Glosy jako integralny składnik średniowiecznego tekstu
W poszukiwaniu adekwatnych procedur badawczych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.29.08Keywords:
Old Polish language, gloss, copyist, Old Polish apocrypha, research tools, classificationAbstract
Glosses as an integral element of medieval text: in search of adequate research procedures
Most Old Polish texts are in fact sixteenth century copies with accompanying inscribed or reinscribed glosses (interlinear and marginal) introduced into the text. The aim of this article is not only to show how to recognize these types of glosses in the text using elements of semantics, syntax, rhetoric and source studies, but also to propose a typology of tools adequate for recognizing incorporated glosses.
The authors believe that only a multidimensional analysis gives a chance to achieve this goal. They also show that analyses conducted usually from one, sometimes two, perspectives, yield results that can be easily undermined from another perspective.
The majority of examples come from four Old Polish apocrypha, including the most extensive monument of Polish and Slavic medieval prose and apocryphal literature, Rozmyślanie przemyskie (‘The Przemyśl Meditation’). In the only preserved copies of these apocryphal texts, glosses are incorporated into the main body of the text. Proper recognition of glosses leads to a complete change of thinking about these texts and about Polish religious language in the Middle Ages in general.
Downloads
References
Belcarzowa E., 1981, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, cz. I, Wrocław.
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 1988, Charakteristik des Wortschatzes der Leopolita, [w:] R. Olesch, H. Rothe (red.), Leopolita: faksimile der Ausgabe Krakau 1561, „Biblia Slavica. Serie 2, Polnische Bibeln”, t. 1, Paderborn, s. 37–73.
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 1992, O tzw. glosach w Biblii Leopolity, [w:] M. Kucała, J. Reichan (red.), Studia historycznojęzykowe i dialektologiczne, Kraków, s. 43–53.
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 2001, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, cz. IV, Kraków.
View in Google Scholar
Bieńkowska D., 1994, Szeregi wyrazowe w przekładzie „Biblii Leopolity” (Z problemów kształtowania się synonimii staropolskiej), „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXXIX, s. 5–17.
View in Google Scholar
Bracha K., 2007, Nauczanie kaznodziejskie w Polsce późnego średniowiecza. „Sermones dominicales et festivales” z tzw. kolekcji Piotra z Miłosławia, Kielce.
View in Google Scholar
Brückner A., 1903, Pismo święte i apokryfy. Szkice literackie i obyczajowe, Warszawa.
View in Google Scholar
Gesner A., 2011, Glosy w „Rozmyślaniu przemyskim”. Wyniki analizy formalnej i perspektywy badań, „Kwartalnik Językoznawczy” nr 3, s. 89–96.
View in Google Scholar
Górski K., 1955, Zasady wydawania tekstów staropolskich. Projekt, Wrocław.
View in Google Scholar
Kalina A., 1879, Anecdota palaeopolonica, „Archiv für Slavische Philologie” 3, s. 1–66.
View in Google Scholar
Klapper M., Kołodziej D., 2015, Elektroniczny Tezaurus Rozproszonego Słownictwa Staropolskiego do 1500 roku. Perspektywy i problemy, „Polonica” XXXV, s. 87–101, https://doi.org/10.17651/POLON.35.8.
View in Google Scholar
Kwilecka I., 2003a, Najstarszy polski przekład perykopy ewangelicznej na dzień Bożego Narodzenia, [w:] eadem, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań, s. 131–137.
View in Google Scholar
Kwilecka I., 2003b, O swobodnych średniowiecznych przekładach biblijnych (na przykładzie tłumaczeń francuskich, czeskich i polskich), [w:] eadem, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań, s. 139–150.
View in Google Scholar
Masłej D., 2018, Glosa – problemy definicyjne i terminologiczne, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), Metodologie językoznawstwa. Od diachronii do panchronii, Łódź, s. 53–63.
View in Google Scholar
Menache S., Horowitz J., 1996, Rhetoric and Its Practice in Medieval Sermons, „Historical Reflections. Réflexions Historiques” 22, nr 2, s. 321–350.
View in Google Scholar
Michałowska T. (red.), 1998, Słownik literatury staropolskiej: średniowiecze, renesans, barok, wyd. 2 popr. i uzup., „Vademecum Polonisty”, Wrocław.
View in Google Scholar
Mika T., 2002, Maryja, Jezus, Bóg w „Rozmyślaniu przemyskim”. O nazywaniu osób, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2015, Problemy z „Rozmyślaniem przemyskim”. Formułowanie sądów ogólnych a wielowarstwowość średniowiecznego tekstu, „LingVaria”, numer specjalny, s. 87–104, https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.1SP.08.
View in Google Scholar
Mika T., 2017a, Na obrzeżach pewnego poletka, czyli o znakach nielubianych przez edytorów tekstów dawnych, [w:] B. Hojdis, K. Krzak-Weiss (red.), Co musi wiedzieć uczony edytor, nawet jeśli nie chce. Prace ofiarowane Profesorowi Wiesławowi Wydrze, Poznań, s. 199–208.
View in Google Scholar
Mika T., 2017b, O idealizacji i innych postawach wobec tekstu staropolskiego, „Język Polski” XCVII, s. 7–23.
View in Google Scholar
Mika T., 2018, The Oldest Polish Texts: New Methods and New Research Issues in Polish Historical Linguistics, [w:] A. Kapetanović (red.), The Oldest Linguistic Attestations and Texts in the Slavic Languages, Wien, s. 212–233.
View in Google Scholar
Mika T., Rojszczak-Robińska D., 2016, Kanon wiedzy o „Rozmyślaniu przemyskim”, [w:] J. Bartmiński, A. Timofiejew (red.), „Rozmyślanie przemyskie”: świadectwo średniowiecznej kultury religijnej, Przemyśl, s. 13–24.
View in Google Scholar
Mika T., Twardzik W., 2011, Jak zagadkowe cztery tytuły rozdziałów w „Rozmyślaniu przemyskim” pozwalają wyobrażać sobie jego zagubiony autograf, „Język Polski” XCI, s. 321–334.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2011, Trudne miejsca „Rozmyślania przemyskiego”. Problem glos, [w:] I. Fijałkowska-Janiak i in. (red.), Zbliżenie. Literatura – kultura – język – translatoryka, Gdańsk, s. 213–220.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2012, Jak pisano „Rozmyślanie przemyskie”, Poznań.
View in Google Scholar
RP: F. Keller, W. Twardzik (wyd. i oprac.), „Rozmyślanie przemyskie”. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład. Transliteration, Transkription, lateinische Vorlagen, deutsche Übersetzung, t. 1, „Monumenta Linguae Slavicae Dialecti Veteris”, t. 40, Freiburg 1998; t. 2, „Monumenta Linguae Slavicae Dialecti Veteris”, t. 42, Freiburg 2000; „Rozmyślanie przemyskie”, t. 3: Indices. Indeks pełny wyrazów i form, indeks frekwencyjny, indeks a tergo, „Monumenta Linguae Slavicae Dialecti Veteris”, t. 48, Freiburg 2004.
View in Google Scholar
Smith L., 2009, The „Glossa Ordinaria”. The Making of a Medieval Bible Commentary, Leiden.
View in Google Scholar
Soszyński J., 2017, Glossa biblijna jako problem badawczy, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 55, s. 127–137, http://dx.doi.org/10.12775/SZ.2017.06.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2014a, Interpunkcja transkrypcji. Znad „Rozmyślania przemyskiego”, Lublin.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2014b, Różnice w interpretacji składni zabytku a interpunkcja transkrypcji. Na przykładzie „Rozmyślania przemyskiego”, „Roczniki Humanistyczne” LXII, z. 6, s. 161–171.
View in Google Scholar
Twardzik W., 1994, Glosy w „Rozmyślaniu przemyskim”, „Teksty Drugie” nr 3, s. 155–165.
View in Google Scholar
Ziółkowska O., w druku, Septem verba a Christo w staropolskich apokryfach nowotestamentalnych w perspektywie źródłoznawczej i lingwistycznej. Część druga: językowe ukształtowanie, „Slavia Occidentalis. Folia Linguistica”.
View in Google Scholar
