Słowa klucze kultury w sytuacji bliskiego sąsiedztwa kultur i powinowactwa językowego (dusza – serce)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.22Keywords:
culture’s key words, evolution of language and values, linguistic and cultural interferencesAbstract
The culture’s key words in the case of a close proximity of cultures and affinity of languages (dusza ‘soul’ – serce ‘heart’)
The article refers to Anna Wierzbicka’s diagnosis about the existence of culture’s key words, and in particular – her opinion that the word душа ‘soul’ is the key of the Russian culture which explains the specificity of the Russian ethnopsychological model of the human being. Through a semantic and pragmatic analysis of contemporary and former Polish and Ruthenian lexis, idioms, and forms of the linguistic etiquette, the author discusses the possibility of treating the Polish word dusza ‘soul’ or the Polish word serce ‘heart’ as the key to understanding the Polish culture and ethnopsychological model of man. Former contacts with Ruthenian languages and cultures probably strengthened the significance of the concept of dusza in the Polish culture, which remains important even today. However, it is the concept of heart (serce) that can be successfully used to explain the vision of man and the Polish hierarchy of values.
Downloads
References
Bloch J., Lewandowska-Jaros D., Pawelec R. (red.), 2014, Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą. Język, działanie, kultura, Warszawa.
View in Google Scholar
Burkacka I., Pawelec R., Zdunkiewicz-Jedynak D. (red.), 2010, Słowa – kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów, Warszawa.
View in Google Scholar
Cybulski M., 2003, Obyczaje językowe dawnych Polaków. Formuły werbalne w dobie średniopolskiej, Łódź.
View in Google Scholar
Jadacka H. (red.), 2001, Słownik gniazd słowotwórczych współczesnego języka ogólnopolskiego, t. 2: Gniazda odrzeczownikowe, Kraków.
View in Google Scholar
Jakubowicz M., 1999, Geneza nazw emocji w językach słowiańskich, Kraków, Pracownia Języka Prasłowiańskiego Instytutu Slawistyki PAN, mps.
View in Google Scholar
Janowska A., 2012, Zmiany pojęć jako impuls zmian znaczeniowych leksemów (na przykładzie pojęcia umysłu), [w:] M. Kuźmicki, M. Osiewicz (red.), W poszukiwaniu metod i obszarów badawczych. Nazywanie w historii języka polskiego, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze”, t. 23, Poznań, s. 25–35.
View in Google Scholar
Krawczyk-Tyrpa A., 1987, Frazeologia somatyczna w gwarach polskich. Związki frazeologiczne o znaczeniach motywowanych cechami części ciała, Wrocław.
View in Google Scholar
Lazari A. de (red.), 2004, Dusza polska i rosyjska (od Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina do Czesława Miłosza i Aleksandra Sołżenicyna), Warszawa.
View in Google Scholar
Michow E., 2013, Studia nad frazeologią somatyczną języka polskiego i bułgarskiego, Kielce.
View in Google Scholar
Miłoszewska A., 2014, Akty życzeniowe publikowane w prasie kobiecej. Na przykładzie „Przyjaciółki”, [w:] J. Bloch, D. Lewandowska-Jaros, R. Pawelec (red.), Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą. Język, działanie, kultura, Warszawa, s. 221–232.
View in Google Scholar
MSZP: F. Wysocka (red.), Mały słownik zaginionej polszczyzny, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Niewiara A., 2009, Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywie etnolingwistycznej (XVI–XX w.), Katowice.
View in Google Scholar
Niewiara A., 2014, Od polskich słów do polskich zdań. W poszukiwaniu słów kluczy do polskiej kultury, „Forum Lingwistyczne” nr 1, Katowice, s. 65–75.
View in Google Scholar
NKPP: J. Krzyżanowski (red.), Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich w oparciu o dzieło Samuela Adalberga, t. 1–4, Warszawa 1969–1978.
View in Google Scholar
Pajdzińska A., 1990, Jak mówimy o uczuciach? Poprzez analizę frazeologizmów do językowego obrazu świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Językowy obraz świata, Lublin, s. 87–107.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SFR-P: S. Karolak, Słownik frazeologiczny rosyjsko-polski. Russko-polʹskij frazeologiče-skij slovarʹ, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
SFPW: I. Kurcz et al., Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej, Kraków–Warszawa 1990.
View in Google Scholar
Sieradzka-Baziur B., 2000, Językowy obraz serca w polskich utworach Jana Kochanowskiego, [w:] I. Nowakowska-Kempna, A. Dąbrowska, J. Anusiewicz (red.), Język a Kultura, t. 14: Uczucia w języku i tekście, Wrocław, s. 209–231.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, wydanie drugie poprawione i pomnożone staraniem i nakładem Zakładu im. Ossolińskich, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
Urbanik P., 2014, Grzeczność kultur, kultury grzeczności. Norweskie akty podziękowania w ujęciu kontrastywnym, [w:] J. Bloch, D. Lewandowska-Jaros, R. Pawelec (red.), Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą. Język, działanie, kultura, Warszawa, s. 343–354.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1997/2007, Understanding cultures through their key words, Oxford 1997 [wyd. pol.: Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, Warszawa 2007].
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1999, Duša – soul i mind. Dowody językowe na rzecz etnopsychologii i historii kultury, [w:] eadem, Język – umysł – kultura. Wybór prac, red. J. Bartmiński, Warszawa, s. 522–544.
View in Google Scholar
WSJP: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, on-line: www.wsjp.pl, (dostęp: 17 iv 2015).
View in Google Scholar
WSF: A. Kłosińska, E. Sobol, A. Stankiewicz (oprac.), Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami, Warszawa 2005.
View in Google Scholar
GSBM: A.I. Žuraўskі (red.), Gіstaryčny sloўnik belaruskaj movy, t. 9, Mіnsk 1989.
View in Google Scholar
ESUM: A.O. Melʹničuk (red.), Etimologіčnij slovnik ukraїnsʹkoї movi, t. 5, Kiїv 2006.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
