Germanizmy emotywno-oceniające w gwarach kujawskich: nazwy osób
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.12Keywords:
Kuyavian dialect, Germanisms and their range, emotive-evaluative vocabulary, implicit and explicit expressivenessAbstract
Emotive-Evaluative Germanisms in the Kuyavian Dialect: Names of Persons
The article contributes to the knowledge on the sources of lexical borrowings from German into Polish dialects. The subject of the analysis includes selected names of persons that are Germanisms, characterized by expressiveness, and documented in the Kuyavian dialect. The vocabulary of this region has never been studied in this aspect. The material was taken from the 1st Volume of The Dialect and Culture Dictionary of Kuyavia, and from its file. The term “Germanism” is understood broadly in this paper. Germanisms are considered not only as proper borrowings from the German language and dialects, but also as derivatives which were created in the native Kuyavian land on the basis of German original forms, using various nominative techniques. Four ways of penetrating the German influence into the Polish language were indicated. Various criteria were used in the analysis of these German loans: formal, etymological, semantic and geographical ones. A typology of expressivisms, developed by Stanisław Grabias, was utilised. The article presents seventeen Germanisms in the Kuyavian dialect that define a man in terms of his physicalness, psyche and material status, in the context of the comparison with the semantically similar vocabulary in other regions of Poland and with non-general varieties of Polish. These are names that mostly reflect negative valuation (e.g. gałgan, fagas, huncwot, rojber, ekensztyjer, lofer, lump), and that are already present in the meanings and expressiveness of the German basic forms.
Downloads
References
Binkowski M.K., 2009, Mój słownik gwary pałuckiej, Żnin.
View in Google Scholar
BWB: J. Denz i in. (red.), Bayerisches Wörterbuch, München 2020–, [on-line:] http://publikationen.badw.de/de/bwb/index.
View in Google Scholar
Cyran W., 1977, Tendencje słowotwórcze w gwarach polskich, Łódź.
View in Google Scholar
Dunin-Karwicka T., 2000, Rola tradycji w kulturze wsi kujawskiej, Toruń.
View in Google Scholar
DUW: Duden. Onlinewörterbuch, [on-line:] https://www.duden.de/woerterbuch.
View in Google Scholar
FWBDL: G. Hentschel, J. Tambor, I. Fekete, Frequenzwörterbuch deutscher Lehnwörter im Schlesischen der Gegenwart. Mit Kommentaren zur Etymologie / Słownik frekwencyjny niemieckich zapożyczeń leksykalnych we współczesnym lekcie śląskim. Z komentarzami etymologicznymi, Oldenburg 2021.
View in Google Scholar
GMB: A.S. Dyszak, Gwara miejska bydgoszczan, Bydgoszcz 2015.
View in Google Scholar
Grabias S., 1981, O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin.
View in Google Scholar
Gri: Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm, [on-line:] https://www.woerterbuchnetz.de/DWB.
View in Google Scholar
Grin: Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm. Neubearbeitung (A–F), [on-line:] https://www.woerterbuchnetz.de/DWB2.
View in Google Scholar
Gruchmanowa M., Witaszek-Samborska M., Żak-Święcicka M., 1986, Mowa mieszkańców Poznania, Poznań.
View in Google Scholar
Hentschel G., 1995, Zur „Seuche” des deutschen Lehnwortes im Polnischen und zu den „Selbstheilungskräften” dagegen, [w:] A. Bochnakowa, S. Widłak (red.), Munus Amicitiae. Studia linguistica in honorem Witoldi Mańczak septuagenarii, Kraków, s. 69–78.
View in Google Scholar
Hentschel G., 2016, Bibliographie zu deutschen Lehnwörtern im Polnischen und Kaschubischen, unter der Mitarbeit von B. Sieradzka-Baziur und D. Mika, Oldenburg, [on-line:] https://d-nb.info/1102549983/34.
View in Google Scholar
K3Kuj1: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 3: Kujawy, cz. 1, Wrocław – Poznań 1962 [1867].
View in Google Scholar
K4Kuj2: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 4: Kujawy, cz. 2, Wrocław – Poznań 1962 [1869].
View in Google Scholar
Karaś H. (red.), 2010, Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe, [on-line:] https://www.dialektologia.uw.edu.pl.
View in Google Scholar
Karszniewicz-Mazur A., 1988, Zapożyczenia leksykalne ze źródła niemieckiego we współczesnej polszczyźnie, Wrocław.
View in Google Scholar
Klu: F. Kluge, Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, red. E. Seebold, Berlin – Boston 2011, https://doi.org/10.1515/9783110223651. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110223651
View in Google Scholar
KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich w Pracowni Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN, [on-line:] www.rcin.org.pl.
View in Google Scholar
Kucharzyk R., w druku, Słownictwo gwarowe w wypowiedziach internautów, [w:] D. Stolac, A. Vlastelić (red.), Generacija Interneta. The Internet Generation, t. 2, Zagreb – Rijeka.
View in Google Scholar
Lubaś W., 2003, Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole.
View in Google Scholar
MAGP: Mały atlas gwar polskich, t. IX, oprac. Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie pod kier. M. Karasia, red. M. Karaś, Z. Stamirowska, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966.
View in Google Scholar
Nagórko A., 1998, Synonimia kontekstowa i sytuacyjna. Implikacje leksykograficzne, „Prace Filologiczne” XLIII, s. 327–340.
View in Google Scholar
NSSPA: M. Widawski, Nowy słownik slangu i potocznej angielszczyzny, wyd. 3, Gdańsk 2000.
View in Google Scholar
Paluszak-Bronka A., 2009, O języku kujawskich przywoływek dyngusowych, „Linguistica Bidgostiana” VI, s. 82–91.
View in Google Scholar
Przesławska H., 1974, Przywoływki dyngusowe na Kujawach, Toruń.
View in Google Scholar
PSWP: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 4, Poznań 1995.
View in Google Scholar
Rejter A., 2006, Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2423, Katowice.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., 2016, Źródła etnograficzne i teksty folkloru jako baza empiryczna słownika gwarowego (na przykładzie Kujaw), „Język Polski” XCVI, s. 27–36.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. I–V, Kraków 1952–1982.
View in Google Scholar
SGKK: Z. Sawaniewska-Mochowa (red.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1, Bydgoszcz 2017; także kartoteka słownika.
View in Google Scholar
SGMP: M. Gruchmanowa, B. Walczak (red.), Słownik gwary miejskiej Poznania, wyd. 2 z suplementem, Warszawa – Poznań 1999.
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2–t. 10, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–10: Kraków 1992–2019.
View in Google Scholar
SGŚ: A. Czajkowski i in. (red.), Słownik gwary śląskiej, wyd. 2 rozsz., Katowice 1998.
View in Google Scholar
SGŚP: B. Podgórska, A. Podgórski, Słownik gwar śląskich. Godómy po naszymu, czyli po śląsku, Katowice 2008.
View in Google Scholar
Sobierajski Z., 1952, Gwary kujawskie, Poznań.
View in Google Scholar
SPLP: W. Lubaś (red.), Słownik polskich leksemów potocznych, t. 1–4, Kraków 2001–2006, [on-line:] www.rcin.pl.
View in Google Scholar
SPP: J. Anusiewicz, J. Skawiński, Słownik polszczyzny potocznej, wyd. 2 popr., Warszawa – Wrocław 1998.
View in Google Scholar
Szkulmowska W., 2006, Ziemia rodzinna to Kujawy, cz. I: Słowo, Bydgoszcz.
View in Google Scholar
SZN: M. Łaziński (red.), Słownik zapożyczeń niemieckich w polszczyźnie, Warszawa 2008.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Witaszek-Samborska M., 1993, Zapożyczenia z różnych języków we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych), Poznań.
View in Google Scholar
WDLP: A. Vincenz, G. Hentschel (red.), Wörterbuch der deutschen Lehnwörter in der polnischen Schrift- und Standardsprache, [on-line:] http://diglib.bis.uni-oldenburg.de/bisverlag/wdlp/46701.html.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
