Językowe wykładniki intencji prawodawcy w Kodeksie Działyńskich
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.08Keywords:
legal language, the Middle Ages, syntax, communicative intentionAbstract
Linguistic Exponents of the Legislator’s Intention in the Działyński Code
The article presents syntactic methods of expressing the legislator’s intentions in the medieval legal document called Kodeks Działyńskich (the Działyński code). The intention is understood by the authors as ‘the goal towards which the action of the legislator is directed’. This type of element of a legislative text does not appear in modern legal texts, apart from the Code of Canon Law. However, in the oldest texts, the purpose of which was to change a functioning custom into binding law, the justification for introducing certain regulations was very important. We also pay attention to the information about the legislator, which is included in the text. The information is expressed by pluralis maiestaticus forms of performative verbs. Three types of syntactic structures serve to express the intention of the legislator: subordinate clauses introduced by the conjunction: aby, participial sentence equivalents based on the verb chcieć, and prepositional phrases with prepositions: na, ku and dla. These structures usually occur in preposition to the superior predicate. The fragments excerpted from the text are characterized by a considerable degree of cohesiveness, not only in terms of meaning but also in structure. A sentence or a participal construction in the semantic relation of the goal functions in a broader context, therefore it becomes necessary to introduce reference indicators and anaphorical elements such as repetitions, pronouns and pronominalization.
Downloads
References
Źródło
View in Google Scholar
KD: Kodeks Działyńskich, [w:] W. Twardzik i in. (red.), Biblioteka zabytków polskiego piśmiennictwa średniowiecznego. Edycja elektroniczna, Kraków 2006 (CD-ROM).
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Ampel T., 1976, Zdania okolicznikowe profrazowe jako wykładniki różnych odmian relacji przyczynowo-skutkowej, „Polonica” II, s. 93–118.
View in Google Scholar
Apresjan J.D., 2000, Semantyka leksykalna: synonimiczne środki języka, przeł. Z. Kozłowska, A. Markowski, wyd. 2, Wrocław.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2009, Tekstologia, Warszawa.
View in Google Scholar
Boniecka B., 1976, O pojęciu modalności (przegląd problemów badawczych), „Język Polski” LVI, s. 99–110.
View in Google Scholar
Boniecka B., 1984, Modalność a illokucja, „Przegląd Humanistyczny” 11/12, s. 87–99.
View in Google Scholar
Boniecka B., 1999, Wykład o modalności, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio FF” 17, s. 7–29.
View in Google Scholar
Brodowska M., 1955, Historyczne procesy przekształceń polskiego celownika w formy przyimkowe, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” I, s. 9–58.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1980, Pojęcie celu: studia semantyczne, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 36, Wrocław.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1991, Problem funkcji języka i tekstu w świetle teorii aktów mowy, [w:] J. Bartmiński, R. Grzegorczykowa (red.), Funkcje języka i wypowiedzi, „Język a kultura”, t. 4, Wrocław, s. 11–28.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2001, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, wyd. 3 popr. i rozsz., Warszawa.
View in Google Scholar
Jędrzejko E., 2000, Modalność – w języku i w tekstach: od gramatyki do stylistyki, [w:] E. Sławkowa (red.), Kategorie pragmatyczne w tekście literackim: wstęp do stylistyki pragmatycznej, Cieszyn, s. 113–155.
View in Google Scholar
Jodłowski S., 1976, Podstawy polskiej składni, Warszawa.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1957, Zarys składni polskiej, wyd. 2, Warszawa.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1971, O znaczeniu stosunkowym struktur składniowych, [w:] A.M. Lewicki (red.), Problemy składni polskiej: studia, dyskusje, polemiki z lat 1945–1970, Kraków, s. 122–141.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1982, O syntaktycznym stosunku nawiązania, [w:] idem, Składnia, stylistyka, pedagogika językowa: wybór prac, red. A Kałkowska, „Biblioteka Filologii Polskiej. Seria A, Językoznawstwo”, Warszawa, s. 241–257.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 1994, Jeszcze o modalności, [w:] Z. Zagórski (red.), Język a współczesne społeczeństwo polskie: materiały z sesji naukowej zorganizowanej dla uczczenia 75. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości (9 i 10 listopada 1993 r.), „Prace Komisji Językoznawczej – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Wydział Filologiczno-Filozoficzny”, t. 21, Poznań, s. 29–35.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2000, Staropolskie konstrukcje z przyimkami, cz. 1, Poznań.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2004, Staropolskie konstrukcje z przyimkami, cz. 3, Poznań.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., Mika T., Słoboda A., 2015, Składnia średniowiecznej polszczyzny, cz. 1: Konteksty, metody, tendencje, Poznań.
View in Google Scholar
Labocha J., 1981, Składnia żądania w polszczyźnie mówionej, „Język Polski” LXI, s. 32–41.
View in Google Scholar
Łapa R., 2003, Predykatywne wyrażenia modalne z bezokolicznikiem we współczesnej polskiej prasie, „Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza – Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza”, nr 20, Poznań.
View in Google Scholar
Polański K., 1967, Składnia zdania złożonego w języku górnołużyckim, Wrocław.
View in Google Scholar
Sokołowska T., 1976, Funkcje składniowe imiesłowów nieodmiennych w języku polskim XVII wieku, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 18, Wrocław.
View in Google Scholar
Szczepankowska I., 2007, Prawodawczy akt mowy – konwencja stylowa i ewolucja wypowiedzi w języku polskim, „Stil” 6, s. 77–88.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1984, Składnia grupy imiennej, [w:] M. Grochowski, S. Karolak, Z. Topolińska, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, Warszawa, s. 301–384.
View in Google Scholar
Uruszczak W., 1999, Statuty Kazimierza Wielkiego jako źródło prawa polskiego, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 3, s. 97–115.
View in Google Scholar
Wróbel H., 1991, O modalności, „Język Polski” LXXI, s. 260–270.
View in Google Scholar
Wydra W., Rzepka W.R., 2004, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, wyd. 3, Wrocław.
View in Google Scholar
Zieliński M., 1992, Dyrektywy w praktyce językowej, [w:] Z. Ziembiński, M. Zieliński, Dyrektywy i sposób ich wypowiadania, „Biblioteka Myśli Semiotycznej”, nr 17, Warszawa, s. 69–129.
View in Google Scholar
