Strategie dyskursywne w służbie kultury pamięci (na przykładzie wywiadów ze świadkami powstania warszawskiego i wspomnień o Warszawie)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.42.03Słowa kluczowe:
powstanie warszawskie, narracje wspomnieniowe, strategie dyskursywne, kultura pamięci, lingwistyka pamięci , lingwistyka korpusowaAbstrakt
DISCOURSIVE STRATEGIES IN THE SERVICE OF MEMORY CULTURE (BASED ON INTERVIEWS WITH WITNESSES OF THE WARSAW UPRISING AND MEMORIES OF WARSAW)
The present study analyses the selected discoursive strategies associated with the Warsaw toponym as they appear in the corpus of approx. 3,400 memoirs of the Warsaw Uprising witnesses. The analysis relies on a linguistics of memory and corpus linguistics. The authors have demonstrated that the reminiscers’ efforts profile knowledge of the past while simultaneously encouraging active participation in the memory culture. The interplay of three main conceptual axes organizing the characterized strategies, understood as planned verbal actions aimed at achieving a specific communicative goal, consolidates and thus legitimizes the legend of the aforementioned national liberation uprising. These are: collectivity – individuality, heroism – victimization, past – present – future.
Pobrania
Bibliografia
Assmann A., 2013, Między historią a pamięcią. Antologia, red. nauk. i posł. M. Saryusz-Wolska, „Communicare. Historia i kultura”, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497
View in Google Scholar
Assmann J., 2009, Kultura pamięci, tłum. A. Kryczyńska-Pham [w:] M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, „Horyzonty Nowoczesności. Teoria, literatura, kultura”, 80, Kraków, s. 56–100.
View in Google Scholar
Chlebda W., 2012, Pamięć ujęzykowiona, [w:] J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej, „Tradycja dla Współczesności. Ciągłość i zmiana”, t. 6, Lublin, s. 109–119.
View in Google Scholar
Cichońska M., 2000, Wyrażenia zaimkowe w kształtowaniu dyskursu potocznego (na materiale sztokawskiego literackiego systemu językowego, ze szczególnym uwzględnieniem języka mieszkańców Sarajewa), „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 1937, Katowice.
View in Google Scholar
Ciesek-Ślizowska B., Sujkowska K., Wilczek W., 2024, Przyszłość w odpamiętywaniu przeszłości – aktualizacje przyszłości w opowieściach świadków historii (na materialeArchiwum Historii Mówionej), „Stylistyka” t. 34, s. 303–325, https://doi.org/10.25167/Stylistyka34.2024.15. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka34.2024.15
View in Google Scholar
Czachur W., 2018, Lingwistyka pamięci. Założenia, zakres badań i metody analizy, [w:] W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne, „Kultury i Języki Pamięci”, Warszawa, s. 7–55. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323530077.pp.7-55
View in Google Scholar
Czajkowska A., 2016, Miejsce i pamięć. W poszukiwaniu przesłanek badań biograficznych, „INSTED: Interdisciplinary Studies in Education & Society (Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja)” t. 19, nr 4 (76), s. 23–44.
View in Google Scholar
Czempka-Wewióra M., 2011, „Pisanie z pamięci” – strategie narracyjne we współczesnej literaturze autobiograficznej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. Literaturoznawstwo” t. 14, nr 2, s. 192–202, https://doi.org/10.18778/1505-9057.14.34. DOI: https://doi.org/10.18778/1505-9057.14.34
View in Google Scholar
Dawidziak-Kładoczna M., 2018, O sposobach oddziaływania na odbiorcę w uniwersałach doby średniopolskiej (na przykładzie uniwersałów sejmików wiszeńskich), [w:] E. Woźniak, A. Lenartowicz-Zagrodna (red.), Filologia jako porządkowanie chaosu. Studia nad językiem i tekstem. Ad honorem Professoris Marci Cybulski, Łódź, s. 391–404, https://doi.org/10.18778/8142-402-8.27. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-402-8.27
View in Google Scholar
Dryll E., Cierpka A., 2023, Narracja autobiograficzna w biegu życia, „Człowiek i Społeczeństwo” t. 56, s. 23–43, https://doi.org/10.14746/cis.2023.56.2. DOI: https://doi.org/10.14746/cis.2023.56.2
View in Google Scholar
Duda B., Ficek E., 2020, Kolokacje pronominalne jako źródło tożsamościowych odniesień (na materiale relacji świadków powstania warszawskiego), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” t. 27, nr 2, s. 9–32, https://doi.org/10.14746/pspsj.2020.27.2.1. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2020.27.2.1
View in Google Scholar
Duda B., Ficek E., 2024a, Idee i wartości w dyskursie wspomnieniowym powstańców warszawskich (na materiale wywiadów z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego), „LingVaria” XIX, nr 2 (38), s. 79–90, https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.06. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.06
View in Google Scholar
Duda B., Ficek E., 2024b, „Musiało tak być, bo bez tego by nie było nic”. Językowe środki perswazji w relacjach wspomnieniowych z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego (na wybranych przykładach), „Res Rhetorica” t. 11, nr 1, s. 65–86, https://doi.org/10.29107/rr2024.1.4. DOI: https://doi.org/10.29107/rr2024.1.4
View in Google Scholar
Duda B., Ficek E., 2025a, Językowe obrazowanie strachu w relacjach wspomnieniowych z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego (na przykładzie wybranych kolokacji nominalnych i werbo-nominalnych), „Postscriptum Polonistyczne. Pismo Krajowych i Zagranicznych Polonistów” t. 35, nr 1, s. 1–17, https://doi.org/10.31261/PS_P.2025.35.02. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2025.35.02
View in Google Scholar
Duda B., Ficek E., 2025b, Leksykalne środki wartościujące i ich tekstowo-podmiotowe uwarunkowania w dyskursie wspomnieniowym powstańców warszawskich (na wybranych przykładach z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” t. 32 (52), nr 1, s. 9–26, https://doi.org/10.14746/pspsj.2024.32.1.1. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2024.32.1.1
View in Google Scholar
Duda B., Przyklenk J., 2024, „Myśmy byli przesyceni tą historią, którą nam przekazywano…” Między językiem perswazji wojennej a językiem narracji wspomnieniowej – miejsca wspólne, „Stylistyka” t. 34, s. 283–301, https://doi.org/10.25167/Stylistyka34.2024.14%20. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka34.2024.14
View in Google Scholar
Erll A., 2018, Kultura pamięci. Wprowadzenie, tłum. A. Teperek, red. nauk. i posł. M. Saryusz-Wolska, „Communicare. Historia i kultura”, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323534174
View in Google Scholar
Gromadzka B., 2013, Kultura pamięci w szkolnym dyskursie polonistycznym, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia” t. 4, nr 140, s. 128–141.
View in Google Scholar
Janczuk E., 2015, Fenomen przeszłości. Między historią a pamięcią (o literaturze dokumentu osobistego), „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej” t. 8, s. 43–55.
View in Google Scholar
Korolko M., 1990, Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa.
View in Google Scholar
Lear J., 1990, Love and Its Place in Nature: A Philosophical Interpretation of Freudian Psychoanalysis, New Haven.
View in Google Scholar
Łysak T., 2015, Trauma – od genealogii pojęcia do studiów nad traumą, [w:] T. Łysak (red.), Antologia studiów nad traumą, „Horyzonty Nowoczesności. Teoria, literatura, kultura”, 110, Kraków, s. 5–30.
View in Google Scholar
Machálek T., 2020, KonText: Advanced and Flexible Corpus Query Interface, [w:] N. Calzolari, F. Béchet, P h. Blache, K. Choukri, Ch. Cieri, T h. Declerck, S. Goggi, H. Isahara,
View in Google Scholar
B. Maegaard, J. Mariani, H. Mazo, A. Moreno, J. Odijk, S. Piperidis (red.), Proceedings of the Twelfth Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2020), Marseille, 11–16 May 2020, Paris, s. 7003–7008.
View in Google Scholar
Pałka P., 2009, Strategie dyskursywne w rozmowie handlowej, Katowice.
View in Google Scholar
Pietrych K., 2017, (Re)prezentacje czy symulacje? Przestrzeń łódzkiego getta w literaturze XXI wieku, [w:] B. Karwowska, E. Konończuk, E. Sidoruk, E. Wampuszyc (red.), Geograficzne przestrzenie utekstowione, „Poetyka i Horyzonty Tradycji”, 8, Białystok, s. 309–330.
View in Google Scholar
Rewers E., 2010, Miasto-twórczość. Wykłady krakowskie, Kraków.
View in Google Scholar
Rutkowski M., Skowronek K., 2020, Onomastyczna analiza dyskursu, Kraków. DOI: https://doi.org/10.17951/ff.2019.37.1.47-59
View in Google Scholar
Rybicka E., 2014, Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, „Horyzonty Nowoczesności. Teoria, literatura, kultura”, 109, Kraków.
View in Google Scholar
Schindler J., 2011, Kultura jako pamięć, upamiętnianie, pamiętanie i rozpamiętywanie, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze” , t. 12, s. 273–286.
View in Google Scholar
Szacka B., 2006, Czas przeszły, pamięć, mit, „Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości”, t. 3, Warszawa.
View in Google Scholar
Tarkowska E., 1992, Czas w życiu Polaków. Wyniki badań, hipotezy, impresje, Warszawa.
View in Google Scholar
Władyniak L., 2013, Mit powstania warszawskiego. Próba rekonstrukcji na podstawie wybranych tekstów kultury, [w:] A. Szpociński (red.), Przeszłość w dyskursie publicznym, „Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości”, t. 6, Warszawa, s. 57–84.
View in Google Scholar
Żychlińska M., 2013, Herosi pośród ruin. Kod romantyczny jako fundament polskiej polityki historycznej na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego, [w:] A. Szpociński (red.), Przeszłość w dyskursie publicznym, „Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości”, t. 6, Warszawa, s. 39–56.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Beata Duda, Ewa Ficek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
