Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
Czasopismo skierowane do odbiorcy specjalisty, zainteresowanego kulturą, sztuką i historią Krakowa, jak też do szerokich kręgów publiczności rozmiłowanej w cracovianach i w dziejach miasta.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Prawa autorskie (c) 2025 Marcin Baran https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Palka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kraków w biegu pamięci – refleksje nad książką "Galopem przez Kraków i z powrotem" Andrzeja Kurza
Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Chłosta-Sikorska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Wehikuły pamięci czy wehikuły interpretacji? O książce Piotra Oknińskiego "Wehikuły pamięci. Przeszłość i władza w dawnym Krakowie (do końca XVIII w.)"
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Zinkiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kronika działalności Muzeum Krakowa w 2024 roku
Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Salwiński https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Powojenny Kazimierz w negatywach Eugeniusza Wilczyka
Celem artykułu jest zaprezentowanie zespołu 941 negatywów autorstwa Eugeniusza Wilczyka, zakupionych do zbiorów Muzeum Krakowa dzięki dotacji z programu Rozbudowa zbiorów muzealnych – program własny Narodowego Instytutu Muzeów, 2024. Eugeniusz Wilczyk, historyk sztuki i fotograf, wieloletni pracownik Pracowni Konserwacji Zabytków w Krakowie, od końca lat pięćdziesiątych do końca lat osiemdziesiątych XX wieku wykonał wiele fotografii dokumentujących krakowski Kazimierz i jego okolice. Zbiór ten stanowi bardzo cenne źródło ikonograficzne do badań nad powojenną historią dzielnicy.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Bednarczyk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Plakaty z kolekcji leninianów w zbiorach Muzeum Krakowa
W artykule omówiono plakaty należące do kolekcji leninianów w Muzeum Krakowa. Zbiór ten trafił do Muzeum w 1989 roku, po likwidacji krakowskiego Muzeum Lenina. Obecnie cała kolekcja jest przechowywana w oddziale Thesaurus Cracoviensis – Centrum Interpretacji Artefaktów. Zespół plakatów, który nie doczekał się jeszcze katalogu naukowego, liczy 1253 eksponaty (1108 numerów inwentarzowych). Obiekty zostały sfotografowane i uporządkowane numerycznie. Obecnie trwa proces dołączania fotograficznych odwzorowań w cyfrowym katalogu Musnet. Ogromną większość zespołu stanowią plakaty polskie. Pozostałe pochodzą głównie ze Związku Sowieckiego i innych krajów bloku wschodniego. Kolekcja obejmuje szeroki przedział czasowy (1917–1989), przy czym największą reprezentację mają realizacje z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W zbiorze znajdują się prace wybitnych polskich grafików, takich jak Tadeusz Trepkowski, Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Włodzimierz Zakrzewski. Autorami najliczniejszych prac są Mieczysław Szostak i Józef Dynda. Zespół jest podzielony na siedem kategorii tematycznych: polityczną, społeczną, muzealną, oświatową, sportową, teatralną i muzyczną. Plakaty polityczne stanowią ponad 75 proc. kolekcji. Dotyczą tematów związanych z rocznicami rewolucji październikowej, świąt państwowych 1 Maja i 22 Lipca oraz przyjaźni polsko-sowieckiej. Promują m.in. Dni Leninowskie organizowane w Muzeum Lenina. Wyzwaniem na przyszłość jest atrybucja ponad 20 proc. niesygnowanych prac oraz sporządzenie katalogu naukowego omawianego zespołu.
Prawa autorskie (c) 2025 Mikołaj Niedojadło https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Atlas Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa
Artykuł ma na celu przedstawienie nowego programu naukowego Muzeum Krakowa pod nazwą Atlas Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa. Założeniem programu jest inwentaryzacja wraz z dokumentacją, interpretacja, prezentacja i popularyzacja wśród odbiorców zjawisk niematerialnego dziedzictwa kulturowego Krakowa. Program obejmuje rozpoznanie i badanie tych zjawisk kulturowych, które wpisują się w definicję przyjętą w Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku. W pierwszej części artykułu przedstawiono historyczne osiągnięcia w zakresie gromadzenia i interpretowania krakowskich legend, podań, obrzędów, zwyczajów, folkloru muzycznego i innych zjawisk, które ze współczesnej pespektywy mogą być określane jako niematerialne dziedzictwo kulturowe. Materiał etnograficzny odnaleźć możemy już w dziełach średniowiecznych kronikarzy. Dalej omówione zostały kolejne etapy rozwoju nauki etnograficznej na przykładzie dokumentacji i badań krakowskich tradycji i folkloru. Osobne miejsce poświęcono naukowej metodzie etnogeograficznej, wprowadzonej w Polsce przez Kazimierza Moszyńskiego. W drugiej części artykułu przedstawiono ideę, cel i założenia programu naukowego Atlas Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa oraz jego pierwszego etapu realizacyjnego obejmującego teren dawnych wsi i jurydyk na zachód od Starego Miasta, które w XIX i XX wieku zostały włączone do Krakowa. Kolejno przedstawiono zaangażowany interdyscyplinarny zespół badawczy, złożony głównie z historyków, etnologów i antropologów kulturowych. Omówiono metodę badawczą i metodykę badań, która obejmuje szeroki aparat narzędzi, jak kwerendy, obserwacje terenowe, wywiady pogłębione i fokusowe, ankiety itd. Artykuł zamyka przedstawienie zakładanych efektów projektu.
Prawa autorskie (c) 2025 Andrzej Iwo Szoka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Rethinking Jewish Resisters’ Attacks on German Targets in Kraków
NOWE SPOJRZENIE NA ATAKI ŻYDOWSKICH BOJOWNIKÓW NA CELE NIEMIECKIE W KRAKOWIE Artykuł prezentuje szersze spojrzenie na kwestię ataków na cele niemieckie w Krakowie przeprowadzonych 22 grudnia 1942 roku przez dwie podziemne organizacje żydowskie: He-Chaluc ha-Lochem (Walczący Pionier, Organizacja Bojowa Żydowskiej Młodzieży Chalucowej) oraz Iskrę. Zamachy z 22 grudnia to operacja wyjątkowa zarówno pod względem terminu, jak i modus operandi. Miały one miejsce w momencie, gdy inne żydowskie grupy jeszcze się nie uformowały albo też debatowały nad tym, czy lepiej skupić się na ratowaniu życia, czy raczej stawić zbrojny opór. Ataki, o których mowa, to najważniejsze akcje zbrojne na Niemców w Krakowie – mieście, w którym przez większość okupacji niemieckiej było dość spokojnie. W artykule tytułowe żydowskie ataki potraktowano jako przykład operacji miejskiej partyzantki, która wymagała podejmowania szczególnych wysiłków w celu zyskania mobilności i która prawdopodobnie nie mogłaby się wydarzyć bez logistycznego wsparcia polskich sprzymierzeńców. Atakując Niemców, dowódcy żydowskiej partyzantki w Krakowie wykazali się kreatywnym myśleniem, elastycznością oraz inicjatywą, wykorzystując element zaskoczenia.
Prawa autorskie (c) 2025 Eran Zohar https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Harcerze z tablic podgórskiego pomnika plutonu „Alicja”
Artykuł jest poświęcony żołnierzom plutonu „Alicja” Szarych Szeregów, którzy walczyli i zginęli w czasie niemieckiej okupacji Krakowa 1939–1945. Pomnik, odsłonięty w 1998 roku przy kościele św. Józefa w Podgórzu, jest symbolem pamięci o nich, a wyryte nazwiska były inspiracją do opracowania biogramów tych osób. Autor w swojej pracy oparł się m.in. na relacjach i dokumentach znajdujących się w różnych instytucjach (m.in. Parafia i Sanktuarium św. Józefa w Krakowie, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Instytut Pamięci Narodowej) oraz w archiwach rodzinnych. Wykorzystano także i uzupełniono opracowania wydane drukiem autorstwa Ryszarda Nuszkiewicza, Magdaleny Kurowskiej i innych. Pluton powstał wiosną 1943 roku, kiedy komendant „Ula Smok” (konspiracyjny kryptonim Chorągwi Krakowskiej ZHP) hm. Edward Heil „Jerzy” (1903–1944) zamierzał doprowadzić do powołania batalionu Grup Szturmowych Szarych Szeregów o kryptonimie „Wawel”, składającego się z trzech kompanii: „Bartek”, „Maciek” i „Wojtek”. W ramach kompanii „Maciek” utworzono pluton „Alicja”. Dowodził nim początkowo Mieczysław Barycz, hufcowy „Roju” (konspiracyjny kryptonim hufca) Podgórze, a potem Franciszek Baraniuk „Schulze”. Pluton bojowo podlegał Kierownictwu Dywersji (Kedyw) Armii Krajowej Okręgu Kraków. Opiekę nad nim z ramienia Armii Krajowej sprawował por. Ryszard Nuszkiewicz „Powolny”, cichociemny przeszkolony w Anglii. Większość członków znała się jeszcze z okresu przedwojennego i mieszkała w krakowskim Podgórzu. Przeprowadzano szkolenia wojskowe, konfiskowano napadanym Niemcom broń, dokonywano sabotażu na kolei, rozprowadzano prasę konspiracyjną, brano udział w wykonaniu wyroków śmierci na konfidentów Gestapo. W sierpniu 1943 roku rozpoczęły się aresztowania w plutonie „Alicja”. W późniejszym czasie w dużej mierze ich przyczyną była zdrada aresztowanego w listopadzie 1943 roku harcerza Sławomira Mądrali „Pirata”. Za cenę własnego życia podjął on współpracę z Gestapo i stał się gorliwym konfidentem. Większość młodych żołnierzy plutonu „Alicja” rozstrzelano, wywieziono do obozów koncentracyjnych lub zamęczono w czasie przesłuchań. Wielu z nich było braćmi (m.in. Józef i Zbigniew Świstakowie, Marian i Władysław Niżnikowie, Karol i Aleksander Seidlowie, Zdzisław i Stanisław Czarni, Wiesław i Arkadiusz Jagusiowie, Władysław i Ludwik Latowieccy, Tadeusz i Feliks Woźniczkowie, Mieczysław i Tadeusz Baryczowie) i często jedynymi dziećmi swoich rodziców. Pluton „Alicja” zapisał jedną z najtragiczniejszych kart krakowskiej konspiracji w okresie okupacji niemieckiej.
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz Stachów https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kwiaty rzucane z rozmachem – Jan Bulas, malarz polnych gigantów
Artykuł jest próbą zebrania, uporządkowania i popularyzacji wiedzy o Janie Bulasie i jego twórczości. Celem jest możliwie pełna rekonstrukcja biografii malarza na podstawie rozproszonych źródeł archiwalnych. W toku badań udało się ustalić nowe fakty, w tym miejsce i datę śmierci artysty, które dotąd były błędnie podawane w literaturze przedmiotu. Jan Bulas urodził się w 1878 roku, jego twórczość malarska stanowi przykład estetyki typowej dla okresu Młodej Polski. Był uczniem Stanisława Wyspiańskiego, a wpływ mistrza można dostrzec w jego pracach. Tematem dominującym są motywy florystyczne. Olbrzymich rozmiarów rośliny, stylizowane na polne kwiaty rosnące na polskich łąkach, szczelnie wypełniają przestrzeń większości jego obrazów. W artykule podano informacje dotyczące pierwszych lat życia artysty, jego znajomości z Władysławem Orkanem, studiów na ASP w Krakowie oraz wystaw w kraju i za granicą. Poruszony został również wątek wyjazdu artysty do USA, pierwszego sporu sądowego w Krakowie o wartości czysto artystyczne, a także związanych z tym doniesień prasowych. Szczególne miejsce w artykule zajmuje najważniejsze dzieło Bulasa – dekoracje ścienne w kościele w Rzepienniku Biskupim oraz historia towarzysząca pobytowi malarza w tej miejscowości. Artysta służył w Legionach Polskich, a wskutek doświadczeń wojennych załamał się nerwowo i trafił do zakładu zamkniętego w Kobierzynie koło Krakowa. Zmarł w 1932 roku. Artykuł uzupełniają materiały ikonograficzne oraz zestawienie doniesień prasowych dokumentujących recepcję twórczości Bulasa w okresie jego największej popularności.
Prawa autorskie (c) 2025 Kamil Kopek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Ordynacja zamykania bram Krakowa z 1721 roku
W artykule omówiono ordynację zamykania bram Krakowa z 1721 roku, osadzając ją w szerokim historycznym kontekście funkcjonowania bram miejskich od średniowiecza do początku XVIII wieku. W części wprowadzającej przedstawiono kluczowe regulacje królewskie, uchwały rady miejskiej i konstytucje sejmowe, które w ciągu stuleci kształtowały zasady zamykania bram, kontrolę ruchu oraz organizację bezpieczeństwa w mieście. Wyjaśniono także problemy wynikające z prób omijania przepisów, takich jak prywatne furtki czy naciski wywierane na straż bramną, oraz ich wpływ na porządek publiczny. Zasadniczą część artykułu stanowi szczegółowa analiza ordynacji z 1721 roku, ukazująca zbiurokratyzowaną i precyzyjnie określoną praktykę codziennej obsługi bram, opartą na hierarchii służb, obiegu kluczy, sygnalizacji dźwiękowej i systemie kontroli. Dokument ten odzwierciedla dojrzałą formę krakowskiego systemu bramnego, ukształtowaną przez wielowiekową praktykę regulowania dostępu do miasta. Artykuł zamyka edycja tekstu tytułowej ordynacji.
Uroczystość hołdu pruskiego w Krakowie 10 kwietnia 1525 roku w świetle diariuszy profesorów Uniwersytetu Krakowskiego
Hołd pruski w 1525 roku był jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski, ale podstawa źródłowa do jego opisu jest stosunkowo skromna. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na niedostatecznie wykorzystany materiał, jaki przynoszą diariusze profesorów Uniwersytetu Krakowskiego. Diariusze to zapisy dzienne o wydarzeniach z życia prywatnego lub publicznego (akademickiego, miejskiego, kościelnego i państwowego) prowadzone na efemerydach, czyli drukowanych kalendarzach astronomicznych. Duży zasób tych źródeł zachował się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. Hołd pruski lub towarzyszące mu okoliczności zostały odnotowany w diariuszach kilku profesorów: lekarzy Łukasza Noskowskiego i Mikołaja Sokolnickiego, teologa Marcina Biema z Olkusza oraz filozofa Stanisława Aurifabra (Lubarta) z Krakowa. Do tego zestawu dochodzą zapiski teologa Grzegorza ze Stawiszyna w dwóch autorskich redakcjach. Niektóre z tych źródeł były znane historykom, ale nie zostały konsekwentnie wykorzystane do badań. Artykuł prezentuje teksty tych zapisek i poddaje je analizie, wnosząc drobne uzupełnienia do przebiegu ceremonii hołdu i jej społecznego odbioru.
Prawa autorskie (c) 2025 Maciej Zdanek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
City. Museum. Emotion: Creating a New and Modern Museum in the Spirit of Europe
MIASTO. MUZEUM. EMOCJE. TWORZENIE NOWEGO I NOWOCZESNEGO MUZEUM W DUCHU EUROPEJSKIM Latem 2017 roku Muzeum Miejskie w Kolonii poważnie ucierpiało na skutek zalania: zniszczeniu uległa znaczna część wystawy stałej oraz wyposażenia. Ta krytyczna sytuacja wymusiła pilną ewakuację eksponatów. W grudniu 2018 roku rada miasta podjęła decyzję o tymczasowym przeniesieniu siedziby Muzeum Miejskiego w Kolonii na teren dawnego odzieżowego domu towarowego. Nową wystawę stałą udostępniono zwiedzającym w tej lokalizacji w marcu 2024 roku. W artykule zaprezentowano nową koncepcję muzeum, skupiając się zwłaszcza na gruntownej transformacji, jaką Muzeum Miejskie w Kolonii przeszło na różnych poziomach. Autor opisuje proces tworzenia nowej wizji narracji historycznej oraz prezentacji, a także omawia rolę, jaką muzea miejskie mogą odgrywać w społeczeństwie zurbanizowanym.
Prawa autorskie (c) 2025 Stefan Lewejohann https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
“World Village Leipzig”? What Museum Activities Reveal About Conflicting Identity Concepts in a Civic Society Between Global Orientation and Small-Town Values
„GLOBALNA WIOSKA LIPSK”? CO DZIAŁALNOŚĆ MUZEALNA MOŻE NAM POWIEDZIEĆ O SPRZECZNYCH KONCEPCJACH TOŻSAMOŚCI W SPOŁECZEŃSTWIE OBYWATELSKIM - MIĘDZY ORIENTACJĄ GLOBALNĄ A MAŁOMIASTECZKOWYMI WARTOŚCIAMI Lipsk – miasto słynące z jarmarków i znanych na całym świecie tradycji drukarskich oraz muzycznych. To miejsce, którego poziom zawsze oceniano na tle standardów europejskich i światowych, lecz zasadniczo jest to przecież średniej wielkości miasto wyraźnie zorientowane na potrzeby rodzin i, co zaskakujące, nadal dość homogeniczne w swej strukturze, położone na terenie Saksonii – państwa związkowego o przeważająco wiejskim charakterze. W ramach organizowanych wystaw i projektów popularyzatorskich Muzeum Historii Miasta Lipska regularnie wydobywa wspólne płaszczyzny do dialogu i ukryte skarby lokalnej historii i tożsamości, nie stroniąc od dyskusji o obecnych w nich podziałach i ich bardziej mrocznych stronach. Niniejszy artykuł podsumowuje te muzealne doświadczenia, skupiając się na przełomowej wystawie z 2021 roku zatytułowanej Kennzeichen L, by pokazać, że można jednocześnie zachowywać lokalne tradycje oraz opowieści i kwestionować powszechnie utrwalane narracje czy aż nazbyt pochlebne wizerunki społeczeństwa obywatelskiego Lipska, co stanowi znamienny przykład do naśladowania dla wielu (a może nawet wszystkich) europejskich miast. Wreszcie, artykuł przybliża przykłady prowadzonych w lipskim muzeum projektów, takich jak Capa-Haus czy Ogród Schillerowski, aby zachęcić inne zespoły muzealne do rozwijania nowych struktur i wzmacniania aktywności popularyzatorskiej przez przekraczanie granicy między empatyczną historią lokalną a krytyczną kulturą upamiętniania.
Prawa autorskie (c) 2025 Anselm Hartinger https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
DZIEDZICTWO BUNTU. TWORZENIE KOLEKCJI AKTYWIZMU DLA UTRWALENIA PUBLICZNEJ DEBATY WOKÓŁ PRZEMIAN OBSZARÓW MIEJSKICH W artykule omówiono projekt zbiórki artefaktów przeprowadzonej metodą partycypacyjną przez Muzeum Miejskie w Gandawie (Belgia) z udziałem lokalnych społeczności i aktywistów w latach 2022–2024. Projekt muzealny skupiał się na zagadnieniach współczesnego aktywizmu i zaangażowania obywatelskiego na terenie Gandawy. Współpracując ściśle z miejscowymi grupami aktywistów oraz komitetami dzielnicowymi, Muzeum dokumentowało lokalne protesty, kampanie oraz akty nieposłuszeństwa obywatelskiego związane z dyskusjami społecznymi dotyczącymi życia miasta ze szczególnym uwzględnieniem widocznych w tkance miejskiej materialnych oraz wizualnych przejawów tych działań. Celem projektu było nie tyle samo kolekcjonowanie artefaktów aktywizmu, co raczej dogłębna obserwacja przemian zachodzących w obszarze miejskim przez pryzmat oddolnych działań lokalnych organizacji. Udało się uchwycić, w jaki sposób decyzje polityczne są negocjowane, podważane i kształtowane w procesie partycypacji. Pokłosiem projektu jest zbiór przeszło 600 artefaktów buntu, takich jak m.in. transparenty, plakaty, rekwizyty, zawartość mediów cyfrowych, które odzwierciedlają różnorodność praktyk aktywistycznych, a także performatywnych oraz materialnych wymiarów protestu. Zestawiając te materiały z inwestycjami determinowanymi przez przyjęte regulacje, gandawskie Muzeum prezentuje transformację obszarów miejskich jako proces dynamiczny, w którym wybrzmiewa wiele głosów. W artykule podkreśla się potrzebę dokumentowania aktywizmu w trakcie trwania samych wydarzeń, znaczenie metod aktywnie angażujących społeczności w budowanie zaufania, a także sygnalizuje się wyzwania wynikające z efemerycznej natury przedmiotów związanych z protestem oraz hybrydycznego charakteru aktywizmu cyfrowego. Ostatecznie autor umiejscawia oddolne formy zaangażowania obywatelskiego w kluczowym miejscu przemian obszarów miejskich i pokazuje, w jaki sposób muzea mogą przekazywać złożone historie współczesnych miast.
Prawa autorskie (c) 2025 Brecht Dewilde https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Museums and Intangible Cultural Heritage in North-East Hungary
MUZEA I NIEMATERIALNE DZIEDZICTWO KULTUROWE NA TERENIE PÓŁNOCNO-WSCHODNICH WĘGIER Autor omawia temat niematerialnego dziedzictwa kulturowego na terenie północno-wschodnich Węgier. We wstępie prezentuje pokrótce historię Muzeum im. Ottó Hermana w Miszkolcu (Węgry), następnie definiuje teoretyczne różnice pomiędzy pojęciami tradycji i dziedzictwa, wreszcie przedstawia w zarysie struktury instytucjonalne i organizacje wspierające niematerialne dziedzictwo kulturowe na Węgrzech. Zakres zainteresowań Muzeum w Miszkolcu obejmuje region (komitat) Borsod-Abaúj-Zemplén, na którego terenie wyodrębniono obecnie cztery elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W niniejszym artykule zbadano te zjawiska kulturowe pod kątem ich wpływu na lokalne społeczności oraz różne warstwy tożsamości. Najistotniejsze ze stawianych pytań dotyczą tego, w jaki sposób działalność muzeum odnosi się do definicji dziedzictwa kulturowego oraz w jaki sposób muzeum może nawiązywać łączność z depozytariuszami dziedzictwa kulturowego w lokalnych społecznościach.
Prawa autorskie (c) 2025 Arnold Tóth https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Prawa autorskie (c) 2025 Michał Niezabitowski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Brak abstraktu dla tego artykułu.
OBITUARY: BOŻENA SAŁADZIAK (1934 -2004)
OBITUARY: ANDRZEJ SZCZYGIEŁ (1941-2003)
Kronika Działalności Muzeum Historycznego Miasta Krakowa za lata 1997-1998
THE CHRONICLE OF THE ACTIVITY OF THE HISTORICAL MUSEUM OF THE CITY OF CRACOW, 1997-1998
Kronika teatralna Krakowa. Sezon 1958/1959
CRACOW’S THEATRICAL CHRONICLE, SEASON 1958/1959
Dom Śląski w Krakowie. Geneza - historia - teraźniejszość
THE SILESIAN HOUSE, ORIGINS AND HISTORY TO THE PRESENT DAY The Silesian House was built at 2 Pomorska Street in Cracow in 1931-1936 on the initiative of the Society for the Defence of the Southern and the Western Borderland and the Małopolska Union for the Defence of the Western Borderland, the latter established in 1929. The Silesian House was planned to serve Polish people from Silesia who came to Cracow on patriotic and educational tours and Silesian youth who came to study in the royal city of Cracow. During the Nazi occupation, the monumental building at the intersection of 2 Pomorska and 1 Królewska Streets was seized by the Germans to serve the Nazi’s repressive system. From autumn 1939 to January 1945 it housed the headquarters of the Sipo and the SD of the Cracow District of the Generalgouvernement ( Komandeur der Sicherheitspolizei und des SD im Distrikt Krakau - KdS). Former prison cells in the cellars of the Silesian House, which have survived to the present day are a testimony to crimes committed during the war by the German police organisations, and in particular by the officers of the so-called “IVth Department”, i.e. the Gestapo. Several hundred inscriptions can still be read on the walls of three cells in Pomorska Street. They illustrate the tragic history of Poland during WW IL After 1945 the Silesian House was returned to the Polish Western Union. We do not have comprehensive historic accounts about the history of the building at 2 Pomorska Street during the Stalinist era. Probably for a few months in 1945, during the stay of Officer-Cadet School of Infantry and Cavalry, various persons were detained in the former Gestapo cells retained by the communist repression system. In November 1981 a branch of the Historical Museum of the City of Cracow devoted to Polish martyrdom during WWII was established with the primary goal of preserving the national memory, and in particular the former Gestapo prison cells.
Deutsche Emailwarenfabrik Oskara Schindlera w Krakowie w latach 1939-1945
OSKAR SCHINDLER’S DEUTSCHE EMAILWARENFABRIK IN CRACOW 1939-1945 In 1939-1945 Oskar Schindler (1906-1974) was a lessee and later the owner of the former Rekord enamel factory in the Zabłocie quarter of Cracow. Until the publication of T. Keneally’s book entitled Schindler's Ark in 1983, its hero was virtually unknown in Poland. Schindler gained world renown no earlier than 1993, when Steven Spielberg made his movie Schindler's List based on this book. During WWII Schindler significantly developed the factory, which as a plant manufacturing for the army, employed cheap labour - Jewish inmates of the Płaszów Camp. In 1943 a sub-camp of Płaszów was established at the factory. It was the Zwangsarbeitslager des SS-und Polizeiführer bei den Vereinigten Firmen Deutsche Emailwarenfabrik- NKF, Deutsches Kistenwerk- Barakenwerk Chmielewski, where inmates working in the four firms mentioned in its name were located. Workers at Schindler’s factory could expect better food and suffered much less oppressive treatment than in the main camp. This was made possible due to Schindler’s positive attitude and his contacts with various organisations providing aid to Jews, active in the General Gouvernement and in Hungary. Due to Schindler’s extensive contacts with German officials in Cracow and the Commander of KL Płaszów, Amon Goeth, his factory flourished and it was easier for him to transfer his plant and the staff working for the army to Brünnlitz in Bohemia towards the end of the war. Inmates of KL Płaszów ( approx. 700 men and 300 women), who were on the list of workers transferred to the Brünnlitz camp, were saved as a result of this transfer.
Pułkownik Kawalerii Edward Godlewski - IV komendant Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej
COLONEL EDWARD GODLEWSKI, THE 4TH COMMANDER OF KRAKÓW MILITARY DISTRICT OF THE HOME ARMY Colonel Edward J.Godlewski, code-names ’’Garda”, ’Izabelka”, ’’Jerzy”, was born in 1895, in Harasimowicze, Poviate of Sokółka and died in May 1945, in Mauthausen. He belonged to the pre-war elite cavalry corps of the Polish Army and from 1939 to 1944 he was one of the most prominent commanders of the National Armed Forces. From 1915 he served in the Russian army, in various cavalry regiments. From autumn 1918, he was in the Polish detachment of the Russian Voluntary Army in Kubań and in the uhlan unit of the 4th Polish Shooters’ Division (Kubań, Noworosyjsk, Odessa, Besarabia). After having come back to Poland, he distinguished himself in the famous battle of Jazłowiec, in Buczacz Poviate, fought with the West-Ukrainian army from 10th to 13th July, 1919, and later also many times during the Polish-Soviet war in the years 1920-1921. In his own 14th Regiment of Jazłowiec Ulahns he was, among others, a section, squadron, and unit commander, as well as a deputy commander of the regiment. From 1930 to 1936 he conducted the 20th Regiment of Uhlans named after King John III Sobieski in Rzeszów. From 1936 to 1939 he was the commander of the 14th Regiment of Jazłowiec Uhlans in Lvov. He was also one of the heroes of the September Campaign in 1939. On September 19th, in the battle of Wólka Węglowa he opened the way to Warsaw for the scattered Armies ’’Poznań” and ’’Pomorze”. After the capitulation of the capital he did not become a German prisoner. In October 1939, together with Colonel Tadeusz Komorowski and Lieutenant-Colonel Klemens Rudnicki, he set up the Kraków Military Organisation referred to in documents as ’’Kaerge”. After the establishment of the Armed Fighting Union he became a secret double of the commander of the 4th Area - Kraków. In spring 1941, he was transferred to the Headquarters of the Armed Fighting Union in Warsaw. In December of the following year, he took over the position of the commander of the 2nd Area - Bialystok (Brześć, Nowogródek, Bialystok). In August 1943, he lost his wife, Ida (Izabella) neé Westermark, a soldier of the Home Army, code-name ”Iza”, who was shot by the Germans at Juraciszki near Lida. From June 1944 he was the commander of Kraków District of the Home Army. On July 25th, he was appointed the commander of the Operational Group ’’Kraków”. In the District of Kraków he supervised the operation ’’Burza” (’’Tempest”). He was in favour of partisan fighting. Arrested on 20th October 1944, he died in a Nazi concentration camp. He was awarded a number of orders and distinctions, among others, the Virtuti Militari cross class IV and V, the Cross for Courage (four times) and the Independence Cross. He had two sons - Harold and Witold. His exemplary life and attitude, sacrifice in battle, dedication to the affairs of the Homeland and the responsibility for the life of the soldiers entrusted to his care and for the country contributed to his status of a prominent figure in the Polish Pantheon of National Heroes.