Czwarte rozważania nad Słowami prawnymi w rzeczy sobie podobnymi Bartłomieja Groickiego

Authors

  • Aleksander Zajda Uniwersytet Jagielloński, Kraków

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.07

Keywords:

history of Polish, legal terminology, Bartłomiej Groicki

Abstract

Fourth considerations on Bartłomiej Groicki’s Słowa prawne w rzeczy sobie podobne

Starting with B. Groicki’s Słowa prawne w rzeczy sobie podobne (1567), the paper collects and discusses lexis in the field of legal and judicial procedure. First, the history of the field procedura ‘procedure’ is briefly presented from Old Polish to modern times, and then the history of the field dilatio (‘adjorunment’) is discussed in more detail. In the Old Polish period, the most common names in the field dilatio were odwłoka, fryszt, odkład, and also several deverbal derivatives in -anie, -enie (e.g. odkładanie, odwleczenie, przewleczenie), which were however rarely written down in the sources. In the 16th c., this type becomes relatively popular, but the frequency of specific names is also very low at that time; the names odwłoka, przewłoka and zwłoka are much more common. From the second half of the 16th till the end of the 18th c., the centre of the field is dominated by dilatio, a loan word from Latin. In mid-18th c. the name odroczenie appears as an innovation, rare at first but gradually ousting the foreign dylacja and beginning to reign supreme.

Downloads

Download data is not yet available.

References

AMalVis: Acta maleficorum Visniciae. Księga złoczyńców sądu kryminalnego w Wiśniczu (1629–1665), oprac. i wyd. W. Uruszczak przy współpr. I. Dwornickiej, Kraków 2003.
View in Google Scholar

ActReg: Acta Anni 1588 Primi Regiminis Sigismundi III, rkps Ossolineum.
View in Google Scholar

AktaSynod: Akta synodów różnowierczych w Polsce, oprac. M. Sipayłło, t. I (1550–1559), t. II (1560–1570), t. III (1571–1633), t. IV (1569–1600), Warszawa 1966−1997.
View in Google Scholar

Bandtkie: J. S. Bandtkie, Słownik dokładny języka polskiego i niemieckiego, t. I–II, Wrocław 1806.
View in Google Scholar

BBydg: Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy, wersja polsko-łacińska, oprac. E. Kędelska, I. Kwilecka, A. Łuczak, t. I–IV, Warszawa 1999–2009.
View in Google Scholar

Calepin: A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum, Lugdunum 1588.
View in Google Scholar

ConPiotr: Constitutiones Conventus Generalis Piotrcoviensis anni Domini 1544 (rkps szwedzki z Uppsali).
View in Google Scholar

ComCrac: In comitiis generalibus Cracoviensibus… Constitutiones factae, 1543 (rkps szwedzki z Uppsali).
View in Google Scholar

CzackiPr: T. Czacki, O litewskich i polskich prawach, t. I–II, Warszawa 1801.
View in Google Scholar

Czech: J. Czechowicz, Praktyka kryminalna to jest wzór rozważnego i porządnego spraw kryminalnych sądzenia, Chełmno 1769.
View in Google Scholar

DiarGrodz: Diaryusz grodzieński sejmu 1784, Warszawa 1785.
View in Google Scholar

DiarSejm: Diariusze sejmowe z wieku XVIII, t. III, Diariusze sejmów z lat 1750, 1754 i 1758, wyd. W. Konopczyński, Warszawa 1937.
View in Google Scholar

DzPol: „Dziennik Polski”. Gazeta codzienna wydawana w Krakowie.
View in Google Scholar

EncOrgel XIX: Encyklopedia powszechna, t. XIX, wyd. S. Orgelbrand, Warszawa 1865.
View in Google Scholar

GórnRozm: Ł. Górnicki, Rozmowa Polaka z Włochem o wolnościach i prawach polskich, Kraków ok. 1587.
View in Google Scholar

GrArt: B. Groicki, Artykuły prawa majdeburskiego, Kraków 1558.
View in Google Scholar

GrPorz: B. Groicki, Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie polskiej, Kraków 1559.
View in Google Scholar

GrPost: B. Groicki, Ten postępek wybran jest s praw cesarskich, Kraków 1559.
View in Google Scholar

GrRej: B. Groicki, Rejestr do Porządku i do Artykułów prawa majdeburskiego i cesarskiego, Kraków 1567.
View in Google Scholar

GrTyt: B. Groicki, Tytuły prawa majdeburskiego, Kraków 1567.
View in Google Scholar

HistPr: Historia państwa i prawa Polski, t. I: do połowy XV w., oprac. J. Bardach, Warszawa 1965, t. II: od połowy XV w. do r. 1795, oprac. Z. Kaczmarczyk i B. Leśnodorski, Warszawa 1968, t. III, red. J. Bardach i M. Senkowska-Gluck, Warszawa 1981.
View in Google Scholar

JanStatPrzyw: J. Januszowski, Przywileje koronne, (współoprawne z dziełem Januszowskiego) Statuta, prawa i konstytucyje koronne łacińskie i polskie (z osobną paginacją), Kraków 1600.
View in Google Scholar

KitOpis: J. Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III, Wrocław 1951, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 88.
View in Google Scholar

Knapski: G. Knapski, Thesaurus polono-latino-graecus, Kraków 1621.
View in Google Scholar

KodCyw: Kodeks cywilny, wyd. 28, Warszawa 2008.
View in Google Scholar

KonSkut: S. Konarski, O skutecznym rad sposobie, [w:] S. Konarski, Pisma, t. I, oprac. J. Nowak- Dłużewski, wstępem opatrzył Z. Libera, Warszawa 1955.
View in Google Scholar

KsIwk: Księga sądowa wsi Iwkowej 1581–1809, oprac. i wyd. S. Płaza, Wrocław 1969.
View in Google Scholar

KsJaz: Księgi sądowe wiejskie klucza jazowskiego 1663–1808, oprac. i wyd. S. Grodziski, Wrocław 1967.
View in Google Scholar

KsKlimk: Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600−1762, oprac. i wyd. L. Łysiak, Wrocław 1965.
View in Google Scholar

KsRefKor: Księgi referendarii koronnej, t. I: 1768−1780, t. II: 1781−1794, wyd. A. Keckowa i W. Pałucki, Warszawa 1955−1957.
View in Google Scholar

Kuszewicz: P. Kuszewicz, Prawa chełmieńskiego poprawionego i z łacińskiego języka na polski przetłumaczonego ksiąg pięcioro przez Pawła Kuszewicza z Chełmna, Poznań 1623.
View in Google Scholar

Lexer: M. Lexer, Mittelhochdeutsches Taschenworterbuch, 37. Auflage, Stuttgart 1983.
View in Google Scholar

LibLeg: Libri legationum, rkps, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Poznaniu.
View in Google Scholar

ListyPol: Listy polskie XVI wieku, oprac. K. Rymut, t. I–III, Kraków 1998–2004.
View in Google Scholar

MacHPr: W.A. Maciejowski, Historia prawodawstw słowiańskich, t. I−II, Warszawa − Lipsk 1832, t. III−IV, Warszawa − Lipsk 1835.
View in Google Scholar

Mącz: J. Mączyński, Lexicon latino-polonicum, Królewiec 1564.
View in Google Scholar

MickDz3Pr: A. Mickiewicz, Dziady cz. III Prolog, cytowane w SJAM VII 8.
View in Google Scholar

MickPT: A. Mickiewicz, Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie, Wrocław 1958, oprac. S. Pigoń, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 83.
View in Google Scholar

ModrzBaz: A. Frycz Modrzewski, C. Bazylik, O poprawie Rzeczypospolitej księgi czwore, Łosk 1577.
View in Google Scholar

Mrongowiusz: K. C. Mrongowiusz, Dokładny słownik polsko-niemiecki krytycznie wypracowany, Królewiec 1835.
View in Google Scholar

OrdKrak: Ordynacja dla miasta Krakowa z 1778 roku, Wyd. G.M. Kowalski, Kraków 2008.
View in Google Scholar

OrzRozm: S. Orzechowski, Rozmowa albo dyjalog około egzekucyjej Polskiej Korony, Kraków 1563.
View in Google Scholar

OrzQuin: S. Orzechowski, Quincunx to jest wzór Korony Polskiej, Kraków 1564.
View in Google Scholar

OstrPr: T. Ostrowski, Prawo cywilne albo szczególne narodu polskiego, t. I–II, Warszawa 1784.
View in Google Scholar

Palcz: J. Palczowski, Ustawy prawa polskiego, Brześć 1561.
View in Google Scholar

RejZwierc: M. Rej, Zwierciadło albo kształt…, Kraków 1568.
View in Google Scholar

RostMat: M. Rostworowski, Materiały do dziejów Komisji Rządzącej z r. 1807, t. I. Dziennik czynności Komisji Rządzącej, Kraków 1918.
View in Google Scholar

Sarn: S. Sarnicki, Statuta i metryka przywilejów koronnych, Kraków 1594.
View in Google Scholar

SF: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I, Warszawa 1967.
View in Google Scholar

SFrP: Wielki słownik francusko-polski, oprac. S. Ciesielska-Borkowska i inni, Warszawa 1986.
View in Google Scholar

SJAM: Słownik języka Adama Mickiewicza, red. K. Górski i S. Hrabec, t. I–XI, Wrocław 1962–1983.
View in Google Scholar

SJPD: Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar

SJPXVII/XVIII: Słownik języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku, Kraków 1999−.
View in Google Scholar

SkargaKazSej: P. Skarga, Kazania sejmowe, Kraków 1597.
View in Google Scholar

SL: S. B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, wyd. 2., Lwów 1854–1860 (w przypadkach wątpliwych korzystam z wyd. 1. z lat 1807–1814).
View in Google Scholar

SJJChP: Słownik języka Jana Chryzostoma Paska, t. I–II, red. H. Koneczna, W. Doroszewski, Warszawa 1965–1973.
View in Google Scholar

SPXVI: Słownik polszczyzny XVI w., t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XXXV red. M. R. Mayenowa, F. Pepłowski, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2011.
View in Google Scholar

SStp: Słownik staropolski, t. I–XI, red. S. Urbańczyk, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar

StatLit: Statut Wielkiego Księstwa Litewskiego, Wilno 1744.
View in Google Scholar

SW: Słownik języka polskiego, t. I−VIII, red. J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1900−1927.
View in Google Scholar

SWil: Słownik języka polskiego, oprac. A. Zdanowicz i in., Wilno 1861.
View in Google Scholar

SWO: Słownik wyrazów obcych, red. Z. Rysiewicz, wyd. 8, Warszawa 1962.
View in Google Scholar

SzczerbIus: P. Szczerbic, Ius municipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, Lwów 1581.
View in Google Scholar

SzczerbSax: P. Szczerbic, Speculum Saxonum albo prawo saskie majdeburskie, Lwów 1581.
View in Google Scholar

Troc: M. A. Troc, Nowy dykcyjonarz to jest Mownik polsko-niemiecko-francuski, Lipsk 1779.
View in Google Scholar

Tuch: Słownik Jana Cervusa z Tucholi, oprac. M. Karplukówna, Wrocław 1973.
View in Google Scholar

UlWiej: Księgi sądowe wiejskie, t. I–II, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1921.
View in Google Scholar

WEncIl: Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. III–IV, Warszawa 1904.
View in Google Scholar

Volck: M. Volckmar, Dictionarium trilingue tripartitum, Gdańsk 1596.
View in Google Scholar

VolLeg: Volumina legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX Pijarów w Warszawie od roku 1732 do roku 1782 wydanego, t. I–VIII, Petersburg 1860, t. IX, Kraków 1889.
View in Google Scholar

WEPr: Wielka encyklopedia prawa, red. E. Smoktunowicz, Białystok – Warszawa 2000.
View in Google Scholar

WSWO: A. Markowski, R. Pawelec, Wielki słownik wyrazów obcych, Warszawa 2007.
View in Google Scholar

ZamZbiór: A. Zamoyski, Zbiór praw sądowych na mocy konstytucji roku 1776 ułożony, cz. I–III, Warszawa 1778.
View in Google Scholar

Zapisy: 1543. Zapisy polskojęzyczne w księgach sądów szlacheckich województwa krakowskiego, oprac. W. Urban, A. Zajda, Kraków 2004.
View in Google Scholar

ZłoczSan: Regestr złoczyńców grodu sanockiego 1554–1638, wyd. O. Balzer, Lwów 1891.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2013-05-18

Issue

Section

Historical Polish

How to Cite

Zajda, A. (2013) “Czwarte rozważania nad Słowami prawnymi w rzeczy sobie podobnymi Bartłomieja Groickiego”, LingVaria, 8(15), pp. 89–110. doi:10.12797/LV.08.2013.15.07.