Co wspólnego ma metafora z kłamstwem, żartem i udawaniem?
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.13.2018.26.02Keywords:
speech acts, autism, theory of mind, communicative-social competence, metaphorAbstract
What Does a Metaphor Have in Common with a Lie, Joke and Pretence?
Linguistic communication consists of speech acts. In this article, I try to show the features which connect different speech acts, such as a lie, a joke, or pretending, with statements of metaphorical nature. I call them acts of communication and social competence. I understand them as ‘acts which have a meaning, are cognitive representations of what others want to communicate, and support social communication’. In the centre of this category is the metaphor which, in light of the cognitive approach, unites our intellect and imagination, and thus is not just a phenomenon of language, but primarily a phenomenon of our thinking and cognition.
Downloads
References
Aitchison J., 1991, Ssak, który mówi, tłum. A. Czarnecka, Warszawa.
View in Google Scholar
Aitchison J., 2002, Ziarna mowy. Początki i rozwój języka, tłum. M. Sykurska-Derwojed, Warszawa.
View in Google Scholar
Antas J., 2000, O kłamstwie i kłamaniu. Studium semantyczno-pragmatyczne, Kraków.
View in Google Scholar
Bachtin M., 1979 [= М. Бахтин], Эстетика словесного творчества, Москва.
View in Google Scholar
Baron-Cohen S., 2009, Rozwój zdolności czytania innych umysłów: cztery etapy, [w:] A. Klawiter (red.), Formy aktywności umysłu. Ujęcia kognitywistyczne, t. 2: Ewolucja i złożone struktury poznawcze, tłum. E. Czerniawska i in., Warszawa, s. 145–171.
View in Google Scholar
Baron-Cohen S., 2015, Teoria zła. O empatii i genezie okrucieństwa, tłum. A. Nowak, Sopot. Dobrzyńska T., 1984, Metafora, Wrocław.
View in Google Scholar
Dobrzyńska T., 1995, Metafory wartościujące w publicystyce i wypowiedziach polityków, [w:] A.M. Lewicki, R. Tokarski (red.), Kreowanie świata w tekstach, Lublin, s. 201–214.
View in Google Scholar
Dunbar R., 2014, Nowa historia ewolucji człowieka, tłum. B. Kucharczyk, Kraków.
View in Google Scholar
Dunbar R., 2016, Człowiek. Biografia, tłum. Ł. Lamża, Kraków.
View in Google Scholar
Frith U., 2008, Autyzm. Wyjaśnienie tajemnicy, tłum. M. Hernik, G. Krajewski, Gdańsk.
View in Google Scholar
Gajda S., 1993, Gatunkowe wzorce wypowiedzi, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski. Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Wrocław, s. 245–258.
View in Google Scholar
Gazzaniga M.S., 2011, Istota człowieczeństwa. Co sprawia, że jesteśmy wyjątkowi, tłum. A. Nowak, Sopot.
View in Google Scholar
Gerland G., 2015, Prawdziwy człowiek. Osobista opowieść o dorastaniu i edukacji w autyzmie, tłum. H. Uscka-Wehlou, Warszawa.
View in Google Scholar
Grandin T., Scariano M.M., 1995, Byłam dzieckiem autystycznym, tłum. E. Zachara, Warszawa – Wrocław.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2007, Wstęp do językoznawstwa, Warszawa.
View in Google Scholar
Kominek A., 2012, O osobach, które nie rozumieją kłamstwa, żartu i udawania. Zaburzenia komunikacji językowej w autyzmie, [w:] M. Marczewska, S. Cygan (red.), W przestrzeni języka. Prace ofiarowane Profesor Elżbiecie Koniusz z okazji Jej jubileuszu, Kielce, s. 195–207.
View in Google Scholar
Kominek A., 2013a, Rain Man w codziennej komunikacji, Kraków.
View in Google Scholar
Kominek A., 2013b, Jak wyglądałby świat bez metafory? Próba opisu sytuacji poznawczej osób z autyzmem na podstawie założeń językoznawstwa kognitywnego, [w:] E. Boksa, A. Michalska, P. Zbróg (red.), Aktualne problemy diagnozy i terapii osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi i zaburzeniami rozwojowymi, Kraków, s. 69–86.
View in Google Scholar
Kominek A. (red.), 2016, Aspiracje. Naukowy obraz osób z zespołem Aspergera w aspekcie kulturowym, terapeutycznym i komunikacyjnym, Kielce.
View in Google Scholar
Kominek A., 2017, Granice myślenia i języka w autyzmie w świetle teorii umysłu i centralnej koherencji, [w:] A. Ciążela, S. Jaronowska (red.), Transgresja jako motyw refleksji nad wychowaniem, Warszawa, s. 363–376.
View in Google Scholar
Korendo M., 2013, Językowa interpretacja świata w wypowiedziach osób z zespołem Aspergera, Kraków.
View in Google Scholar
Krzeszowski T.P., 1988, Wstęp do wydania polskiego, [w:] G. Lakoff, M. Johnson, Metafory w naszym życiu, tłum. T.P. Krzeszowski, Warszawa, s. 5–18.
View in Google Scholar
Kurcz I., 2005, Psychologia języka i komunikacji, Warszawa.
View in Google Scholar
Markowski P., 2014, Mój przyjaciel Asperger, [w:] A. Kasprzyk, A. Kominek (red.), Światu potrzeba umysłów różnego rodzaju. Opowieści o ludziach z autyzmem, Starachowice – Kraków, s. 109–120.
View in Google Scholar
Młynarska M., 2008, Autyzm w ujęciu psycholingwistycznym. Terapia dyskursywna a teoria umysłu, Wrocław.
View in Google Scholar
Pisula E., 2012, Autyzm. Od badań mózgu do praktyki psychologicznej, Sopot.
View in Google Scholar
Prizant B.M., Fields-Meyer T., 2017, Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm, tłum. J. Bilmin-Odrowąż, Kraków.
View in Google Scholar
Sperber D., Wilson D., 2009, Pragmatyka, modularność i czytanie w umyśle, [w:] A. Klawiter (red.), Formy aktywności umysłu. Ujęcia kognitywistyczne, t. 2: Ewolucja i złożone struktury poznawcze, tłum. E. Czerniawska i in., Warszawa, s. 305–326.
View in Google Scholar
Szatmari P., 2007, Uwięziony umysł. Opowieści o ludziach z autyzmem, tłum. M. Sekerdej, Kraków.
View in Google Scholar
Szwabe J., 2008, Odbiór komunikatu jako zadanie poznawcze. Ujęcie pragmatyczno-kognitywne, Poznań.
View in Google Scholar
Tomasello M., 2002, Kulturowe źródła ludzkiego poznawania, tłum. J. Rączaszek, Warszawa.
View in Google Scholar
Tomasello M., 2015, Historia naturalna ludzkiego myślenia, tłum. B. Kucharczyk, R. Ociepa, Kraków.
View in Google Scholar
Tomasello M., 2016, Dlaczego współpracujemy. Na podstawie serii wykładów Tannera o wartościach ludzkich, wygłoszonych przez autora w Stanfordzie w 2008 r., tłum. Ł. Kwiatek, Kraków.
View in Google Scholar
Vetulani J., Strzelczyk G., 2016, Ćwiczenia duszy, rozciąganie mózgu, red. M. Jędrzejek, Kraków.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1971, Porównanie – gradacja – metafora, „Pamiętnik Literacki” LXII, s. 126–147.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1983, Genry mowy, [w:] T. Dobrzyńska, E. Janus (red.), Tekst i zdanie. Zbiór studiów, Wrocław, s. 125–137.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1985, Lexicography and Conceptual Analysis, Ann Arbor.
View in Google Scholar
Winczura B., 2008, Dziecko z autyzmem. Terapia deficytów poznawczych a teoria umysłu, Kraków.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2018 Andrzej Kominek
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
