Czasopismo naukowe „Euro-Facta” jest rocznikiem wydawanym przez Instytut Studiów Europejskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, który po raz pierwszy ukazał się w 2008 roku. Tytuł „Euro-Facta” składa się z dwóch elementów: „Euro” i „Facta”. Drugi z nich pochodzi z języka łacińskiego i swoim znaczeniem nawiązuje do rzeczywistości powstającej w wyniku ludzkiego działania. Zawiera w sobie zarówno zamiar osiągnięcia pewnego celu, jak i samo działanie do niego zmierzające. Istniejąca rzeczywistość i działanie są jego dwoma istotnymi komponentami. Celem czasopisma jest promocja tekstów, które przedstawiają wydarzenia i procesy zachodzące w Europie a także analizują europejską kulturę i jej źródła oraz diagnozują wpływ, jaki podane elementy mają na samą Europę oraz jej postrzeganie. W zamierzeniu redakcji czasopismo „Euro-Facta” ma stać się przestrzenią, w której zarówno doświadczeni badacze zajmujący się problematyką Europy, jak i rozpoczynający swoją karierę naukową studenci oraz absolwenci będą mogli włączyć się do dyskusji o kulturze, rozumianej jako pewna podstawa zachowań i tradycji europejskich, oraz o polityce europejskiej, która z niej czerpie, kształtując rzeczywistość.
Dialog prawny stron stosunku zobowiązaniowego z udziałem małżonka — po reformie polskiego prawa małżeńskiego majątkowego z dnia 17 czerwca 2004 roku (cz. I)
The matrimonial property law, which regulates not only the property relations between spouses themselves but also between one of the spouse and his/her personal creditor, has particular signifi cance in free market economy in which the spouses are the subject of numerous civil law (obligatory) relations as not “consumers” but as “entrepreneurs”. The last amendments of the law from June 17th 2004 introduced new legal institutions to the Polish system which have for their object, due to the governmental justifi cation on the project of changes in family and prevention codifi cation, combining two goods: the spouse’s (spouses’) creditors interest and spouse – debtor family interest remaining in the system of the common property. Above all, the author submitted to more profound refl ection the new legal institutions introduced by the regulation of June: facultative and obligatory spouse’s agreement (art. 37 § 1 and 41 § 1 family prevention codifi cation), the spouse’s objection to the spouse’s intentional activity to manage the common property (art. 36[1] fpc) as well as the common property management itself which, in relation to the hitherto existing regulation, is treated more liberally as, at the present time, each of the spouse can manage the common property himself and practically without any limits (art. 36 § 2 fpc). One can claim that, on the one hand, the legislator protects the creditor’s just interest by enabling him future execution from the common spouses property, conditioning the possibility on the creditor’s providence which is – gaining the spouse – debtor’s agreement to contract obligation which absence do not cause legal activity invalidity (art. 41 § 1 fpc). On the other hand, the family interest is fairly protected by profound enumeration of legal activities undertaken by one of the spouses to the validity of which the agreement of the other spouse in necessary (art. 37 § 1 fpc). The reflection is not only focused on the spouses’ substantive law situation, their responsibility for the obligations but they also relate to the creditor’s legal situation, who can demand satisfaction for his claim on the judicial proceedings. It seems that balancing interests of the two parties of the obligatory relation and their property protection has achieved only the partial objective. However, this appraisal would only be verifi ed properly by still not existing interpretation of the regulations carried out by courts and legal doctrine.
Mobile workers and migrants. EU perspective on managing migrations flows
Mobilność i migracja w Unii Europejskiej są przedmiotem wielu debat politycznych i społecznych. Model współpracy państw w zakresie mobilności pracowników w ramach wspólnego rynku oraz kształtujące się narzędzia wspólnej polityki wobec imigracji stanowią dwa odrębne obszary regulacji wspólnotowych. Rozróżnienie mobilności i migracji w praktyce życia społecznego unii 27 krajów nie jest jednak tak jednoznaczne. Artykuł przedstawia ewolucję postrzegania problemu migracji i mobilności w Europie na przykładzie zmian w polityce wobec imigrantów w Polsce i w Niemczech po rozszerzeniu wspólnot i opisuje najważniejsze założenia koncepcji mobilności oraz współpracy w zakresie imigracji.
Europeanization of Russia’s Neighbourhood
W artykule tym omówiono strategię geopolityczną, prawne podejście i bilateralne relacje w trójkącie Wschód, Zachód i Białoruś. Głównymi aktorami w tych relacjach są tu odpowiednio Unia Europejska i Federacja Rosyjska. Użyto dwóch modeli teoretycznych – External Incentives Model i Social Learning Model – oraz porównano je na tle polityki i relacji, odpowiednio UE – Białoruś, Rosja – Białoruś. Poruszono również zagadnienie: czy i, jeśli tak, to w jaki sposób te dwa modele mogą posłużyć za odpowiednie narzędzie badawcze przy kompleksowej analizie tej problematyki. Głównym zadaniem niniejszej pracy jest przygotowanie rekomendacji i ekspertyz dotyczących europeizacji Białorusi, co nie oznacza w tym przypadku marginalizacji i lekceważenia wpływów rosyjskich.
Equality, liberty, tolerance and open society are the most important democratic ideals and rules, which guarantee respect for human dignity, the basis of the natural and unalienable low. This values are the main democratic principle and breaking them means that the regime can not be fully realized. As a result of this values certain risk appears, which is not directly undermining the democratic basis, but defi ning its quality. Although noticing these demons does not create fast changes, it might has meaning for the democratic development as an idea, which is not an eternal system, but a process taking, which takes under consideration human morality development. Equality guarantees the value of human life, what is more it might provoke diversity disappear and change pluralism for homogenic system. Liberty guarantees respect for the individualism and individual choices but if it is interpreted as a right for a good choices it can produce a despotism. Tolerance is a not precise term what makes describing the limits of its use diffi cult. Open society which is a consequence of applying the three mentioned rules is vulnerable to risk coming from the lack of acceptation for its values. Democracy as a system of values depends on making the values principle. How far realizing and enforcing the basic democratic values is possible stays an open question.
“Lending Jacques Kohn a Zloty” — Central European Ideas in ‘A Friend of Kafka’
Isaak Bashevis Singer dorastał w Europie Środkowej, wyemigrował do USA dopiero w 1935 roku. Przez kolejnych czterdzieści lat publikował przynajmniej jedno krótkie opowiadanie lub rozdział tygodniowo. Pisał w jidysz i poprzez swoją twórczość powracał do świata, który pozostawił. Jego prace, tłumaczone na język angielski, stały się rozpoznawalne i odczytywane jako odtworzenie Europy sprzed Holocaustu. W 1978 roku Singer otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Głównym motywem jego pisarstwa jest relacja pomiędzy czasem przeszłym i teraźniejszym, i właśnie ten czas jest opisany w krótkim opowiadaniu z 1968 roku Przyjaciel Kafki – to opowiadanie jest przedmiotem analizy niniejszego artykułu.
Liminality and Desire in Bruno Schulz’s Short Prose
Główną ideą tego artykułu jest powrót do dyskursu o Brunonie Schulzu i pojęciu tolerancji, zainicjowanego na dwóch seminariach naukowych prowadzonych przez prof. Markowskiego i dr. Rebesa na Uniwersytecie Jagiellońskim w semestrze 2007/2008. Artykuł traktuje o relacjach granicznych i transcendencji w pismach Schulza. Opiera się na analizie krótkich opowiadań Schulza, w których rozpatrywana jest dychotomiczność relacji pomiędzy rzeczywistością a transcendencją. Zasadniczym przedmiotem zainteresowania autora jest strefa kontaktu, rozumiana jako przestrzeń graniczna pomiędzy rzeczywistością i transcendencją. Według Ewy Karpińskiej granica ta jest rozumiana zarówno jako rozdzielenie, jak i uporządkowanie. Wprowadzenie kategorii granicy przesuwa analizę z pojęcia czasowego na przestrzenne, które pozwala zrozumieć zestawienia bądź nawet równoczesne istnienie obu – rzeczywistości i transcendencji. Jest to zagadnienie typowe dla Schulza; autor zestawia je z etycznymi podstawami myśli fi lozofi cznej Emmanuela Lévinasa, stosuje do analizy pism pisarza z Drohobycza także późniejszą radykalną etykę moralną i jej konceptualizację w Filozofi i dramatu Józefa Tischnera. Głównym celem w opowiadaniach Schulza jest otwarcie nowej drogi dostępu tego, co graniczne; odsłanianie i wyjście poza izolowaną i skonstruowaną rzeczywistość. Jego dążenie można porównać do tego, co w filozofi i Lévinasa mogłoby być zmierzaniem ku twarzy Innego. To pragnienie – zdaniem Lévinasa – nigdy nie może być w pełni zaspokojone, idea ta jest jednak obecna także u Schulza w jego filozoficznie programowym eseju Mityzacja rzeczywistości. Warunek pragnienia ukazuje się jako niestałe, chwiejne graniczenie. Kruchy status tego, co graniczne, nie dopuszcza do zajęcia się nudą istnienia fałszywej rzeczywistości, bądź w przypadku Lévinasa, uchronienia mnie od zajmowania się egocentrycznością, granicą samowystarczalności i ignorancji.
Façade, Desire, Human Drama. Approaching Bruno Schulz with Emmanuel Lévinas and Józef Tischner
W artykule autor przedstawia możliwości interpretacji opowiadania Brunona Schulza Ulica Krokodyli w odniesieniu do teoretycznej sieci powiązań pomiędzy Emmanuelem Lévinasem i Józefem Tischnerem. Zarysowana przez Lévinasa koncepcja twarzy Innego jak i tischnerowska jej interpretacja wraz z pojęciem sceny oraz idea transcendencji Schulza zostały przedstawione z nowej perspektywy. Schulza oeuvre jest zdeterminowane przez antynomie takie jak czystość i nieczystość, transcendencja i rozumienie, mężczyzna i kobieta. Esej koncentruje się jednak na pochodzeniu różnych biegunów. W Ulicy Krokodyli dzielnica miasta opisana jest jako prozaiczna konstrukcja zbudowana na szarych i nudnych fasadach. Jedynym możliwym sposobem na przełamanie tych fałszywych i prozaicznych ograniczeń rzeczywistości jest wykraczanie poza nie, co można odnaleźć – zdaniem Schulza – w poezji. Dzięki poezji możliwe jest dotarcie do oryginalnego sensu, a tym samym uzmysłowienie sobie tego, co czyste. Proces mediacji jest zestawiony z etyką Tischnera i Lévinasa. Podczas gdy to, co wcześniejsze koncentruje się na relacji między Ja i Inny, to późniejsze badanie uwarunkowań tej relacji jest sceną, na której możliwy jest kontakt. Skutkiem tego jest ciągła świadomość potrzeby wykraczania poza siebie nie osiągnięciem końcowego stanu, lecz wiecznie trwającym pragnieniem twarzy Innego.
Wielokulturowość, dialog, pogranicze. Krzysztofa Czyżewskiego koncepcja etosu pogranicza w kontekście teorii wielokulturowości i dialogu
In today’s world we can observe a considerable rise of society’s cultural diversity. Western societies are more and more internally diff erentiated and the word multiculturalism has become a part of our glossary for good. Th is phenomenon is, by many, seen as a threat to their own identity and integrity. A xenophobia, a fear of strangers appears. The alternative for this seems to be to blur diverse identities and eff ace differences between various groups. In connection with the emergence of these phenomena rise a need for a theoretical refl ection aiming to resolve these problems. The matters of multiculturalism, dialogue and alterity call for explanation. The purpose of this article is to take into consideration dilemmas connected with the phenomenon of multiculturalism by reaching into the fi elds of arts that are concerned with these problems – especially social sciences, philosophy of dialogue, and also Krzysztof Czyżewski’s conception. At first, the article reaches into the beginnings of the European refl ection on the variety of cultures: deals with the issues of ethnocentrism and cultural relativism, examines the European culture’s way to dispose of its own ethnocentric closure and takes into consideration diffi culties related with accepting a purely relativistic model of perceiving other cultures. Afterwards this work presents various conceptions and definitions of the term multiculturalism, as learning to know them helps to understand this phenomenon better. After outlining this background, the article reaches to the philosophy of dialogue, to seek, in the concepts of Buber, Rosenzweig, Lévinas, and Tischner, answers to the dilemmas related to the necessity of living in modern, diversifi ed communities. Philosophers of dialogue teach how to properly understand dialogue and the meeting with the other. In the philosophical perspective, they outline new thinking, which demands to see the essence of humanity in relation I-You, I-Other. The article tries to show how they emphasize, in diff erent ways, the need to respect the autonomy of the other, which can not be rejected during the meeting. They interpret any attempt to blur the diff erence of the other, as a camoufl aged way to convert what is strange and foreign to something mine and accepted. This leads thereby to identifi cation of the other with me and to violation of its otherness. The work ends with Czyżewski’s concept of the ethos of the borderland. It becomes like a buckle that closes all previous considerations, showing how to solve the dilemmas of identity and otherness in multicultural areas. Ethos of the borderland, a kind of code of life at the intersection of cultures, religions and nations, sets the path of mutual recognition of each other’s identity in order to build agreement. It is not afraid of diff erences, and instead of removing them, it affi rms them, to erect above them a bridge of meeting. Th e ethos teaches to perceive the existence of different cultures as a chance of mutual enrichment of various others. Forgotten, but present through the ages in the lands of Central Europe, the ethos of the borderland, rediscovered by Czyżewski, seems to be the answer to many of the numerous questions that increasingly multicultural Europe asks itself.
„Zaginione” plemię Izraela — japońskie źródła mitu
The research about Jewish colonization of South East Asia have been causing a lot of controversies. However the fact that in the Middle Kingdom begun the history of Jews living in the Far East seems to be unquestionable. The over-the-centuries presence of Jews in Eastern Asia didn’t result in building emigrant’s settlements in other countries of the region or in Japan. Th e Land of the Rising Sun was an unknown land for the Jewish merchants and travelers. According to the offi cial statements this situation remained unchanged up to the second half of the 19th century. In relation to the historical sources about 50 Jewish families came to Yokohama in the late 70-ties of the 19th century. The emigrants came mostly from England, Germany, France, Russia and former Poland which was annexed by Russia and Austria. In the next years a lot of Jewish scientists and specialists were invited by the Japan government to China in order to rebuild and modernize this country. Meanwhile there were taken eff orts to prove the presence of the Jews in the South Eastern Asia, who settled there after escape from Assyrian persecution in 771 B.C. and in the end conquered some primitive tribes and gave rise to the ancient civilizations. This research let the speculation that the ancient Jewish settlers were founders of the Japan imperial dynasty and created the warrior and aristocracy class. In the early 20-ties of the 20th century people were interested in discovering the Jewish origin of the Japanese society. In 1921-1922 the weekly paper “Israel’s Messenger” in Shanghai published several articles of Jewish and Japanese authors. They announced another discoveries and hypothesis about Jewish ancestors of Japanese society. Th ese conceptions enjoyed people’s attention mainly at the turn of the 19th and 20th century. Nowadays we can also find some publications and discourses which rise this question. There are a lot of people who agree with the thesis of the common Jewish-Japanese roots: not only Joseph Eidelberg and others mentioned previously but also representatives of different Japanese Neo-Christian sects and members of American sect Back Hebrews. All this causes that the myth of Japanese being lost Israeli tribe stays alive.
This article considers the issue of multiculturalism in a specifi c example of small towns, namely the “shtetl”, which in the Yiddish language means town, a diminutiveof ‘sztot’, meaning city. Shtetls were the main dwelling places of Ashkenazi Jews in Poland and in Russia, accounting for up to 70-80% of the population in these small urbanities. These enclosed towns allowed for the preservation and thriving of Jewish culture and traditions, where Jews were in the majority and could freely shape the social-cultural ways of life of the town. The ethos of the pious Jews dominated, dictated by the teachings of the Torah and Talmud, but also by town authorities. However, these small towns were also the meeting point of many cultures: the mixing of Polish and Jewish, and often also Ukrainian and Roma. Taking into consideration the specifi c character of these towns, their traditional atmosphere and multicultural and multi-ethnic flavour, the author points to the weight of cultural heritage that these shtetls left behind. The article paints a picture of the shtetl; the history of its foundation, as well as the reconstruction and changes in these multicultural spaces. Specifics of life in the shtetl, as well as institutions, schooling, the intelligentsia, social and religious life are also discussed in order to capture the processes and experiences of life in the small multicultural town. The author focuses on the dialogic aspect of these multicultural towns and their cultural heritage, which underscores the ethnic and religious relations that thrived within them.
Reconstruction of Collective Memories about Eastern Germany: the Case of ‘Ostalgie’ Phenomenon
W artykule, który stanowi obszerny fragment pracy magisterskiej, autorka podejmuje dyskusję nad rekonstrukcją pamięci zbiorowej we Wschodnich Niemczech, prezentując ją na przykładzie zjawiska Ostalgii jako pewnego rodzaju nostalgii za pozytywnym wymiarem życia w byłej NRD. Przedstawione są różne aspekty tego zjawiska i ich przyczyny. Ostalgia wydaje się wynikiem zbyt pochopnego zanegowania przez Europejczyków doświadczeń mieszkańców Wschodnich Niemiec oraz ich obroną przed negatywną oceną NRD w po-zjednoczeniowym niemieckim dyskursie. Wielu mieszkańców Wschodnich Niemiec bardziej identyfikuje się z kulturą w wymiarze materialnym byłej NRD niż z represyjnym aparatem władzy oraz działalnością Stasi. Autorka analizuje trzy współczesne niemieckie filmy opisujące życie w dawnej NRD: Sonnenallee (1999), Good Bye, Lenin! (2003) i The Lives of Others (2006). Wybrane zostały te właśnie filmy, by ukazać widoczną polaryzację: w Sonnenallee i Good Bye, Lenin! przedstawiono nostalgiczne i strywializowane opisy życia w NRD (co było bardzo krytykowane), The Lives of Others pokazuje i rozwija trudny temat działalności Stasi. Analizowane są różne aspekty życia w NRD przedstawione w wybranych filmach, które próbują zrekonstruować odrębność tożsamości i pamięci zbiorowej Wschodnich Niemców. W artykule znajduje się również analiza materiałów akademickich oraz debaty w mass mediach. Dzięki temu można zaobserwować, jak te dwa poziomy analizy przenikają się wzajemnie i występują jako medium szerszego procesu (re)konstrukcji tożsamości i pamięci zbiorowej Wschodnich Niemiec. Jest to więc artykuł poświęcony raczej (re)konstrukcji pamięci zbiorowej w nawiązaniu do fenomenu Ostalgii niż samemu zjawisku.
Mit polityczny — opowieść o nas i naszych czasach
The goal of this article is to provide the wide overview of theories of myth with particularfocus on political myth. Described as a process, political myth can provide us an interesting lens, through which we can discover our history, main political narrations as well as reinterpret old myths. As Cassirer noticed, theory of myth for scholars is like a magic mirror – regardless of the field of their specialization they always see in it familiar elements. In my paper I am particularly focusing on few theories. There are several reasons why it is worth to mention some scholars and their work. First of all, it allows us to grasp the shift in the work on the concept of myth. In the same time we can see how particular approach evaluate, but in fact stay the same. Th e best example of this we can find in the work of Cassirer. He worked in times dominated by growing Nazi movements, philosophy of Mandarines and common fascination of Teutonic myth. By criticizing myth in general he was taking a stand, showing his opposition to based on mass emotions politics. It is the historical context who drives Cassirer to division between “mythical” and modern consciousness. Th erefore he connects everything, which is emotional, cultural and naïve with myth, repeating after Tylor and Lang criticism, equaling mythological consciousness with prymitivism. Second worth mentioning theory created Eliade. It plays an important role in the wide discussion about myth. Eliade presents the opposition sacrum-profanum. He shows how myths helps people to find their orientation within the reality and the world. By providing axis mundi myth is helping us to perceive not only meaning, but also signifi cance of things. While for Cassirer myth is a kind of regression, for another author, George Sorel, myth is its the opposition – it is necessary element for progress. Sorel’s work “Refl ections on the Violence” is one of the most appreciated and disputed work within the discussion about the role and functions of myth in the modern society. In my work I underline the most important qualities of political myth. I am also defending myth itself from vague criticism, like the one presented by Tismaneanu or Kolodziej. Th e political myth is a dynamic form of story. It is changing and shifting according to needs and interpretations of the reality made by the members of the particular group. It is understandable to criticize national myths, which can lead to wars and discrimination, but we simply can not criticize an empty form while discussing the concept itself.
Kulturowa różnorodność w mediach audiowizualnych — w stronę komunikacji międzykulturowej
The paper presents the tension between the dynamic and the static understanding of multiculturalism in the public sphere, which in turns infl uences audiovisual strategies of cultural diversity implementation in the media, basing on the example of communicative strategies of the Polish public broadcaster (Telewizja Polska). In analyzing the consequences of the implementation of these two strategies on media practice, the paper focuses on the length of programme broadcasting as well as the genre (among others), and how these may create niche markets for multiculturalism in the media.
Cultiver la nordicité — communiquer la norditude
In this paper, the intention of the author is to present how the idea of “North” and all its referents have been enriched in recent decades. It seems as though “Nordicity” has, especially over the last 60 years, been experiencing a double movement both of expansion/proliferation and delimitation/restriction in four specific spheres: geospatial, thematic, political and linguistic. The author considers that this dual movement of expansion and delimitation has provided the key elements to building the North as a “zone of distinction”, and consequently, has provided sufficient justification for political intervention in the circumpolar North. Th e paper presents the hypothesis that these key elements, away from purely manipulative purposes, have a constructive function and contribute to the emergence of the phenomenon of so-called “Circumpolar Cooperation.” The author therefore proposes at the end of the paper to open the discussion on the legitimacy of a field of research attached to the geopolitics of justification(s).
Trying to make the intangible tangible — communicating national identity to new immigrants through citizenship handbooks
Testy na obywatelstwo, przyjęte w takich krajach jak Kanada, Stany Zjednoczone, Australia, a także coraz częściej w Europie: w Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, określają, że kultura kraju powinna być przekazywana imigrantom w celu zapewnienia im lepszego zrozumienia społeczeństwa, a w konsekwencji lepszej z nim integracji. Materiały przygotowujące do uzyskania obywatelstwa zawierają elementy poświęcone historii, zwyczajom, tradycjom danego kraju, często uwzględniają również kursy językowe. Celem badawczym tej pracy jest zbadanie, biorąc pod uwagę zawartość, a zwłaszcza styl przygotowanych dla imigrantów materiałów, w jaki sposób w Wielkiej Brytanii i Francji tożsamość narodowa została zrewidowana i przewartościowana, a także jak jest ona przekazywana imigrantom. Zarówno Francja, jak i Wielka Brytania wprowadziły testy językowo-kulturowe, oba kraje wciąż jednak reprezentują dwa przeciwne podejścia do integracji imigrantów. Szczegółowe zestawienie i porównanie stanowisk tych krajów ma na celu przedstawienie natury przekazywania przez nie tożsamości narodowej – czy jest to proces jawny czy ukryty, opisowy czy narzucony? W jakim stopniu te dwa podejścia się różnią i dlaczego ma to znaczenie? Odpowiedzi na te pytania poprzedzą dalsze badania, które pozwolą określić, w jaki sposób przekazywanie tożsamości wpływa na udaną integrację imigrantów.
Different aspects of plurilingualism in Europe
Język i istnienie systemu językowego to zjawiska fenomenalne. Mimo że każdy człowiek posługuje się językiem, to jednak mało kto zastanawia się nad jego granicami, charakterem, celami. Ciekawą właściwością języka jest to, że ze skończonej liczby wyrażeń podstawowych (słów) możemy tworzyć teoretycznie nieskończenie wiele przeróżnych wyrażeń złożonych (zdań), i to takich, których przedtem nigdy nie słyszeliśmy ani nie widzieliśmy. Nauka języka polega więc nie tylko na przyswajaniu coraz to innych nowych słów czy reguł ich łączenia, lecz także na zdobywaniu zdolności tworzenia i rozumienia niespotykanych dotychczas sensownych wypowiedzi. Tę właściwość języka, która pozwala jego użytkownikowi tworzyć i rozumieć nieskończenie wiele nowych wypowiedzi, nazywamy kreatywnością, inaczej produktywnością lub twórczością języka. Z kolei wiedza, która pozwala tworzyć z podstawowych wyrażeń coraz to nowe ich kombinacje, nazywana jest kompetencją językową2. W skład kompetencji językowej wchodzą, obok umiejętności tworzenia i rozumienia nieograniczonej liczby nowych zdań, zdolność odróżniania wyrażeń sensownych w danym języku od nonsensów bądź od wyrażeń nienależących do tego języka oraz zdolność wykrywania wyrażeń wieloznacznych lub równoznacznych.
Autorka próbuje przedstawić problem polskiej inteligencji w kontekście historii współczesnych oczekiwań. Stawia sobie pytanie o rolę inteligencji w społeczeństwie polskim, a także o rozumienie pojęcia inteligencji. Zauważa zmiany w postrzeganiu inteligencji przed i po II wojnie światowej. Proces społeczny zmienił spojrzenie i definicję inteligenta. Przed wojną był to obraz patrioty, przywódcy moralnego wychowanego liberalnie, osoby nastawionej prospołecznie. Po doświadczeniach wojny inteligent to przede wszystkim osoba o liberalnym wychowaniu i zdolności do samokrytycyzmu oraz samorealizacji.
Once we used to say that the world is divided between rich and poor, then between north and south, after that people often used a slogan: the west and the rest. Today this west is America. There has been a huge turn in the way of thinking about our world. Many political scientists and socilogists say nowadays, that there is no west anymore, it has lost its signifi cance. Ways of the Europe and USA had split. It is time to cease pretending that, Europeans and Americans still think about world in the same way, because now they live in two entirely diff erent worlds. Of course, they both have same ideas and aspirations, but they perceive the world, defi ne notions and means of international policy otherwise. That is why they often disagree and cannot really understand each other. The abyss between them is getting tremendously large. The question, which appears is: How is it possible, that Europe and America changed their attitude to international policy so radically? Yet it was Europe, where all the religious, ethnical and national wars took place, where Napoleon, Bismarck or Hitler ruled, and it was America where all the citizens denounced the XIX century imperial European policy. It appears that the strategic cultures have changed all the way around. That situation was possible, because in the 20th century it was the USA, that became a world-power even stronger than Europe. Before, America was too weak and had not enough military power to conduct forceful policy of power. Nowadays Americans reigns in world’s most important domains: technology, economy, military and culture and that makes it the only world-power. Europe unfortunately had to say goodbye to its hegemony and now it has to rely on international law because its military power is embarrassingly tiny in comparison with American.
In all critical moments of man’s social life, the rational forces that resist the rise of old mythical ideas are no longer sure of themselves. In these moments all mythical conceptions reappear and become a prominent feature in the sphere of political action. Political myth, a fantasy of a better world, cannot be simply discarded as infantile daydreaming. Although some myths are vindictive, and potentially disastrous, others are favorable to dialogue and a commitment to a free community of equal individuals. It is always a matter of interpretation and the same myth can be used for expansion or limitation of one’s freedoms and responsibilities. The present thesis has been prepared to present national mythologies – conceptions that had dominated collective imagination of the Eastern European societies. The first part is devoted to present several selected theoretical concepts which characterize the essence of modern myth and describe direct relation between myth and policy. They are: G. Sorel’s concept of political myth, E. Cassirer’s philosophical concept of political myth, and the concept of political myth put forward by V. Tismaneanu. In the second part of my study I have focused on a few diff erent defi nitions and typologies of nationalism, which I consider the most interesting and most signifi cant of all. In these part I have also attempted to present and analyze phenomena which I have deemed the most essential for the arisen of mythologization of the political life. Th e fi nal part of the work is devoted to present and explain the phenomenon of the mythologization of the political life in Eastern European countries. A very important component of this analysis is presentation how extreme nationalistic and authoritarian thought has been influential in Eastern Europe for much of this century, while liberalism has only shallow historical roots. Despite democratic successes in Czech Republic and Poland it would be a mistake for the West to assume that liberalism will always triumph. Nationalist intellectuals have encouraged ethnic hatred in such countries as Russia, Romania, and the former Yugoslavia by reviving patriotic myths of heroes, scapegoats, and historical injustices. Often focused on the past, the new mythologies are actually discourses about the present and especially the future of post-Communist societies. Th e main aim of these thesis was to introduce how the mythology of the nation explaining brutal reality had created particular intellectual rigours, moral standards and archetypal personalities which had effi ciently steered collective imagination in the last decades and shows how enthusiastically these myths have been welcomed by people desperate for some form of salvation from political and economic uncertainty.
Artykuł nawiązuje do książki Hannah Arendt Eichmann w Jerozolimie, w którym przedstawiany jest problem zła w XX-wieku w aspekcie filozoficznym i politycznym. Banalność zła nie polega na niczym innym jak na biurokratycznym użyciu instrumentalnej racjonalności. Cywilizacja służy barbarzyństwu. Banalność zła nie jest wytłumaczalna, ponieważ wynika z mechanizmu, który wymyka się z pod kontroli człowieka. Okrucieństwo narodowego socjalizmu jak i komunizmu polega na uprzedmiotowieniu człowieka. Aby usprawiedliwić winy sprawców kaźni używano w tym celu eufemizmów na wyrażenie dramatu ludzi. Dostojewski definiuje „człowieka jako stworzenie, które można użyć do wszystkiego”. To stwierdzenie obnaża prawdziwe przyczyny totalitaryzmu XX-wieku i banalności zła.
Polska i hiszpańska droga do Unii Europejskiej — próba analizy porównawczej
Poland and Spain, despite their location on opposite outskirts of the European Union, are very often compared with each other. The reason for it is not only their similar size and population, but also, in some respects, their similar situation after the Second World War and their experiences in the process of their “return to Europe”. In their eff orts to join the European Community, both countries had problems with similar negotiation areas. The possibility of benefi ting from the Union’s funds, especially the structural funds, is an exceptionally important advantage they gain from the membership in the EU. Finally, during the work over the project of the Treaty establishing a Constitution for Europe, Poland and Spain took at first similar standson many aspects. On the other hand, there are many serious differences between these countries, which mainly concern often opposite national interests in the European Union, but also their foreign policies. Therefore, a question should be asked, whether comparing Poland with Spain on the European arena is justifi able? The present article is an attempt to answer this question.
Der Niedriglohnsektor im deutschen Beschäftigungssystem: Eff ektivität und Durchsetzbarkeit einer Strategie zur Überwindung der Beschäftigungskrise
Od ostatniego dziesięciolecia źle prowadzona polityka wobec sektora niskodochodowego w Republice Federalnej doprowadziła do poważnych problemów ekonomicznych i gospodarczych. Niemiecka gospodarka nie wytrzymuje większego bezrobocia niż czterech milionów zarejestrowanych bezrobotnych. Wielkim problemem jest kompleksowe uchwycenie przyczyn takiego stanu rzeczy. Struktura bezrobocia jest wieloraka, i to sprawia, że proste propozycje, oparte na jednej przyczynie i jednym możliwym rozwiązaniu, są nieskuteczne. Centralnym punktem sporu wokół właściwych instrumentów do zwalczenia bezrobocia jest sektor niskodochodowy. Polityka rynku pracy nastawiona na usługi gospodarstwa domowego stanowi często pierwszą aktywność zawodową, która wpływa na rozwój tego sektora. Usługi wobec osób i gospodarstwa domowego składają się z dwóch obszarów: po pierwsze, sektor kształcenia i służby zdrowia (wychowanie dzieci i opieka), który jest finansowany w dużej mierze ze środków publicznych, po drugie działania finansowane przez rynek takie jak: hotelarstwo i gastronomia, organizacja wolnego czasu, transport towarowy, oczyszczenie prywatnych i publicznych przestrzeni lub dozór budynków. Nie chodzi w tym artykule o wkład w gorącą debatę na temat tzw. „pracy-za-jedno-euro”, lecz raczej o zasadniczą analizę sektora niskodochodowego i jego różnych uwarunkowań. Jakie są teoretyczne oczekiwania, możliwości, strategie wobec tego sektora? Jakie konsekwencje niesie ze sobą strategia wydobywania z bezrobocia w tym sektorze dla pracodawców? Autorzy artykułu próbują zając się tym problemem poprzez wskazanie uwarunkowań i przyczyn tego zjawiska.
The Bridge of Mostar — A controversial Symbol of Identity
Autorka przedstawia problem konfliktów etnicznych na Półwyspie Bałkańskim. Organizacje międzynarodowe starające się zaprowadzić pokój zmierzyły się z nie lada problemem, który opierał się na narastającym nacjonalizmie po roku 1980, tzn. po śmierci Tito. Jedną z koncepcji było odrestaurowanie mostu w Mostarze, projekt ten nie oznaczał bynajmniej przywrócenia świetności w sensie architektonicznym, lecz tworzenie społeczeństwa wielokulturowego. Artykuł ten zajmuje się koncepcją przekładania mostu, który wraca do tradycji koegzystencji ludności Bośni i Hercegowiny. Aby zrealizować ten zamiar przedstawiony został wielokulturowy region Bośni i Hercegowiny w kontekście historii i problemu tożsamości, symbolu i konfliktu. Most w Mostarze stał się symbolem interpretowanym różnorodnie przez poszczególne grupy etniczne. Podstawową cezurą analizy symbolu jest pokój w Deyton. Przedstawione są trzy rozumienia i interpretacje pojęcia Mostu nad rzeką Neretva: wspólnoty międzynarodowej, muzułmanów, Bośniackich Serbów.
Rola współpracy organizacji pozarządowych z samorządem lokalnym w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego w Polsce po 1989 roku
The Role of Cooperation between Non-Govermental Organizations and Local Authorities in the Building of a Civil Society in post-1989 Poland. The intention of the author is to present the sectorial partnership and civil society after 1989 as exemplifi ed by the cooperation of the local authorities in the town of Wyszków and various NGOs. The formulated thesis is based on relations between social initiatives stemming from voluntative involvement of the local community and the public authorities who allow other entities to have influence on the social life. The paper consists of three parts: the first being an analysis of, and an attempt to defi ne what civil society is, and what legal regulations of NGOs’ finctioning in Poland are. The second part outlines the problem of law-making in relation to sectorial cooperation, with focus on the Acts on Public Benefi t Organizations (Polish: Organizacja pożytku publicznego). The public administration is not an obstacle but a partner for the NGOs. The third and final psrt presents the cooperation between the two sectors in question on the basis of a local example.
The Polish immigrant community in Great Britain dates back to 1945 when due to the turmoil of the II World War and the post-war political situation around 200 000 Poles, mostly soldiers but also members of the political and intellectual elite, settled in the country. Th e identity of the steadfast, as they were soon called, normative in its nature and involving tight symbolic borders, was forged in sharp opposition to the communist regime as well as in social, political and economic depravation. Th eir energy was thus channelled into very rich yet, increasingly inner-centred and thus continuously ghettoised organizational activity. Th e impressive web of miscellaneous associations, organizations and institutions was established, which, on the one hand, facilitated accommodation of the migrants to the new conditions, yet, on the other, helped to sustain the exclusive anti-assimilationist identity by which the new incoming waves of Polish migrants could hardly be embraced. Th e present community of Polish origin is therefore fragmented: with the almost completely impregnable fortress of the steadfast at the centre and other forms of ethnic self-identifi cation forming concentric circles outside. The organizations created by post-war migrants still exist in largely unchanged form and are still held by the steadfast. What is more, they act and are recognised by the Polish offi cials as the exclusive representatives of the Polish community in that country, even though, in many respects they do not meet criteria for being representative. The regime fall in Poland fostered a new phase of relations between the Polish community in Great Britain and the country of origin, which was by no means easy, as there was hardly any precedence to fall back on, not to mention the notorious heritage of the 1945-1989 period. It comes as no surprise that the present shape of mutual relations is far from satisfactory. What is more, the lack of developmental tendencies can mostly be attributed to the monopolization of offi cial channels by the steadfast organizations in Great Britain, whereas in the country of origin by the conservative circles in the Senate and the Wspólnota Polska Association. Added to that, the overwhelming majority of initiatives within diasporic policies pursued by the Polish state are based on the concept of re-nationalisation.
The Signifi cance of the Paneuropean Picnic with regards to Pan Europe and Paneuropean Eastern Policy
19 sierpnia 1989 roku na tymczasowo otwartej granicy austriacko – węgierskiej odbył się festiwal „Piknik Paneuropejski”. Ponad 600 uchodźców z DDR skorzystało z tej szansy i uciekło na Zachód, przekształcając piknik w jedno z najważniejszych wydarzeń, które przyczyniło się do upadku Muru Berlińskiego. Unia Paneuropejska, pierwszy polityczny krok na drodze do utworzenia zjednoczonej Europy, rodzaj Unii Europejskiej, uznała Piknik Paneuropejski za swoje przedsięwzięcie. Czy tak naprawdę było? Czy organizacja, która była zakazana na Węgrzech mogła przeprowadzić logistycznie takie wydarzenie? I dlaczego jej liderzy, jak Otto von Habsburg wpadli w kłopoty na własne życzenie? W ten sposób Piknik Paneuropejski dopasował się do politycznej linii Unii Paneuropejskiej.
The paper is dedicated to the Cracovian Jozef Retinger, a personality without a doubt distinguished in European politics of the fi rst half of the XX century. Jozef Retingers accomplishments in the fi eld of international politics are unquestionable. To name just a few: acting for the National Council of Galicia in London, activities in Mexico, attempts towards normalizing relations on the Polish political scene after Pilsudzki’s death, evacuation of general Sikorski and his solders from France, actions for the creation of the Polish-Czechoslovakian federation, help in the preparation of the Sikorski-Majski treaty, the mission of freeing Poles from Soviet prisons, help in leading general Anders’s army out of Russia and the mission in Poland in 1944. After the war the creation of the Independent League for Economic Cooperation, organizing the Helsinki congress, creating the Eropean Movement, the Council of Europe and creating the European collage in Bruges and the last eff ect of his actions – the formation of the Bilderberg Group. Th ese are only some of his achievements, which could be ample for several biographies. The author was moved to take a deeper interest in the person and activities of J. Ratinger, apart from the above mentioned achievements, by the motto of Olgierd Terlecki’s book “Th e Great Row” where it is written: Jozef Hieronim Retinger, one of the most colorful and most mysterious polish fi gures of the twentieth century. But his biography is of the kind that brings great diffi culty to historians. So much complications, zigzagging, oppositions, whole areas covered in deep mist. In writing this paper the author used the available literature and sources obtained from the archive of Jozef Retinger in the Polish Library of the Polish Social and Cultural Institute in London, the Wladyslaw Sikorski Institute in London and the archives of Parliamentary Assembly of the Council of Europe in Strasbourg. he also used the archives of the Polish Academy of Arts and Sciences in Krakow and the documentation of the Center for European Research of the Economic Academy in Krakow, donated by Jan Pomian, Ratinger’s personal secretary and his daughter Wanda Puchalska. In January 2003, completing the materials the author carried out two several hours long interviews with Jan Pomian in his London apartment. Th e third, complementary interview was conducted in Novembrer 2003 in Warsaw. The author also conducted interviews with Wanda Puchalska and Stanisława French Nothingham, Jozefa Retinger’s daughters. This paper is an attempt of presenting Jozef Ratinger’s biography. However, not wanting it to contain only biographical facts, the author tried on the basis of this article to find an answer to the question: why did the Council of Europe fail to achieve its basic goal – uniting Europe, despite such hard work of Jozef Ratinger and other European politicians involved in the European Movement and the Council of Europe. This question has an interest for the author also as a member of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe interested in the history of its creation and the changes it undergoes.