Zaprzedać duszę diabłu – reprodukowalność mitu we frazematyce z polskiego obszaru gwarowego i języka potocznego w kontekście kultury tradycyjnej
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.14Keywords:
language narrative, myth, phrasematics, reproducibility, devil, soulAbstract
Selling One’s Soul to the Devil – Reproducibility of the Mythical Motif in Phrasematics of the Polish Colloquial Language in the Context of Traditional Culture
The author of the article discussed reproducibility of the mythical motif of “Adam’s pact with the devil” in Polish traditional culture and in dialectal and colloquial phrasematics. The adoption of the concept of “language narrativeness” in the description of a small piece of reality such as the act of selling one’s soul to the devil, makes it possible to present this piece in a form of a structured image within the frames of a great narrative about the world (based on the Christian belief concerning the soul) which contains small narratives (referring to myths and folk demonology included in stereotypical text motifs) and micro-narratives that are hidden in lexis and broadly understood phrasematics and that reflect a whole range of interpretations and evaluations related to a person’s pact with a demonic being.
Downloads
References
Bartmiński J., 1989, Relacje o kosmosie. Teksty gwarowe z okolic Biłgoraja, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2, s. 95–149.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2006, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2014, Narracyjny aspekt definicji kognitywnej, [w:] D. Filar, D. Piekarczyk (red.), Narracyjność języka i kultury, Lublin, s. 99–115.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska S., 1998, Profilowanie a podmiotowa interpretacji świata, [w:] J. Bartmiński, R. Tokarski (red.), Profilowanie w języku i w tekście, Lublin, s. 211–224.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2004, Dynamika kategorii punktu widzenia w języku, tekście i dyskursie, [w:] J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, R. Nycz (red.), Punkt widzenia w języku i w kulturze, Lublin, s. 321–358.
View in Google Scholar
BazWP: B. Bazińska, Wierzenia i praktyki magiczne pasterzy w Tatrach, [w:] W. Antoniewicz (oprac.), Pasterstwo Tatr Polskich i Podhala, t. 7: Życie i folklor pasterzy Tatr Polskich i Podhala, Wrocław 1967, s. 65–229.
View in Google Scholar
Campbell J., 1994, Potęga mitu. Rozmowy Billa Moyersa z Josephem Campbellem, oprac. B.S. Flowers, Kraków.
View in Google Scholar
Chlebda W., 2010, Frazematyka, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, wyd. 3, Lublin, s. 335–342.
View in Google Scholar
Chlebda W., 2020, Reprodukowalność, reprodukcja, reprodukty, [w:] idem, J. Tarsa (red.), Frazeologia a reprodukowalność w teorii i w praktyce komunikacyjnej. Problemy – metody analizy – opis, „Intercontinental Dialogue on Phraseology”, t. 6, Białystok, s. 27–50. Eliade M., 2000, Traktat o historii religii, Warszawa.
View in Google Scholar
Filar D., 2013, Narracyjne aspekty językowego obrazu świata. Interpretacja marzenia we współczesnej polszczyźnie, Lublin.
View in Google Scholar
Johnson M., 1990, The Body in the Mind. The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason, Chicago – London. DOI: https://doi.org/10.2307/431155
View in Google Scholar
KąśILG: J Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. II: C–Do, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. III: Dó–Gr, Bukowina Tatrzańska – Nowy Targ 2016, t. IV: Gu–Kol, Kraków 2017, t. V: Koł–Mad, Nowy Sącz 2017, t. VI: Maf–Nie, Nowy Sącz 2018, t. VII: Nif–Pap, Nowy Sącz 2018, t. VIII: Par–Pou, Nowy Sącz 2018, t. IX: Pow–Sce, Nowy Sącz 2019, t. X: Sch–Śró, Nowy Sącz 2019, t. XI: Śry–Wych, Nowy Sącz 2019, t. XII: Wyci–Ż, Nowy Sącz 2019.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003; wyd. 2 popr. i poszerz., t. 1–2, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Knoop O., 1894, Podania i opowiadania z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, „Wisła” VIII, z. 4, s. 719–774.
View in Google Scholar
Kolberg O., 1967, Dzieła wszystkie, t. 48: Tarnowskie-Rzeszowskie, z rękopisów oprac. J. Burszta, B. Linette, Kraków–Warszawa.
View in Google Scholar
Krzeszowski T., 1994, Parametr aksjologiczny w przedpojęciowych schematach wyobrażeniowych, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 6, s. 29–51.
View in Google Scholar
Krzeszowski T., 1999, Aksjologiczne aspekty semantyki językowej, Toruń.
View in Google Scholar
Libura A., 2000, Wyobraźnia w języku. Leksykalne korelaty schematów wyobrażeniowych centrum–peryferie i siły, Wrocław.
View in Google Scholar
Lurker M., 1994, Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach, Kraków.
View in Google Scholar
Masłowska E., 2014, Narracyjność symbolu. Ludowe narracje budowane na bazie lunarnej symboliki przejścia, [w:] D. Filar, D. Piekarczyk (red.), Narracyjność języka i kultury, Lublin, s. 239–249.
View in Google Scholar
Muz: O. Zadurska, Muzykant, [w:] V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej, [on-line:] http://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=120 (dostęp: 9 VI 2021).
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2020, Definiowanie i profilowanie pojęć w (etno)lingwistyce, Lublin.
View in Google Scholar
NKPP: J. Krzyżanowski (red.), Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. 1–4, Warszawa 1969–1978.
View in Google Scholar
Pawłowicz B., 1896, Kilka rysów z życia ludu w Zalasowej, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” 1, s. 229–265.
View in Google Scholar
Piotrowski R., 2017, Diabelscy muzykanci i tancerze w materiałach folklorystycznych i etnograficznych, „Literatura Ludowa” 3, s. 3–12.
View in Google Scholar
Rak M., 2015, Kulturemy podhalańskie, „Biblioteka LingVariów”, t. 19, Kraków, https://doi.org/10.12797/9788376386027. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376386027
View in Google Scholar
Sadkowski I., 1903, Szlachta drobna w powiatach płońskim i płockim, „Wisła” XVII, z. 6, s. 669–687.
View in Google Scholar
Saloni A., 1908, Lud rzeszowski. Materiały etnograficzne, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” 10, s. 50–344.
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2–t. 10, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–10: Kraków 1992–2019.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. I–VI (t. IV–VI do druku przygot. J. Łoś), Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
Skrzyp: O. Zadurska, Skrzypce, [w:] V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej, [on-line:] http://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=159 (dostęp: 9 VI 2011).
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996, z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999, z. 3: Meteorologia, Lublin 2012, z. 4: Świat, światło, metale, Lublin 2012, t. II: Rośliny, z. 1: Zboża, Lublin 2017, z. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, Lublin 2018, z. 3: Kwiaty, Lublin 2019, z. 4: Zioła, Lublin 2019, z. 5: Rośliny, drzewa owocowe i iglaste, Lublin 2020.
View in Google Scholar
Szyjewski A., 2008, Etnologia religii, Kraków.
View in Google Scholar
Tokarski R., 1988, Konotacja jako składnik treści słowa, [w:] J. Bartmiński (red.), Konotacja, Lublin, s. 35–53.
View in Google Scholar
Tokarski R., 1993, Słownictwo jako interpretacja świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2: Współczesny język polski, Wrocław, s. 335–362.
View in Google Scholar
Tokarski R., 2001, Typy racjonalności w językowym obrazie świata, [w:] A. Pajdzińska, R. Tokarski (red.), Semantyka tekstu artystycznego, Lublin, s. 231–245.
View in Google Scholar
Tokarski R., 2014, Semantyka, onomazjologia i narracje o świecie, [w:] D. Filar, D. Piekarczyk (red.), Narracyjność języka i kultury, Lublin, s. 117–128.
View in Google Scholar
Tomicki R., 1976, Słowiański mit kosmogoniczny, „Etnografia Polska” XX, z. 1, s. 47–99.
View in Google Scholar
Tomicki R., 1980, Ludowe mity o stworzeniu człowieka. Z badań nad synkretyzmem mitologicznym w Europie Wschodniej i Południowej oraz w Azji Północnej, „Etnografia Polska” XXIV, z. 2, s. 49–119.
View in Google Scholar
ZborSG: J. Zborowski, Słownik gwary Zakopanego i okolic, oprac. i uzup. z materiałów Aut. przez Zespół Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk pod kier. J. Okoniowej, Zakopane – Kraków 2009.
View in Google Scholar
Zowczak M., 2000, Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej, Wrocław.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
