U źródeł polskiej terminologii logopedycznej. W kierunku badań anagnostycznych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.29.17Keywords:
applied linguistics, logopedic terminology, professional vocabulary, medical vocabularyAbstract
At the sources of polish logopedic terminology: towards anagnostic resesarch
The paper is a preliminary presentation of the concept of a research project Diachronic Aspects of Polish Logopedic Terminology, carried out by members of the Department of Polish Language of the Pedagogical University in Cracow. The multiauthored study briefly characterizes the beginnings of speech therapy as an independent scientific discipline, and the directions of its development in the past 50 years. It draws attention to the deficiencies and inconsistencies in the usage and understanding of specialist terms in contemporary logopedics, while setting as the primary goal of the enterprise an attempt to standardize Polish terminology related to speech disorders. The basis for this should be the etymology of the terms in question, as well as excerpts from medical and anatomical lexicons and source materials which employ the vocabulary that became the foundation of the logopedic jargon.
Downloads
References
Ajdukiewicz K., 1960, Naukowa perspektywa świata, [w:] idem, Język i poznanie, t. 1: Wybór pism z lat 1920–1939, Warszawa, s. 215–221.
View in Google Scholar
ASA: American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fifth Edition, Washington – London 2013.
View in Google Scholar
Bielenin K., 2003, Rytuał zamawiania chorób jako akt mowy, „Poradnik Językowy” nr 7, s. 36–53.
View in Google Scholar
Bobrowski I., 1993, Językoznawstwo racjonalne. Z zagadnień teorii językoznawczej i metodologii opisów gramatycznych, Kraków.
View in Google Scholar
Budziszewska W., 1975, Słowiańskie nazwy chorób pochodne od „gostь”, „Poradnik Językowy” nr 4, s. 200–202.
View in Google Scholar
Budziszewska W., 1989, O niektórych nazwach chorób i związanych z nimi demonów w językach słowiańskich, [w:] H. Popowska-Taborska (red.), Paralele w rozwoju słownictwa języków słowiańskich, Wrocław, s. 153–160.
View in Google Scholar
Buława M., 2016a, Kulturowe uwarunkowania gwarowych nazw chorób, „Polonica” XXXVI, s. 259–274, https://doi.org/10.17651/POLON.36.18.
View in Google Scholar
Buława M., 2016b, Nazwy chorób epidemicznych w przeklęciach gwarowych, „LingVaria” nr 2 (22), s. 249–264, http://dx.doi.org/10.12797/LV.11.2016.22.16.
View in Google Scholar
Buława M., 2019, Nazwy chorób w gwarach polskich, Kraków.
View in Google Scholar
Dombrowski A., 2018, Terminologia medyczna w poradnikach zdrowia dotyczących chorób krwi a zrozumiałość tekstu, [w:] A. Dombrowski, W. Żarski (red.), Dyskurs (para)medyczny. Gatunki – funkcje – przeobrażenia, Wrocław – Kraków, s. 39–55.
View in Google Scholar
Doroszewski J., 1999, Polski język medyczny, [w:] W. Pisarek (red.), Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka polskiego na przełomie tysiącleci, Kraków, s. 33–49.
View in Google Scholar
Doroszewski J., 2010, Język nauki i praktyki medycznej, [w:] M. Milewska-Stawiany, E. Rogowska-Cybulska (red.), Polskie języki. O językach zawodowych i środowiskowych, Gdańsk, s. 299–319.
View in Google Scholar
Falimirz S., 1534, O ziołach i mocy ich, Kraków.
View in Google Scholar
Friedelówna T., 1991, „Ochrapienie, niechęć jadła i trzęsienia serca”, czyli na co chorowali torunianie w XVII wieku, „Rocznik Toruński” XX, s. 281–293.
View in Google Scholar
Friedelówna T., 1992, Polskie terminy farmaceutyczne w podręczniku „Onomasticum trilingue latino-germanico-polonicum”, [w:] H. Wiśniewska, C. Kosyl (red.), Odmiany polszczyzny XVII wieku, Lublin, s. 115–122.
View in Google Scholar
Friedelówna T., 1994, Terminologia medyczna w toruńskim farmaceutycznym „Onomasticum” P. Guldeniusza i w „Przymiocie” W. Oczki, „Polszczyzna Regionalna Pomorza. Zbiór studiów” 6, s. 29–35.
View in Google Scholar
Gajda S., 1990, Wprowadzenie do teorii terminu, Opole.
View in Google Scholar
Gonigroszek D., 2017, Polska terminologia medyczna – spojrzenie diachroniczne, [w:] R. Maćkowiak, E. Wojtczak (red.), Bogactwo językowe i kulturowe Europy w oczach Polaków i cudzoziemców, t. 4. Łódź, s. 185–192.
View in Google Scholar
Grabias S., 1991, Logopedia – jej przedmiot i stopień zaawansowania refleksji metanaukowej, [w:] H. Borowiec i in. (red.), Przedmiot logopedii, „Komunikacja Językowa i Jej Zaburzenia”, t. 1, Lublin, s. 26–49.
View in Google Scholar
Grabias S., 2012, O ostrość refleksji naukowej. Przedmiot logopedii i procedury logopedycznego postępowania, [w:] S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Logopedia. Wybrane aspekty historii, teorii i praktyki, Gdańsk, s. 56–69.
View in Google Scholar
Grabias S., 2019, Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii, Lublin.
View in Google Scholar
Grucza F., 1983, Zagadnienia metalingwistyki. Lingwistyka – jej przedmiot, lingwistyka stosowana, Warszawa.
View in Google Scholar
Hajduk Z., 2012, Ogólna metodologia nauk, Lublin.
View in Google Scholar
Hamerlińska A., 2017, Metodyka logopedyczna w przypadku osób po laryngektomii całkowitej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopaedica” 6, s. 89–100.
View in Google Scholar
Ingarden R., 1966, Czego nie wiemy o wartościach? [w:] idem, Przeżycie, dzieło, wartość, Kraków, s. 83–127.
View in Google Scholar
Janiuk J., 2005, Terminologia i problematyka medyczna we wczesnych (1931–1939) utworach Michała Choromańskiego, „Medycyna Nowożytna. Studia nad Kulturą Medyczną” XII, nr 1–2, s. 19–51.
View in Google Scholar
Jankowiak L.A., 2011a, Polskie słownictwo medyczne w drugiej połowie XIX wieku oraz na przełomie XIX i XX wieku, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” X, s. 97–109.
View in Google Scholar
Jankowiak L.A., 2011b, Synonimia w polskiej terminologii medycznej przełomu XIX i XX wieku. Rekonesans, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” XLVI, s. 233–262, https://doi.org/10.11649/sfps.2011.002.
View in Google Scholar
Kaczmarek L., 1991, O polskiej logopedii, [w:] H. Borowiec i in. (red.), Przedmiot logopedii, „Komunikacja Językowa i Jej Zaburzenia”, t. 1, Lublin, s. 5–25.
View in Google Scholar
Kamiński S., 1992, Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk, do dr. przygot. A. Bronk, wyd. 4 popr., Lublin.
View in Google Scholar
Kędelska E., 1978, Polska terminologia medyczna w słownikach Bartłomieja z Bydgoszczy, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” XVII, s. 95–104.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1963, Językoznawca wobec problematyki słownictwa lekarskiego, „Neurologia, Neurochirurgia i Psychiatria Polska” XIII, nr 6, s. 757–760.
View in Google Scholar
Knapski G., 1621, Thesaurus Polono-Latino-Graecus seu Promptuarium Linguae Latinae et Graecae Polonorum usui accomodatum…, Cracoviae.
View in Google Scholar
Kozołub A., 2003, Anatomia i fizjologia narządów mowy, głosu i słuchu, [w:] T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, t. 1, Opole, s. 127–143.
View in Google Scholar
Kuczkowski J., Cieszyńska J., 2017, Dzieje polskiej foniatrii, [w:] S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray, B. Kamińska (red.), Studia logopedyczno-lingwistyczne. Księga jubileuszowa z okazji 70-lecia urodzin Profesora Edwarda Łuczyńskiego, Gdańsk, s. 63–81.
View in Google Scholar
Linde S.B., 1807–1814, Słownik języka polskiego, t. 1–6, Warszawa.
View in Google Scholar
Logopedia: S. Grabias, J. Panasiuk, T. Woźniak (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego, Lublin 2015.
View in Google Scholar
Ławnicka-Borońska M., Kubacka K., 2016, Język polski medyczny w wybranych materiałach dydaktycznych ostatniego ćwierćwiecza, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców” 23, s. 215–235, https://doi.org/10.18778/0860-6587.23.17.
View in Google Scholar
Marczewska M., 2010, Strategie pragmatyczne stosowane w zamówieniach ludowych, [w:] H. Bartwicka (red.), Język, tekst, kultura, Bydgoszcz, s. 115–128.
View in Google Scholar
Marczewska M., 2012a, Ja cię zamawiam, ja cię wypędzam… Choroba. Studium językowo-kulturowe, Kielce.
View in Google Scholar
Marczewska M., 2012b, Performatywność polskich zamówień znachorskich, [w:] A. Burzyńska-Kamieniecka (red.), Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, „Język a Kultura”, t. 23, Wrocław, s. 367–381.
View in Google Scholar
Masłowski J., 1977, Polskie słownictwo lekarskie, Wrocław.
View in Google Scholar
Mączyński J., 1564, Lexicon Latino-Polonicum ex Optimis Latinae linguae scriptoribus concinnatum, Regiomonti Borussiae. Metodologia: S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Metodologia badań logopedycznych z perspektywy teorii i praktyki, Gdańsk 2015.
View in Google Scholar
Michalik M., 2013, Teoria logopedii jako interakcja. Między interakcjonizmem symbolicznym a lingwistyką mentalną, [w:] M. Michalik, A. Siudak, H. Pawłowska-Jaroń (red.), Interakcyjne uwarunkowania rozwoju i zaburzeń mowy, „Nowa Logopedia”, t. 4, Kraków, s. 13–31.
View in Google Scholar
Michalik M., 2015, Transdyscyplinarność logopedii – między metodologiczną koniecznością a teoretyczną utopią, [w:] S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Metodologia badań logopedycznych z perspektywy teorii i praktyki, Gdańsk, s. 32–46.
View in Google Scholar
Michalik M., 2018, Lingwistyczno-logopedyczne podstawy komunikacji alternatywnej i wspomagającej. Ujęcie metodologiczne, Kraków.
View in Google Scholar
Migdał J., 2002, O nazywaniu człowieczych chorób – uwagi o słownictwie Glaberowych „Gadek”, [w:] M. Białoskórska, L. Mariak (red.), Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, t. 8: Materiały X Kolokwium Językoznawczego, Pobierowo, 18–20 września 2000 r., Szczecin, s. 147–157.
View in Google Scholar
Musiołek-Choiński K., 1986, Polskie nazwy chorób. Studium z terminologii medycznej, Wrocław.
View in Google Scholar
Nowy Leksykon: K. Czarnecki (red.), Nowy leksykon metodologiczny, Sosnowiec 2009.
View in Google Scholar
Obara J., 2003, Współczesne socjolektalne słownictwo medyczne, „Kształcenie Językowe” 4, s. 147–185.
View in Google Scholar
Obrębowski A., 2014, Biologiczne podstawy mowy, [w:] S. Milewski, J. Kuczkowski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Biomedyczne podstawy logopedii, Gdańsk, s. 23–35.
View in Google Scholar
Okoniowa J., 2018, „Szlachetne zdrowie…” – dyskurs medyczny w staropolszczyźnie, [w:] A. Dombowski, W. Żarski (red.), Dyskurs (para)medyczny. Gatunki – funkcje – przeobrażenia, Wrocław – Kraków, s. 141–153.
View in Google Scholar
Ożdżyński J., 1994a, Słowo wstępne, [w:] idem (red.), Polska terminologia logopedyczna, Kraków, s. 7–9.
View in Google Scholar
Ożdżyński J. (red.), 1994b, Polska terminologia logopedyczna, Kraków.
View in Google Scholar
Popper K.R., 1992, Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, tłum. A. Chmielewski, Warszawa.
View in Google Scholar
Pukalska B., 2013, „Złapać bakcyla”, czyli o ewolucji znaczeń niektórych wyrazów z leksyki medycznej i potocznej, „Linguarum Silva”, t. 2, s. 71–90.
View in Google Scholar
Puzio A., Ziółkowska K., 1998, Wybrane zagadnienia z metodyki pracy naukowej. Skrypt dla studentów i doktorantów, Katowice.
View in Google Scholar
Ross J., 1965, Z dziejów polskiego słownictwa lekarskiego, „Język Polski” XLV, s. 223–234.
View in Google Scholar
Siennik M., 1568, Herbarz to jest zioł tutecznych, postronnych i zamorskich opisanie…, Kraków.
View in Google Scholar
Spiczyński H., 1542, O ziołach tutecznych i zamorskich i o mocy ich…, Kraków.
View in Google Scholar
Spólnik A., 1988, Nazwy polskich roślin leczniczych w źródłach od XVI do XVIII wieku, [w:] W. Boryś (red.), Studia konfrontatywne i historia, „Studia Językoznawcze. Streszczenia prac doktorskich”, t. 12, Wrocław, s. 177–228.
View in Google Scholar
Spólnik A., 1990, Nazwy polskich roślin do XVIII wieku, Wrocław.
View in Google Scholar
Steczko A., Steczko I., Składzień J., 2003, Katarrus, chrapota, ślinogorz, czyli o nazwach i leczeniu schorzeń laryngologicznych na podstawie zabytków języka polskiego z XV i XVI wieku, „Otolaryngologia Polska” LVII, nr 2, s. 295–300.
View in Google Scholar
Surowaniec J., 1992, Słownik terminów logopedycznych, Kraków.
View in Google Scholar
Surowaniec J., 1993a, Podręczny słownik logopedyczny, Kraków.
View in Google Scholar
Surowaniec J., 1993b, Słownik słów kluczowych w logopedii, Kraków.
View in Google Scholar
Surowaniec J., 1999, Logopedyczny słownik terminologii diagnostycznej, Kraków.
View in Google Scholar
Syreniusz S., 1613, Zielnik herbarzem z języka łacińskiego zowią…, Kraków.
View in Google Scholar
Trotz M.A., 1764, Nowy dykcjonarz, to jest Mownik polsko-niemiecko-francuski…, Lipsk.
View in Google Scholar
Umińska-Tytoń, E., 1989, Potoczne nazwy chorób i dolegliwości w księgach parafialnych Mileszek z XVIII wieku, cz. 1, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXXV, s. 205–218.
View in Google Scholar
Umińska-Tytoń, E., 1990, Potoczne określenia chorób i dolegliwości w księgach parafialnych Mileszek z XVIII wieku, cz. 2, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXXVI, s. 199–205.
View in Google Scholar
Wajda-Adamczykowa L., 1989, Nazwy roślin leczniczych, [w:] B. Kuźnicka (red.), Historia leków naturalnych, t. II: Natura i kultura – współzależności w dziejach lekoznawstwa, Warszawa, s. 69–82.
View in Google Scholar
Walęciuk-Dejneka B., 2005, Magiczne sposoby leczenia w tradycyjnej medycynie ludowej. Symbolika słów i gestów w aktach zażegnywania, zaklinania i zamawiania choroby, [w:] E. Łoch, G. Wallner (red.), Między literaturą i medycyną. Literackie i pozaliterackie działania środowisk medycznych a problemy egzystencjalne człowieka XIX i XX wieku, Lublin, s. 67–76.
View in Google Scholar
Wiśniewska H., 1991, Terminologia medyczna w rozprawie „De ossibus humanis tractatus tres” Jana Ursinusa, „Prace Filologiczne” XXXVI, s. 369–378.
View in Google Scholar
Wnęk J., 2015, Krytyka naukowa polskich książek medycznych na przełomie XIX i XX wieku, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” LXXVIII, s. 75–88.
View in Google Scholar
Wysocka F., 1980, Polska terminologia lekarska do roku 1838, t. I: Anatomia – proste prymarne nazwy nie motywowane, Wrocław.
View in Google Scholar
Wysocka F., 1994, Polska terminologia lekarska do roku 1838, t. II: Anatomia, jednowyrazowe nazwy motywowane, Kraków.
View in Google Scholar
Wysocka F., 1995, Kształtowanie się polskiej terminologii anatomicznej do początków XIX w., „Medycyna Nowożytna. Studia nad Historią Medycyny” II, nr 2, s. 71–82.
View in Google Scholar
Wysocka F., 1999, Zarys historii literatury medycznej i piśmiennictwa medycznego do początków XIX wieku, Piotrków Trybunalski.
View in Google Scholar
Wysocka F., 2007, Polska terminologia lekarska do roku 1838, t. III: Anatomia, nazwy dwuwyrazowe, Kraków.
View in Google Scholar
Wysocka F., 2013, Polska terminologia lekarska do roku 1838, t. IV: Anatomia, nazwy wielowyrazowe, Kraków.
View in Google Scholar
Życiński J., 1983, Język i metoda, Kraków.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2020 Ewa Horyń
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
