Staropołabskie teonimy *Svętovitъ, *Jarovitъ, *Rujevitъ, *Borovitъ: deadiectiva czy composita?
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.09Keywords:
Slavic theonymy, antroponymy, deadjectival word, compound, mythological namesAbstract
Old Polabian theonyms *Svętovitъ, *Jarovitъ, *Rujevitъ, *Borovitъ: deadjectival nouns or compounds?
The article reinterpretes the morphological structure of a series of Old Polabian theonyms: *Svętovitъ, *Jarovitъ, *Rujevitъ, *Borovitъ. In the literature, they are quite unanimously considered to be nominal compounds with the element *vitъ ‘dominus, potens’ but this author shows, based on a distribution analysis of the formant *-(o/e)vitъ in the Slavonic languages, that they should be viewed as suffixal derivatives in *-ov-itъ (in the attributive-possessive function), and from the formal point of view, as nouns coined from adjectival bases. The paper concludes with the supposition that theonyms created using this formula were a dialectal innovation and were most likely limited to Old Polabian mythological nomenclature. Probably, they were substitute names and, being appellative epithets, they only became independent in the function of theonyms.
Downloads
References
Źródła
View in Google Scholar
I SGP PAN: J. Reichan (red.), Indeks alfabetyczny wyrazów z kartoteki Słownika gwar polskich, t. 1–2, Kraków 1999.
View in Google Scholar
I SJPD: R. Grzegorczykowa, J. Puzynina (red.), Indeks a tergo do Słownika języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Warszawa 1973.
View in Google Scholar
I SL: W. Doroszewski (red.), Indeks a tergo do Słownika języka polskiego S.B. Lindego, Warszawa 1965.
View in Google Scholar
I Srezn.: A. Obrębska-Jabłońska (red.), Indeks a tergo do materiałów do Słownika języka rosyjskiego I. I. Srezniewskiego, Warszawa 1968.
View in Google Scholar
I SSNO: A. Cieślikowa, M. Malec (red.), Indeks a tergo do Słownika staropolskich nazw osobowych, Kraków 1993.
View in Google Scholar
I SStp: M. Eder, W. Twardzik, Indeksy do Słownika staropolskiego, Kraków 2007.
View in Google Scholar
I USJP: M. Bańko et al., Indeks a tergo do Uniwersalnego słownika języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Miklosich EW: F. Miklosich, Etymologisches Wörterbuch der slavischen Sprachen, Wien 1886.
View in Google Scholar
RJAZ: Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, Zagreb 1880–1881/1975–1976.
View in Google Scholar
RWS: J. Matešić, Rückläufiges Wörterbuch des Serbokroatischen, Wiesbaden 1965–1967.
View in Google Scholar
Šimundić ROI: M. Šimundić, Rječnik osobnih imena, Zagreb 1988.
View in Google Scholar
Skok: P. Skok, Etimologijski Rječnik Hrvatskoga ili srpskoga jezika, t. 1–3, Zagreb 1971–1973.
View in Google Scholar
Spsł.: F. Sławski (red.), Słownik prasłowiański, Wrocław 1974–2001.
View in Google Scholar
Vondrák VSG: W. Vondrák, Vergleichende slavische Grammatik, 2, Aufl. I–II, Göttingen 1924–1928.
View in Google Scholar
I SRNG: P. Sorokoletov, P.V. Odekov, F.J. Gladnej (red.), Inversionnyj indeks k Slovarû russkih narodnyh govorov, Peterburg 2000.
View in Google Scholar
I SUM: S.P. Bevzenko (red.), Inversijnij slovnik ukraïnsʹkoï movi, vidp, t. I–III, Odesa 1971–1976.
View in Google Scholar
Grkoviћ RLIS: Grkoviћ M., Rečnik ličnih imena kod Srba, Beograd 1977.
View in Google Scholar
ORMJ: V. Miličiћ, Obraten rečnik na makedonskiot jazik, Skopјe 1967.
View in Google Scholar
ORSJ: M. Nikoliћ, Obratni rečnik srpskoga јezika, Novi Sad 2000.
View in Google Scholar
ORSBE: Obraten rečnik na sʺvremenniâ bʺlgarski ezik, Sofiâ 1975.
View in Google Scholar
SRÂ: Slovarʹ russkogo âzyka XI~XVII vv. Slovnik (obratnyj), Moskva 2004.
View in Google Scholar
Cejtlin: R.M. Cejtlin (red.), Staroslavânskij slovarʹ (po rukopisâm X–XI vekov), Moskva 1994.
View in Google Scholar
Čučka SOIU: P. Čučka, Slov’ânsʹki osobovi imena ukraïnciv: istoriko-ètimologičnij slovnik, Užgorod 2011.
View in Google Scholar
ÈSSÂ: O.N. Trubačëv (red.), Ètimologičeskij slovarʹ slavânskih âzykov. Praslavânskij leksičeskij fond, Moskva 1974.
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Brückner A., 1974, Kultura, piśmiennictwo, folklor, Warszawa.
View in Google Scholar
Brückner A., 1985, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa.
View in Google Scholar
Cieślikowa A., 1997, Staropolskie antroponimy przezwiskowe w świetle słownictwa gwarowego, [w:] H. Popowska-Taborska, J. Duma, Onomastyka i dialektologia. Prace dedykowane Pani Profesor Ewie Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa, s. 49–54.
View in Google Scholar
Ernest E., Fleischer W., Superanskaja A.V. (red.), 1975, Russische onomastische Terminologie, Berlin.
View in Google Scholar
Godecki Ł., 2010, Zachodniosłowiańskie teonimy z drugim członem *-vitъ, [w:] Т. Балкански и др. (red.), Състояние и проблеми на българската ономастика, t. 11, Велико Търново, s. 545–558.
View in Google Scholar
Grimm J., 1836, Slawische götter, [w:] M. Haupt, H. Hoffmann (red.), Altdeutsche blatter, 1 Bd., Leipzig, s. 295–296.
View in Google Scholar
Jakobson R., 1985, Selected Writings, t. VII: Contributions to Comparative Mythology. Studies in Linguistics and Philology, 1972–1982, The Hague–Paris.
View in Google Scholar
Kaleta Z., 1997, Świat ludzkich wartości odzwierciedlony w nazwach własnych osób (imiona staropolskie z członem Dobr(o)- na tle indoeuropejskim i wartości w nich wyrażone), „Slavia Occidentalis” 54, Poznań, s. 29–38.
View in Google Scholar
Karpluk M., 1961, Słowiańskie imiona kobiece, Wrocław.
View in Google Scholar
Katičić R., 2010, Vidova gora i sveti Vid, „Studia Mythologica Slavica” 13, s. 15–32.
View in Google Scholar
Meyer H., 1931, Fontes historiae religionis slavicae, Berlin.
View in Google Scholar
Miklosich F., 1860, Die Bildung der slavischen Personennamen, Wien.
View in Google Scholar
Milewski T., 1969, Indoeuropejskie imiona osobowe, Wrocław.
View in Google Scholar
Moszyński L., 1992, Die vorchristliche religion der Slaven im lichte der slavischen sprachwissenschaft, Köln–Weimar–Wien.
View in Google Scholar
Moszyński L., 1993, Przedchrześcijańska religia Słowian na Pomorzu na tle ogólnosłowiańskim, „Studia Gdańskie” IX, s. 11–43.
View in Google Scholar
Moszyński L., 1995, Współczesne językoznawcze metody (etymologiczna i filologiczna) rekonstruowania prasłowiańskich wierzeń, „Światowit” XL, s. 100–112.
View in Google Scholar
Nahtigal R., 1956, Svętovit, „Slavistična Revija” IX 1–4, s. 1–9.
View in Google Scholar
Parczewski M., 1900, Swanty wid. Żywa nazwa w mowie ludu kaszubskiego, Poznań.
View in Google Scholar
Perwolf B., 1884, Slawische Volkernamen, „Archiv für Slavische Philolgie” VII, s. 593.
View in Google Scholar
Profous A., 1960, Místni jména v Čechach, Praha.
View in Google Scholar
Reiter N., 2009, Glaubensgut der Slawen im europäischen Verbund, Wiesbaden.
View in Google Scholar
Rospond S., 1968 (rec.), J. Svoboda, Staročeská osobní jména a naše příjmeni; J. Beneš, O českých příjmeních; F. Cuřín, Historický vývoj označování rodíny a rodinné příslušností v českých nářecích, „Slavia” 35, s. 282–292.
View in Google Scholar
Rozwadowski J., 1897, Quaestiones grammaticae et etymologicae, 7. Slav. vitъ ‘dominus, potens’, „Rozprawy Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” XXV, s. 423–424.
View in Google Scholar
Rudnicki M., 1926, Sufiksy: -man, tuch, -van, vit, „Slavia Occidentalis” 5, s. 421–590.
View in Google Scholar
Rymut K., 1993, Zasób leksemów w prasłowiańskich imionach złożonych, „Onomastica” 38, s. 5–19.
View in Google Scholar
Rymut K., 2003, Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe, Wrocław.
View in Google Scholar
Schildgen T., 1881, St. Vitus und der slavische Swantovit in ihrer Beziehung zu einander, Munster.
View in Google Scholar
Schlimpert G., 1978, Slawische Personennamen in mittelalterlichen Quellen zur deutschen Geschichte, Berlin.
View in Google Scholar
Schmittlein R., 1960, Les noms des dieux des Slaves de la Baltique, „Revue Internationale d’Onomastique” 12, s. 42–52.
View in Google Scholar
Šimundić M., 1970, Tvorba osobnih imena u hrvatskome ili srpskom jeziku, „Zbornik Pedagoške akademije v Mariboru”, s. 159–188.
View in Google Scholar
Šimunović P., Lukenda M., 1995, Osobno ime Vid, „Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovije” 21, s. 213–225.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1958, Najdawniejsze polskie imiona osobowe, [w:] idem, Rozprawy i studia polonistyczne, I. Onomastyka, Wrocław–Kraków, s. 32–148.
View in Google Scholar
Unbegaun B.O., 1946, L’Ancienne Religion des Slaves de la Baltique, „Revue d’Histoire et de Philosophie Religieuses” t. 1, s. 211–234.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1991, Dawni Słowianie. Wiara i kult, Wrocław.
View in Google Scholar
Vasmer M., 1941, Die Slaven in Griechenland, Berlin.
View in Google Scholar
Vondrák W., Vergleichende slavische Grammatik, 2., wyd. I, II, Göttingen 1924–1928.
View in Google Scholar
Vyncke F., 2000, La religion des Ancien Slaves. Essai de Synthèse, „Slavica Gandensia” 27, s. 351–370.
View in Google Scholar
Warchoł S., 1989, Imiona własne osobowe w sześciotomowym dziele S.B. Lindego, „Onomastica” 34, s. 201–236.
View in Google Scholar
Georgievski G., 2001, Makedonistički studii, Skopje.
View in Google Scholar
Zajmov J., 1967, Zaselvane na bʺlgarskite slavâni na balkanskiâ poluostrov, Sofiâ.
View in Google Scholar
Zaliznâk А., 2004, Drevnenovgorodskij dialekt, Moskva.
View in Google Scholar
Sobolevskij A., 1929, Zametki po slavânskoj mifologii, „Slavia” 7, 1928/1929, s. 174–178.
View in Google Scholar
Toporov V.N., 1995, Svâtostʹ i svâtye v russkoj duhovnoj kulʹture, t. 1, Moskva.
View in Google Scholar
Trubačev O.N., 2002, Ètnogenez i kulʹtura drevnejših slavân. Lingvističeskie issledovaniâ, Moskva.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
