"Wziął braciszek strzelbiczkę, trafił myśliweczka w główeczkę…" O (nie)konwencjonalnych użyciach zdrobnień w polskich pieśniach ludowych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.13.2017.25.12Keywords:
diminutives, folk song, linguistic image of the worldAbstract
Wziął braciszek strzelbiczkę, trafił myśliweczka w główeczkę… On (Un)conventional Uses of Diminutives in Polish Folk Songs
The paper attempts to specify the function of diminutives in folk songs, and to find to what degree they can be considered a reliable source in the reconstruction of the linguistic image of the world. The starting point are the findings of Jerzy Bartmiński who distinguished five main functions of diminutives in folk songs: intellectual (communicating smallness), emotional (communicating endearment), rhythm-creating, rhyme-creating, and structural-poetic (signalling the style of the folk song: affectionate, tender, and noble). An analysis of lyrics where diminutives appear frequently and, unusually for them, in contexts of pejorative nature (e.g. in the wife’s description of how she killed her husband: zabiłam go drewienkiem w komórce pod okienkiem), allows the author to formulate a hypothesis that the structural-poetic function of diminutives is not only to establish a “tender and gentle” style in order to evoke positive emotions (create a positive image of the world), but also to evoke negative emotions (and create a negative image of the world). In pejorative texts, partially desemantized diminutives with their conventional tenderness and gentleness, can either soften the evil and the horror of the depicted world, neutralize negative emotions, or they can create such a sharp contrast with the “heartless” story which is being told, that the evil and dread of the world are intensified together with negative emotions. But this diversity of functions that diminutives can play in folk songs, ther partial desemantization and conventionality, render them particularly difficult to analyze, and a reasearcher of the linguistic image of the world should approach them with caution.
Downloads
References
Bart PANLub: J. Bartmiński (red.), Lubelskie, cz. 1: Pieśni i obrzędy doroczne, cz. 2: Pieśni i obrzędy rodzinne. Chrzciny, wesele, pogrzeb, cz. 3: Pieśni i teksty sytuacyjne, cz. 4: Pieśni powszechne, cz. 5: Pieśni stanowe i zawodowe, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”, t. 4, Lublin 2011.
View in Google Scholar
Folf Zag: S. Folfasiński (red.), Polskie zagadki ludowe, Warszawa 1975.
View in Google Scholar
Gal Star: J. Gallus (zebr.), Starosta weselny. Zbiór przemówień, piosnek i wierszy do użytku starostów, drużbów i gości przy godach weselnych, Bytom 1892.
View in Google Scholar
Glog Pieś: Z. Gloger (zebr. w latach 1861–1891), Pieśni ludu, Kraków 1892.
View in Google Scholar
K: O. Kolberg, Dzieła wszystkie:
View in Google Scholar
K 1 Pieś: t. 1: Pieśni ludu polskiego, Wrocław – Kraków 1961.
View in Google Scholar
K 5 Krak: t. 5: Krakowskie, cz. 1, Wrocław – Kraków 1962.
View in Google Scholar
K 6 Krak: t. 6: Krakowskie, cz. 2, Wrocław – Kraków 1963.
View in Google Scholar
K 16 Lub: t. 16: Lubelskie, cz. 1, Wrocław – Kraków 1962.
View in Google Scholar
K 19 Kiel: t. 19: Kieleckie, cz. 2, Wrocław – Kraków 1963.
View in Google Scholar
K 21 Rad: t. 21: Radomskie, cz. 2, Wrocław – Kraków 1964.
View in Google Scholar
K 25 Maz: t. 25: Mazowsze, cz. 2, Wrocław – Kraków 1963.
View in Google Scholar
K 26 Maz: t. 26: Mazowsze, cz. 3, Wrocław – Kraków 1963.
View in Google Scholar
K 28 Maz: t. 28: Mazowsze, cz. 5, Wrocław – Kraków 1964.
View in Google Scholar
K 40 MazP: t. 40: Mazury Pruskie, Wrocław – Kraków 1966.
View in Google Scholar
K 44 Gór: t. 44: Góry i Podgórze, cz. 1, Wrocław – Kraków 1968.
View in Google Scholar
K 45 Gór: t. 45: Góry i Podgórze, cz. 2, Wrocław – Kraków 1968.
View in Google Scholar
Kot Zn: F. Kotula, Znaki przeszłości. Odchodzące ślady zatrzymać w pamięci, Warszawa 1976.
View in Google Scholar
Pieś Śl: J.S. Bystroń (red.), Pieśni ludowe z polskiego Śląska z rękopisów zebranych przez Emila Szramka oraz zbiorów dawniejszych A. Cinciały i J. Rogera, t. 1: Pieśni balladowe, Kraków 1927.
View in Google Scholar
Rog Śląsk: J. Roger, Pieśni ludu polskiego w Górnym Szląsku, Opole 1976.
View in Google Scholar
Szym Podl: J. Szymańska, Podlasie, cz. 1: Teksty pieśni obrzędowych, cz. 2: Teksty pieśni powszechnych, red. L. Bielawski, „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”, t. 5, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Święt Nadr: J. Świętek, Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię). Obraz etnograficzny, Kraków 1893.
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Adamowski J., 1994, Gatunek tekstu a znaczenie słowa (na materiale folkloru polskiego), „Etnolingwistyka” 6, s. 53–63.
View in Google Scholar
Anusiewicz J., Dąbrowska A., Fleischer M., 2000, Językowy obraz świata i kultura. Projekt koncepcji badawczej, [w:] A. Dąbrowska, J. Anusiewicz (red.), Językowy obraz świata i kultura, „Język a Kultura”, t. 13, Wrocław, s. 11–44.
View in Google Scholar
Bańko M., 2005, Zdrobnienia [komentarz językoznawcy], [on-line:] https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/zdrobnienia;6740.html (dostęp: 15 II 2018).
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1973, O języku folkloru, Wrocław.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Tokarski R., 1986, Językowy obraz świata a spójność tekstu, [w:] T. Dobrzyńska (red.), Teoria tekstu. Zbiór studiów, Wrocław, s. 65–81.
View in Google Scholar
EJP: S. Urbańczyk (red.), Encyklopedia wiedzy o języku polskim, Wrocław 1978.
View in Google Scholar
Gawroński A., 1928, Wartość uczuciowa deminutywów, [w:] idem, Szkice językoznawcze, Warszawa, s. 199–217.
View in Google Scholar
Grabias S., 1981, O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1990, Pojęcie językowego obrazu świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Językowy obraz świata, Lublin, s. 41–49.
View in Google Scholar
Jurafsky D., 1996, Universal Tendencies in the Semantics of the Diminutive, „Language” 72/3, s. 533–578, [on-line:] http://dx.doi.org/10.2307/416278.
View in Google Scholar
Kaczmarek L., 1936, Sposoby spieszczeń w wielkopolskiej pieśni ludowej, „Język Polski” XXI, s. 141–147.
View in Google Scholar
Mańczak W., 1980, Moda na zdrobnienia, „Język Polski” LX, s. 69–71.
View in Google Scholar
Mańczak W., 2011, Jeszcze o modzie na zdrobnienia, „Język Polski” XCI, s. 218–219.
View in Google Scholar
Miodek J., 2017, Rzecz o języku. Mobilki, wypadeczek, [on-line:] https://plus.gazetawroclawska.pl/opinie/a/rzecz-o-jezyku-mobilki-wypadeczek,12391131 (dostęp: 15 II 2018).
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2007, Wzorce tekstów ustnych w perspektywie etnolingwistycznej, Lublin.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2016, Gatunkowe uwarunkowania znaczeń symbolicznych, „LingVaria” nr 2 (22), s. 203–224, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797.LV.11.2016.22.14.
View in Google Scholar
Obrębska A., 1929, Technika spieszczeń w dzisiejszej polszczyźnie, „Język Polski” XIV, s. 65–71.
View in Google Scholar
Pluta F., 1967, Deminutywa w śląskiej pieśni ludowej, „Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Językoznawstwo” III, s. 33–57.
View in Google Scholar
Reczek S., 1968, Deminutiva polskie. Charakterystyka, rozwój funkcji stylistycznej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Rzeszowie. Nauki Humanistyczne”, z. 3 (5), s. 373–386.
View in Google Scholar
SF: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I–II, Warszawa 1967–1968.
View in Google Scholar
Siatkowska E., 1967, Deminutywa rzeczowników we współczesnych literackich językach zachodniosłowiańskich, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” VI, s. 157–170.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 1990, Pieśń ludowa i gwara, Lublin.
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996, z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999, z. 3: Meteorologia, Lublin 2012, z. 4: Świat, światło, metale, Lublin 2012, t. II: Rośliny, z. 1: Zboża, Lublin 2017.
View in Google Scholar
Tabakowska E., 1998, Bliżej wiersza: gramatyka kognitywna jako narzędzie interpretacji tekstu poetyckiego (na przykładzie „Miniatury średniowiecznej” Wisławy Szymborskiej), [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka (red.), Tekst. Analizy i interpretacje, Lublin, s. 9–20.
View in Google Scholar
Weintraub W., 1934, O pewnej młodzieńczej manierze Mickiewicza. (Do charakterystyki stylu „Ballad i romansów”), „Język Polski” XIX, s. 152–162.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1992, Semantics, Culture, and Cognition. Universal Human Concepts in Culture-Specific Configuration, New York – Oxford.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2018 Katarzyna Prorok

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
