Szeregi składniowe w staropolskich apokryfach Starego i Nowego Testamentu (na przykładzie Historyi barzo cudnej o stworzeniu nieba i ziemie i Rozmyślania przemyskiego)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.12Keywords:
syntactic sequences, synonymous sequences, Old Polish language, Old Polish apocryphaAbstract
Syntactic Sequences in Old Polish Apocrypha of the Old and New Testament (Based on Historya barzo cudna o stworzeniu nieba i ziemie and Rozmyślanie przemyskie)
Researchers of Old Polish texts notice that they contain stylistic devices called syntactic sequences, a particular type of which are synonymous sequences. The aim of the article is to characterize synonymous sequences in Polish medieval Biblical-apocryphal writings, and to indicate their importance for the stylistics of Old Polish literature. Furthermore, the author of the article wants to find out why the copyists/authors of the texts decided to use such sequences in those writingss. The basis for the analysis includes some examples of syntactic sequences from The Przemyśl Meditation (Rozmyślanie Przemyskie) and The Marvellous Story on the Creation of Heaven and Earth (Historya barzo cudna o stworzeniu nieba i ziemie) by Krzysztof Pussman. However, the author of the article does not focus on the genetic aspects of text analysis. He is not interested in the origin of the sequences. What is important for him is to determine the function of the word connections in question, and to identify the reasons for using them in the translation.
Downloads
References
Źródła
View in Google Scholar
BŁP: Biblia łacińsko-polska, czyli Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Podług textu łacińskiego Wulgaty, i przekładu polskiego x. Jakóba Wujka T.J. z komentarzem Menochiusza T.J. przełożonym na język polski; przedruk: Komorów 1997.
View in Google Scholar
HBC: K. Pussman, Historia barzo cudna i ku wiedzeniu potrzebna o stworzeniu nieba i ziemie i inszych wszytkich rzeczy, ktore i żywą na świecie, i jako potem Pan Bóg człowieka to jest Jadama i Jewę z kości jego stworzył, a jako żywota swego na tym świecie dokonali etc. teraz nowo na polskie z pilnością wyłożona, red. H. Scharffenberg, Kraków 1551 (Biblioteka Kórnicka, sygn. Cim.0.450).
View in Google Scholar
RP: Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa (rkps Biblioteki Narodowej, sygn. 8024 II).
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 1992, O tzw. glosach w Biblii Leopolity, [w:] M. Kucała, M. Reichan (red.), Studia historycznojęzykowe i dialektologiczne, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 78, Kraków, s. 43–53.
View in Google Scholar
Belcarzowa E., 2006, Polskie i czeskie źródła przekładu Biblii Leopolity, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 125, Kraków.
View in Google Scholar
Brückner A., 1893, Ein polnisches Teufelsbuch und seine russische Übersetzung, „Archiv für slavische Philologie” 15, s. 470–475.
View in Google Scholar
Brückner A., 1900–1904, Apokryfy średniowieczne, cz. 1–2, Kraków.
View in Google Scholar
Duska J., 2016, Powtórzenia semantyczne w „Rozmyślaniu przemyskim”, [w:] J. Bartmiński, A. Timofiejew (red.), Rozmyślanie przemyskie. Świadectwo średniowiecznej kultury religijnej, Przemyśl, s. 187–198.
View in Google Scholar
Elektroniczny słownik: Elektroniczny słownik łaciny średniowiecznej w Polsce, [on-line:] http://scriptores.pl/elexicon/pl/lemma/dolor#sense_II.
View in Google Scholar
Gesner A., 2011, Glosy w Rozmyślaniu przemyskim. Wyniki analizy formalnej i perspektywy badań, „Kwartalnik Językoznawczy” nr 3, s. 89–96.
View in Google Scholar
Jougan A. (red.), 1948, Słownik kościelny łacińsko-polski, wyd. 2, Miejsce Piastowe.
View in Google Scholar
Keller F., Twardzik W. (red.), 1998–2004, Rozmyślanie przemyskie: transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład, t. 1–3, Freiburg.
View in Google Scholar
Kwilecka I., 1978, O swobodnych średniowiecznych przekładach biblijnych (na przykładzie tłumaczeń francuskich, czeskich i polskich), „Język Polski” LVIII, s. 87–97.
View in Google Scholar
Kwilecka I., 2003, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, „Studia i Materiały – Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Wydział Teologiczny”, t. 66, Poznań.
View in Google Scholar
Leńczuk M., 2013, Staropolskie przekazy kanonu Mszy Świętej: wariantywność leksykalna, „Studia Staropolskie. Series Nova”, t. 34, Warszawa.
View in Google Scholar
Masłej D., 2018, Glosa – problemy definicyjne i terminologiczne, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), Metodologie językoznawstwa: od diachronii do panchronii, „Łódzkie Studia z Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego”, t. 8, Łódź, s. 53–63.
View in Google Scholar
Mika T., 2002, Maryja, Jezus, Bóg w „Rozmyślaniu przemyskim”: o nazywaniu osób, „Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza”, t. 17, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2015, Problemy z Rozmyślaniem przemyskim. Formułowanie sądów ogólnych a wielowarstwowość średniowiecznego tekstu, „LingVaria” nr specjalny, s. 87–104, [on-line:] https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.1SP.08.
View in Google Scholar
Mika T., Masłej D., 2020, Glosy jako integralny składnik średniowiecznego tekstu. W poszukiwaniu adekwatnych procedur badawczych, „LingVaria” nr 1 (29), s. 121–133, [on-line:] https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.29.08.
View in Google Scholar
Mika T., Rojszczak-Robińska D., 2016, Kanon wiedzy o Rozmyślaniu przemyskim, [w]: J. Bartmiński, A. Timofiejew (red.), Rozmyślanie przemyskie. Świadectwo średniowiecznej kultury religijnej, Przemyśl, s. 13–24.
View in Google Scholar
Mika T., Twardzik W., 2011, Jak zagadkowe cztery tytuły rozdziałów w Rozmyślaniu przemyskim pozwalają wyobrażać sobie jego zagubiony autograf, „Język Polski” XCI, s. 321–334.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2012, Słowo z perspektywy twórcy Rozmyślania przemyskiego – tłumacza, kompilatora, autora, teologa, [w:] A. Pstyga (red.), Słowo z perspektywy językoznawcy i tłumacza, t. 4, Gdańsk – Sopot, s. 291–299.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., 2016, Staropolskie pasje: Rozmyślanie przemyskie, Sprawa chędoga, Karta Rogawskiego: źródła – język – fabuła, Poznań.
View in Google Scholar
Rozmyślanie: T. Mika, D. Rojszczak-Robińska (oprac.), Rozmyślanie przemyskie, [on-line:] http://staropolska.pl/sredniowiecze/biblia_i_apokryfy/rozmyslanie_01.html.
View in Google Scholar
Slovník: Slovník středověké latiny v českých zemích, [on-line:] http://lb.ics.cas.cz/#cs.
View in Google Scholar
Sondel J. (red.), 2003, Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków (CD-ROM).
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Mayenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2012.
View in Google Scholar
Stelmach W., 2020, Historyja barzo cudna wobec źródeł: przekład, kompilacja, dzieło, „Młoda Polonistyka”, t. 14, Lublin.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2014, Interpunkcja transkrypcji. Znad „Rozmyślania przemyskiego”, „Młoda Polonistyka”, t. 4, Lublin.
View in Google Scholar
Twardzik W., 1994, Glosy w „Rozmyślaniu przemyskim”, „Teksty Drugie” nr 3, s. 155–165, [on-line:] https://rcin.org.pl/Content/68919/WA248_73488_P-I-2524_twardzik-glosy_o. pdf.
View in Google Scholar
Wilkoń A., 2004, Dzieje języka artystycznego w Polsce: średniowiecze, „Podręczniki i Skrypty Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 32, Katowice.
View in Google Scholar
