O wyjątkowym średniowiecznym komentarzu do tłumaczenia modlitw
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.17Keywords:
metatext, metalanguage, mediaeval translation, linguistic awareness, basic prayers, Old Polish languageAbstract
On one exceptional mediaeval commentary on translation of prayers
The paper is an analysis of a mediaeval grammatical commentary on translation of prayers into Polish (from the manuscript BJ 1297). The author discusses the various problems that the writer engages in the context of the preserved copies of basic prayers. The paper reveals the unusual linguistic awareness of the writer who uses the grammatical system of Latin, with which he is acquainted, to build a mode of thinking about Polish, and who reflects upon Polish, recognizes its diversification, and sees in it a chance to express the content enclosed in Latin structures. The commentary is simultaneously metatextual and metalinguistic as the writer uses, through the discussed texts, the grammar of contemporary Polish as his subject of reference.
Downloads
References
Amsler M., 1990, Commentary and metalanguage in Early Medieval Latin Grammar, [w:] H.-J. Niederehe, E.F.K. Koerner (red.), History and Historiography of Linguistics. Proceedings of the Fourth International Conference on the History of the Language Science (ICHoLS IV, Trier, 24–28 August 1987), Amsterdam–Philadelphia.
View in Google Scholar
Bernacki L., 1910, Najdawniejszy pomnik katechizmu polskiego, „Pamiętnik Literacki” nr 9, s. 317–319.
View in Google Scholar
Bielawski K., 2000, Ludolf z Saksonii i jego dzieło, „Terminus” z. 1/2, s. 229–257.
View in Google Scholar
Bracha K., 2010, Noty łacińskie w Kazaniach świętokrzyskich, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi” t. 4, Warszawa, s. 91–109.
View in Google Scholar
Brückner A., 1895, Kazania średniowieczne, cz. I, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny” Seria II, t. IX, Kraków, s. 70–77.
View in Google Scholar
Catalogus: M. Kowalczyk, A. Kozłowska, M. Markowski, L. Nowak, A. Sobańska, R. Tatarzyński, S. Włodek, W. Zega, M. Zwiercan (oprac.), Catalogus codicum manuscriptorum medii aevi latinorum qui in Bibliotheca Jagellonica Cracoviae asservantur, t. 8, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1964–1972/2009, Historia języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S., 1955/1964, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Kowalczyk M., Belcarzowa E., Wisłocka F., 1973, Glosy polskie Jakuba z Piotrkowa i innych autorów w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej” XXIII, s. 79–115.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2001, Przyimki w staropolskich tekstach tłumaczonych, „Prace Językoznawcze” t. 26, s. 119–128.
View in Google Scholar
Kuraszkiewicz W., 1970, Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Leńczuk M., 2010, Problemy terminologiczne w opisywaniu glos polskich na przykładzie XV-wiecznych tłumaczeń kanonu mszy św., „Kwartalnik Językoznawczy” nr 2, s. 19–36.
View in Google Scholar
Masłej D., 2013, Problem szyku w staropolskich przekładach Modlitwy Pańskiej, „Kwartalnik Językoznawczy” nr 4, s. 33–43.
View in Google Scholar
Masłej D., 2014, O formuliczności i innowacyjności w XV-wiecznych przekładach wybranych tekstów religijnych, [w:] A. Bielak (red.), Abychmy w ten przekład pilnie weźrzeli. Wobec tłumaczenia tekstów dawnych, Warszawa, s. 105–110.
View in Google Scholar
Masłej D., 2015, Formy rozkaźników w staropolskich przekładach Modlitwy Pańskiej, [w:] M. Kresa (red.), Młodzi o języku, Warszawa, s. 201–210.
View in Google Scholar
Masłej D., w druku a, Ojcze nasz w Rozmyślaniu przemyskim, [w:] J. Bartmiński, A. Timofijew (red.), Rozmyślanie przemyskie – świadectwo średniowiecznej kultury religijnej i językowej.
View in Google Scholar
Masłej D., w druku b, Średniowieczna pomoc dydaktyczna. Studium jednej karty z rękopisu Jakuba z Piotrkowa.
View in Google Scholar
Mika T., 2012, Kazania świętokrzyskie – od rękopisu do zrozumienia tekstu, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2013, Genetyczna wielowarstwowość i złożoność tekstów staropolskich a ich badania historycznojęzykowe. Rekonesans, „Biuletyn PTJ” z. LXVIII, s. 131–145.
View in Google Scholar
Modlitwa Pańska: K. Bielawski (red.), Modlitwa Pańska. Komentarze średniowieczne, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1920, Rozbiór językowy „ojczenasza”, Kraków.
View in Google Scholar
Ojcze nasz: J.A. Choroszy (oprac.), Ojcze nasz – nasz. Przekłady, parafrazy i inne literackie opracowania Modlitwy Pańskiej, t. 2, Wrocław 2008.
View in Google Scholar
Opis: W. Twardzik (red.), Opis źródeł Słownika staropolskiego, Wrocław 2005.
View in Google Scholar
Piekarczyk D., 2013, Metafory metatekstowe, Lublin.
View in Google Scholar
Rospond S., 2007, Gramatyka historyczna języka polskiego z ćwiczeniami, wyd. 4 zmien., Warszawa.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., Wydra W., 1974, Nota do dziejów ortografii staropolskiej, „Slavia Occidentalis” t. 31, s. 107–118.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., Wydra W., 2004, Chrestomatia staropolska, wyd. 3, Wrocław.
View in Google Scholar
Stępień P., 2003, Przemieniająca miłość Oblubieńca. Kazanie na dzień św. Katarzyny, [w:] idem, Z literatury religijnej polskiego średniowiecza. Studia o czterech tekstach, Warszawa.
View in Google Scholar
Święcki C.K., 2006, Kultura literacka Płocka w średniowieczu, Warszawa–Siedlce.
View in Google Scholar
Tomasz z Akwinu, 2006, The sacraments, [w:] idem, Summa theologiae, t. 56, D. Bourke (red.), Cambridge.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1935, Wyparcie staropolskiego względnego jen, jenże przez pierwotnie pytajne ktory, Kraków.
View in Google Scholar
Wydra W., 2009, Wokół fenomenu Kazań świętokrzyskich, [w:] P. Stępień (red.), Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa, s. 41–58.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
