Co to jest kulturem?
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.23Keywords:
cultural linguistics, ethnolinguistics, culturemeAbstract
What is a cultureme?
The goal of the paper is to present culturemes, a concept used in cultural studies, glottodidactics, translation studies, and ethnolinguistics. As is the case with many terms in humanities, also cultureme has several understandings. In the ethnolinguistic perspective, culturemes are related to Anna Wierzbicka’s key words, Walery Pisarek’s flag words, and Michael Fleischer’s collective symbols. Polish research into culturemes was initiated by Alicja Nagórko who defines them as ‘key words which are important for the self-identification of a community, and which characterize both the community’s attitude towards tradition and inherited values, and how it copes with the present time and with the current experiencing of the world’. One as yet unrealized goal is to identify and list Polish culturemes; this is one of the more urgent tasks of ethnolinguistics.
Downloads
References
Anusiewicz J., 1994, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2005, Foklorystyka, etnonauka, etnolingwistyka – sytuacja w Polsce, „Literatura Ludowa” 6(49), s. 5–13.
View in Google Scholar
Bartmiński J. (red.), 2006, Język – wartości – polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, Lublin.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2007, Opozycja swój/obcy a problem językowego obrazu świata, „Etnolingwistyka” t. 19, s. 35–59.
View in Google Scholar
Bojar B. (oprac.), 2002, Słownik encyklopedyczny informacji, języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych, Warszawa.
View in Google Scholar
Burkhardt H., 2008, Kulturemy i ich miejsce w teorii przekładu, [w:] A. Dąbrowska (red.), Język a Kultura, t. 20: Tom jubileuszowy, Wrocław, s. 197–209.
View in Google Scholar
Chlebda W., 1997, Zarys polskiej geografii mentalnej, „Przegląd Humanistyczny” nr 3, s. 81–94.
View in Google Scholar
Chlebda W., 1998, Kilka słów o Europach i innych mentalnych kontynentach, [w:] S. Gajda, A. Pietryga (red.), Słowo i czas, Opole, s. 46–57.
View in Google Scholar
Chlebda W., 2002, Polak przed mentalną mapą świata, „Etnolingwistyka” t. 14, s. 9–26. Dąbrowska A., 2005, Współczesne problemy lingwistyki kulturowej, [w:] M. Czermińska (red.), Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja, t. II, Kraków, s. 99–110.
View in Google Scholar
„Etnolingwistyka”, 1–7, 1988–1995; „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury”, 8–27, 1996–2015.
View in Google Scholar
Fleischer M., 1998, System polskich symboli kolektywnych. Wyniki badań empirycznych, [w:] J. Anusiewicz, J. Bartmiński (red.), Język a kultura, t. 12: Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne, Wrocław, s. 308–335.
View in Google Scholar
Guiraud P., 1954, Les caractéres statistiques du vocabulaire. Essai de mé thodologie, Paris.
View in Google Scholar
Kocbek A., 2011, Translating contracts as ‘culturemes’, „Rivista Internazionale di Tecnica della Traduzione” 13, s. 93–104.
View in Google Scholar
Ligara B., 2008, Leksykultura w ujęciu Roberta Galissona a nauczanie kompetencji kulturowej, [w:] W. Miodunka, A. Seretny (red.), W poszukiwaniu nowych rozwiązań. Dydaktyka języka polskiego jako obcego u progu XXI wieku, Kraków, s. 51–61.
View in Google Scholar
Lungu-Badea G., 2009, Remarques sur le concept de culturème, „Translationes” 1, s. 15–78.
View in Google Scholar
Luque Nadal L., 2009, Los culturemas: ¿unidades lingüísticas, ideológicas o culturales, „Language Design” 11, s. 93–120.
View in Google Scholar
Malinowski B., 1987, Dzieła, t. 5: Ogrody koralowe i ich magia. Język magii i ogrodnictwa, Warszawa.
View in Google Scholar
Nagórko A., 1994, Z problemów etnolingwistyki – jak porównywać języki i kultury? „Poradnik Językowy” 4, s. 4–14.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2004a, Fremdsprachenunterricht und der Wandel der kulturellen Stereotype in den deutsch-polnischen Beziehungen, [w:] U. Engel (red.), Sprachwissen in der Hochschulgermanistik. Interkulturelle Kommunikation, Bonn, s. 242–252.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2004b, Metody kontrastywne a etnolingwistyka (lingwistyka kulturowa), [w:] E. Fórián (red.), Multikulturowość, tożsamość narodowa, mniejszości na Węgrzech i w Polsce, Debreczyn, s. 23–33.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2004c, Das Verhältnis Sprache(n): Kultur(en) aus anthropologischer und soziologischer Sicht, [w:] W. Gladrow (red.), Das Bild der Gesellschaft im Slawischen und im Deutschen. Typologische Spezifika, Frankfurt am Main, s. 159–170.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2005, Etnolingvistika i kulturemi u međujezičnom prostoru, „Rasprave instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje” 30, s. 131–143.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2007, Poln. obywatel, tschech. občan, dt. Bürger – drei Benennungen, ein Begriff?, [w:] W. Schmitz, J. Joachimsthaler (red.), Zwischeneuropa – Mitteleuropa. Sprache und Literatur in interkultureller Konstellation, Thelem, s. 104–119.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2009, Lakuny, ksenizmy, alteryzmy i inne rafy w komunikacji międzykulturowej, [w:] A. Mróz, A. Niewiadomski (red.), Kultura jako przestrzeń dialogu. Polska – Niemcy, Warszawa, s. 51–64.
View in Google Scholar
Nagórko A., Łaziński M., Burkhardt H., 2004, Dystynktywny słownik synonimów, Kraków.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2010, Dwa słowniki etnolingwistyczne – moskiewski i lubelski, [w:] W. Chlebda (red.), Etnolingwistyka a leksykografia. Tom poświęcony Profesorowi Jerzemu Bartmińskiemu, Opole, s. 21–32.
View in Google Scholar
Oksaar E., 1988, Kulturemtheorie. Ein Beitrag zur Sprachverwendungsforschung, Hamburg.
View in Google Scholar
Ożdżyński J., 1993, Pojęcie kulturemu jako podstawowej jednostki derywacji stylistycznej, „Stylistyka” II, s. 173–185.
View in Google Scholar
Pisarek W., 2002, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków.
View in Google Scholar
Poyatos F., 1976, Man beyond words. Theory and methodology of nonverbal communication, New York.
View in Google Scholar
Poyatos F., 1983, Language and nonverbal systems in the structure of face-to-face interaction, „Language & Communication” 3, nr 2, s. 129–140.
View in Google Scholar
Poyatos F., 2002, Nonverbal communication across disciplines 1. Culture, sensory interaction, speech, conversation, Amsterdam–Philadelphia.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2005, Projekt słownika egzotyzmów polskich dla cudzoziemców, [w:] P. Garncarek (red.), Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej. Materiały z VI Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, Warszawa, s. 290–293.
View in Google Scholar
Robotycki C. (red.), 1995, Układ słów kluczowych dla bazy danych o źródłach etnograficznych (Kultura ludowa Karpat polskich), Kraków.
View in Google Scholar
Robotycki C., Babik W. (red.), 2002, Układ gniazdowy terminów i słownik słów kluczowych wybranych kategorii kultury. Etos, obrzęd, demonologia, magia, Kraków.
View in Google Scholar
Robotycki C., Babik W. (red.), 2005, Układ gniazdowy terminów i słownik słów kluczowych wybranych kategorii kultury: medycyna ludowa, Kraków.
View in Google Scholar
Schultze B., 1999, Perspektywy polonistyczne i komparatystyczne, Kraków.
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996; z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999; z. 3: Meteorologia, Lublin 2012; z. 4: Świat, światło, metale, Lublin 2012.
View in Google Scholar
Stachurski E., 1998, Słowa-klucze polskiej epiki romantycznej, Kraków.
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2006, Etnolingwistyka ludowa, narodowa, porównawcza – koncepcja neofilologów i polonistów, „Etnolingwistyka” t. 18, s. 105–116.
View in Google Scholar
Vermeer H.J., Witte H., 1990, Mӧgen Sie Zistrosen? Scenes & frames & channels im translatorischen Handeln, Heidelberg.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1990, Duša (soul), toska (yearning) and sud’ba (fate). Three key concepts in Russian language and Russian culture, [w:] Z. Saloni (red.), Metody formalne w opisie języków słowiańskich, Białystok, s. 13–36.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1992, Semantics, culture and cognition. Universal human concept in culturespecific configuration, New York–Oxford.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1997/2007, Understanding cultures through their key words, Oxford 1997 [wyd. pol.: Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, Warszawa 2007].
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1999, Język – umysł – kultura. Wybór prac, Warszawa.
View in Google Scholar
Wyka K., 1969, Słowa-klucze, [w:] idem, O potrzebie historii literatury. Szkice polonistyczne z lat 1944–1967, Warszawa, s. 198–234.
View in Google Scholar
Zarzycka G., 2004, Linguakultura – czym jest, jak ją badać i „otwierać”?, [w:] A. Dąbrowska (red.), Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, Wrocław, s. 435–445.
View in Google Scholar
Zarzycka G., 2005, Linguakultura polska – próba opisu (na marginesie powstającego Podręcznego leksykonu kultury polskiej dla cudzoziemców), [w:] P. Garncarek (red.), Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej. Materiały z VI Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, Warszawa, s. 313–326.
View in Google Scholar
Zarzycka G., 2008, Kultura, linguakultura, socjokultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego, [w:] A. Seretny, E. Lipińska (red.), Rozwijanie i testowanie biegłości w języku polskim jako obcym, Kraków, s. 143–160.
View in Google Scholar
Alefirenko N.F., 2010, Lingvokulʹturologiâ. Cennostno-smyslovoe prostranstvo âzyka, Moskva.
View in Google Scholar
Žajvoronok V.V., 2007, Ukraїnsʹka etnolіngvіstika, Kiїv.
View in Google Scholar
Krasnyh V.V., 2002, Ètnopsiholingvistika i lingvokulʹturologiâ, Moskva.
View in Google Scholar
Savčenko L.V., 2013, Fenomen etnokodіv duhovnoї kulʹturi u frazeologії ukraїnsʹkoї movi: etimologіčnij ta etnolіngvіstičnij aspekti, Sіmferopolʹ.
View in Google Scholar
SD: N.I. Tolstoj (red.), Slavânskie drevnosti. Ètnolingvističeskij slovarʹ, t. I–V, Mockva 1995–2012.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
