiętnika Reginy Salomei Rusieckiej pt. Proceder podróży i życia mego awantur, w tym opisanych w nim metod leczenia. Regina Salomea Rusiecka urodziła się prawdopodobnie ok. 1718 r. w pobliżu Nowogródka. Obecnie przez niektórych autorów bywa uważana za pierwszą polską lekarkę, mimo że nigdy nie zdobyła formalnego wykształcenia medycznego. Praktykowane przez nią sposoby leczenia pacjentów zostały skonfrontowane z zawartością podręczników lekarskich pochodzących z czasów współczesnych Rusieckiej oraz z obecnym stanem wiedzy medycznej w celu stwierdzenia, czy metody te mogły istotnie przynieść poprawę stanu jej pacjentów.
Piotr Lenartowicz SJ, Vivere et intelligere. Wybrane prace Piotra Lenartowicza SJ wydane z okazji 75-lecia jego urodzin. Red. Jolanta Koszteyn. Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum. Wyd. WAM, Kraków 2009, 832 ss.
W 2022 r. minęła dekada od śmierci ks. prof. Piotra Lenartowicza SJ, wybitnego krakowskiego filozofa przyrody i lekarza specjalizującego się w neurofizjologii. Z tej okazji warto przypomnieć jego dorobek naukowy, zamieszczony w obszernym zbiorze prac Vivere et intelligere opublikowanym w 2009 r. przez Wydawnictwo WAM, z okazji 75-lecia Jego urodzin. Publikacja ta, licząca ponad 800 stron, stanowi ważne źródło wiedzy na temat filozofii przyrody ożywionej. Redaktorka zbioru dr Jolanta Koszteyn wraz ks. prof. Romanem Darowskim SJ (autor biografii) oraz z dr. hab. Zbigniewem Wróblewskim (przeprowadził wywiad) wprowadzają czytelnika w świat myśli i badań Piotra Lenartowicza. Prace zostały podzielone na trzy rozdziały, które odnoszą się do głównych zainteresowań filozofa: dynamiki form żywych, paleobiologii oraz problematyki poznania. Lenartowicz prowadził badania w duchu obiektywizmu i pluralizmu ontycznego, opierając swoje odkrycia na arystotelesowsko-tomistycznej metodzie. Jego badania dotyczące całościowości i totipotencjalności procesów biologicznych, a także zjawiska epigenezy wprowadziły pewną nową jakość do filozofii przyrody ożywionej. W swoich pracach podejmował także tematy paleoantropologiczne, analizując ewolucję człowieka i status taksonomiczny australopiteków. Lenartowicz kładł nacisk na epistemologię; traktował ją jako klucz do rozstrzygania kontrowersji filozoficznych. Jego dorobek jest ważnym punktem odniesienia dla współczesnych badań nad biologią i filozofią. Prace Lenartowicza nie tylko rzucają światło na problemy współczesnej nauki, ale także inspirują kolejne pokolenia badaczy do poszukiwania głębszych odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące życia.
Jan Ruszkowski (1884-1951) – okulista i współtwórca Polskiego Wydziału Lekarskiego w Edynburgu
W poniższym artykule przedstawiono biografię polskiego okulisty, Jana Ruszkowskiego (1884-1951), oraz dokonano podsumowania jego dorobku naukowego. Jan Ruszkowski ukończył studia medyczne na Uniwersytecie w Kijowie w 1910 r. Następnie swoje życie zawodowe związał z Kliniką Okulistyczną Uniwersytetu Warszawskiego. Do momentu wybuchu II wojny światowej opublikował liczne prace i znacząco przyczynił się do rozwoju okulistyki w Polsce. Jego działalność medyczna i naukowa koncentrowały się na lepszym poznaniu patogenezy oraz metod leczenia jaskry. Po 1939 r. emigrował z Polski i rozpoczął pracę na Polskim Wydziale Lekarskim w Edynburgu. Ruszkowski dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem, kształcąc młodą kadrę lekarską dla Wojska Polskiego w okresie II wojny światowej. Do końca życia pozostał w Anglii i pracował w Instytucie Medycznym w Londynie.
Witold Jan Orłowski (1918-1988) – pionier retinologii polskiej XX w. oraz historyk okulistyki
W pracy przedstawiono biografię oraz dorobek naukowy Witolda Jana Orłowskiego, kierownika Kliniki Okulistycznej Akademii Medycznej w Poznaniu w latach 1965-1988. Witold Orłowski urodził się w 1918 r. w Warszawie. Otrzymał dyplom lekarza w 1950 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Brał czynny udział w powstaniu warszawskim. Był przewodniczącym zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, gdzie założył sekcję retinologiczną i organizował coroczne sympozja retinologiczne. Pełnił rolę redaktora naczelnego czasopisma „Klinika Oczna”. Jest autorem licznych prac naukowych.