On the origin of Pol. dial. kautek ‘dwarf’, G dial. (EPr.) Kautke ‘ditto’
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.22Keywords:
Pol. dial. kautek, G dial. (EPr.) Kautke, etymology, mythologemeAbstract
On the Origin of Mythonyms (Pol. dial. kautek, (G dial) (wschprus.) Kautke)
Referring to etymological analysis, the author of this article presents a new hypothesis concerning the origin of the Polish mythological name kautek and the East Prussian word Kautke. The analysis refers to the description of derivatives and semantic development of those mythonyms. While summing up the research results, one may conclude that mythological names such as Pol. dial. kautek, G dial. (EPr.) Kautke belong to lexemes of the West Slavic origin. More precisely, those mythonyms are derived from Pol. dial. *kałtunek ‘a mythological being who makes human hair tangled’ ↔ ‘a dwarf’ ← WSl. *kołtun ‘a mythological being’ (> USrb. kołtun ‘wił – a demon living in a tree’ ↔ (M)Pol. (dial.) kołtun ‘hair allegedly tangled because of a disease called trichoma’ < PSl. *kъḷtunъ ‘curled hair’) + dem. suff. Pol. -ek.
East Prussian mythologeme Kautke belongs to Polonisms used in the past in the Duchy of Prussia.
Downloads
References
AGM: H. Horodyska-Gadkowska, A. Strzyżewska-Zaremba, A. Kowalska, Atlas gwar mazowieckich, vol. 1–10, Wrocław – Gdańsk – Kraków 1971–1992.
View in Google Scholar
Beuche W., 2012, Die Persönlichkeiten von Eilenburg in ihrer über 1000jährigen Geschichte, Norderstedt.
View in Google Scholar
Biolik M., 2009, [rec.] Mikkels Klussis, Słownik odbudowanego języka pruskiego. Bazowy słownik prusko-polsko-pruski dla dalszego odrodzenia leksyki (dialekt sambijski), Kowno 2007, Litewski światowy ośrodek nauki, kultury i oświaty, s. 478, “Język Polski” LXXXXIX, pp. 57–60.
View in Google Scholar
Brückner A., 1902, Literatura religijna w Polsce średniowiecznej, vol. 1: Kazania i pieśni, Warszawa.
View in Google Scholar
Brückner A., 1980, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa.
View in Google Scholar
Brüggemann T., Brunken O., 1991, Handbuch zur Kinder- und Jugendliteratur. Von 1570 bis 1750, Stuttgart, https://doi.org/10.1007/978-3-476-03237-9. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-476-03237-9
View in Google Scholar
Casemir K., Fischer Ch., 2013, Deutsch. Die Geschichte unserer Sprache, Darmstadt.
View in Google Scholar
Cioranescu A., 1966, Diccionario etimologico rumano, Tenerife.
View in Google Scholar
Clédat L., 1914, Dictionnaire Étymologique de la Langue Française, Paris.
View in Google Scholar
Černý A., 1890, Mythiske bytosće łužiskich Serbow, “Časopis Maćicy Serbskeje” 43, pp. 3–50. Dejna K., 1973, Dialekty polskie, Wrocław – Gdańsk.
View in Google Scholar
DM: E. Hentschel, P.M. Vogel (eds), Deutsche Morphologie, Berlin – New York 2009, https://doi.org/10.1515/9783110212617. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110212617
View in Google Scholar
DW: L. Diefenbach, E. Wülcker, Hoch- und nieder-deutsches Wörterbuch der mittleren und neueren Zeit, Basel 1885.
View in Google Scholar
DWG I–XVI: Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm, vol. 1–16, Leipzig 1854– 1961 (Quellenverzeichnis – 1971).
View in Google Scholar
Dźwigoł R., 2004, Polskie ludowe słownictwo mitologiczne, Kraków.
View in Google Scholar
Elsen H., 2011, Grundzüge der Morphologie des Deutschen, Berlin – Boston, https://doi.org/10.1515/9783110237900. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110237900
View in Google Scholar
Endzelīns J., 1951, Latviešu valodas gramatika, Rīga.
View in Google Scholar
Endzelynas J., 1957, Baltų kalbų garsai ir formos, Vilnius.
View in Google Scholar
ESBM I–XIV: V.U. Martynaǔ, G.A. Cyhun (eds), Etymalagičny sloǔnìk belaruskaj movy, vol. 1–14, Minsk 1978–2017.
View in Google Scholar
ESSJ I–XLI: O.N. Trubačev, A.F. Žuravlev, Etimologičeskij slovarʹ slavânskih âzykov, vol. 1–41, Moskva 1974–2018.
View in Google Scholar
ESUM I–VI: O.S. Melʹničuk, Etimologičnij slovnik ukraïnskoï movi, vol. 1–6, Kiiv 1982–2012.
View in Google Scholar
FHNDWe: O. Reichmann (ed.), Frühneuhochdeutsches Wörterbuch 1–11, Berlin – New York 1986–2016, [on-line:] https://fwb-online.de/.
View in Google Scholar
Fr I–II: H. Frischbier, Preussisches Wörterbuch. Ost- und Westpreussische Provinzialismen in alphabetischer Folge, vol. 1–2, Berlin 1882–1883.
View in Google Scholar
Gerullis G., 1922, Die altpreußischen Ortsnamen, Berlin – Leipzig.
View in Google Scholar
Gimbutas M., 2001, The Living Goddesses, Berkeley – London.
View in Google Scholar
Goos G., 2019, Goddess Holle, Norderstedt.
View in Google Scholar
Götze A., 1920, Frühneuhochdeutsches Glossar. Zweite, stark vermehrte Auflage, Bonn.
View in Google Scholar
Grannas G., 1943, Plattdeutſche Volksmärchen aus Oſtpreußen, Königsberg (Pr.). Greń Z., Krasowska H., 2008, Słownik górali polskich na Bukowinie, Warszawa. Grimm J., 1844, Deutsche Mythologie, 2nd edition, Göttingen.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1979, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, Warszawa.
View in Google Scholar
GWJPM: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (eds), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Hartknoch Ch.J., 1679, Selectæ dissertationes historicæ de variis rebus Prussicis, Francofurti – Lipsiae – Jenae.
View in Google Scholar
Hinze F., 1965, Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen), Berlin.
View in Google Scholar
Ivanova-Bučatskaâ Û.V., 2006, Plattes Land: Simvoly Severnoj Germanii (slavânogermanskij etnokulʹturnyj sintez v meždurečʹe Elʹby i Odera), Sankt‑Peterburg.
View in Google Scholar
JBR I–V: J. Balys, Raštai, vol. 1–5, Vilnius 1998–2004.
View in Google Scholar
Kiseliūnaitė D., Kukure K., 2011, Pruski cawx, litewski kaukas, kuroński kauks – rozwój mitonimu od pierwszych wzmianek do czasów teraźniejszych, “Pruthenia” 6, pp. 185–201.
View in Google Scholar
KKLJ: F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński, Kaszubi. Kultura ludowa i język, Toruń 1934.
View in Google Scholar
Kluge F., 2011, Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 25th edition, Berlin – Boston, https://doi.org/10.1515/9783110223651. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110223651
View in Google Scholar
Kolberg I–LXXXIV: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, vol. 1–84, Warszawa – Kraków – Wrocław – Poznań 1857–2002.
View in Google Scholar
König W., 2004, Atlas Deutsche Sprache. Mit 155 Abbildungsseiten in Farbe, Berlin.
View in Google Scholar
Kregždys R., 2012, Baltų mitologemų etimologijos žodynas I: Kristburgo sutartis, Vilnius.
View in Google Scholar
Kregždys R., 2016a, Lietuvių kalbos polonizmų žodynas / Słownik polonizmów w języku litewskim, Vilnius.
View in Google Scholar
Kregždys R., 2016b, Lietuvių kalbos polonizmų žodyno specifikacija / Charakterystyka słownika polonizmów w języku litewskim, Vilnius.
View in Google Scholar
Kregždys R., 2020, Baltų mitologemų etimologijos žodynas II: Sūduvių knygelė, Vilnius.
View in Google Scholar
Kucała M., 1957, Porównawczy słownik trzech wsi małopolskich, Wrocław.
View in Google Scholar
Laučûte Û., 1982, Slovarʹ baltizmov v slavânskih âzykah, Leningrad.
View in Google Scholar
Lingke J.T., 1769, D. Martin Luthers merkwüdige Reiſegeſchichte, zu Ergäʒungſeiner Lebensumſtäde…, Leipʒig.
View in Google Scholar
LKŽe: Lietuvių kalbos žodynas (t. I–XX, 1941–2002), electronic version, Vilnius 2013.
View in Google Scholar
Lorentz F., 1925, Geschichte der pomoranischen (kaschubischen) Sprache, Berlin – Leipzig, https://doi.org/10.1515/9783111727950. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111727950
View in Google Scholar
MAGP: Mały atlas gwar polskich, Pracownia Dialektologiczna (Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich from vol. 4) Zakładu Językoznawstwa PAN, Cracow, vol. I–II, ed. in chief K. Nitsch, vol. III–XIII, ed. in chief M. Karaś, Wrocław – Kraków 1957–1970.
View in Google Scholar
Manlius Ch., 1719, Scriptores rerum Lusaticarum…, Lipſiæ – Budiſſæ.
View in Google Scholar
ME I–IV: J. Endzelīns (ed.), K. Mǖlenbacha Latviešu valodas vārdnīca, vol. 1–4, Rīga 1923–1932.
View in Google Scholar
MLex I–III: M. Lexer, Mittelhochdeutsches Handwörterbuch, vol. 1–3, Leipzig 1872–1878.
View in Google Scholar
Moraczewski J., 1842, Starożytności polskie ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane, vol. 1, Poznań.
View in Google Scholar
Müller W., 1825, Alphabetisch-statistisches Verʒeichniss der bewohnten Ortschaften des Königreichs Hannover. Mit der Angabe der Art und Gröſse und der Entfernung derselben von der Land-Drostey, von dem Amte oder Gerichte, von der Steuer-Receptur, von der Pfarre und von der Post-Station. Als Zugabe zu der neuen Ausgabe der Karte des Königreichs Hannover in 20 Bogen, Hannover.
View in Google Scholar
Nepokupnyj A.P., 1976, Balto-severnoslavânskie âzykovye svâzi, Kiev.
View in Google Scholar
NTSGW I–VI: A.A. Mützell (ed.), Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats, vol. 1–6, Halle 1821–1825.
View in Google Scholar
Nyenhuis A., 2013, Polnische -k- Suffixe in den deutschen Dialekten, “Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia Linguistica” 32, pp. 147–163.
View in Google Scholar
PEŽ I–IV: V. Mažiulis, Prūsų kalbos etimologijos žodynas, vol. 1–4, Vilnius 1988–1997.
View in Google Scholar
Pianigiani I–II: O. Pianigiani, Vocabolario etimologico della lingua Italiana, vol. 1–2, Roma – Milano 1907.
View in Google Scholar
Pohl E., 1943, Die Volkssagen Ostpreußens, Königsberg (Pr.).
View in Google Scholar
Polenz P., 2009, Geschichte der deutschen Sprache, 10th edition, completely revised, Berlin – New York, https://doi.org/10.1515/9783110215526. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110215526
View in Google Scholar
Pott A.F., 1859, Die Personennamen, insbesondere die Familiennamen und ihre Entstehungsarten: auch unter Berücksihtigung der Ortsnamen, Leipzig.
View in Google Scholar
PrWb I–VI: E. Riemann, U. Tolksdorf, R. Goltz (eds), Preußisches Wörterbuch. Deutsche Mundarten Ost- und Westpreußens, vol. 1–6, Neumünster 1981–2005.
View in Google Scholar
Reichling J., 2012, Arends Volkstümliche Namen der Drogen, Heilkräuter, Arzneimittel und Chemikalien, 19th edition, revised and expanded, Berlin – Heidelberg.
View in Google Scholar
Schaarschmidt G., 1997, A Historical Phonology of the Upper and Lower Sorbian Languages, Heidelberg.
View in Google Scholar
Schall H., 1966, Baltische Gewässernamen im Flußsystem „Obere Havel“ (Südost-Mecklenburg), “Baltistica” 2 (1), pp. 7–42, https://doi.org/10.15388/baltistica.2.1.2. DOI: https://doi.org/10.15388/baltistica.2.1.2
View in Google Scholar
Schönfeld H., 1991, Die niederdeutsche Sprache in den Ländern Sachsen-Anhalt und Brandenburg, “Niederdeutsches Jahrbuch” 114, pp. 175–201.
View in Google Scholar
Schröer I–II: K.J. Schröer, Beitrag zu einem Wörterbuche der deutschen Mundarten des ungrischen Berglandes, vol. 1–2, Wien 1858.
View in Google Scholar
Schümann M., 2010, Diminutiv, Diminutivum, [in:] E. Hentschel (ed.), Deutsche Grammatik, Berlin – New York, pp. 70–71.
View in Google Scholar
SD I–V: N.I. Tolstoj (ed.), Slavânskie drevnosti. Etnolingvističeskij slovarʹ, vol. 1–5, Moskva 1995–2012.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, vol. 1–2, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1970 [1927].
View in Google Scholar
SEK I–VI: W. Boryś, H. Popowska-Taborska, Słownik etymologiczny kaszubszczyzny, vol. 1–6, Warszawa 1994–2010.
View in Google Scholar
SEMań: W. Mańczak, Polski słownik etymologiczny, Kraków 2017
View in Google Scholar
SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, vol. I–V, Kraków 1952–1982.
View in Google Scholar
SGK I–VII: B. Sychta, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, vol. 1–7, Wrocław 1967–1976.
View in Google Scholar
SGOWM I–VII: Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur, vol. I–III, ed. Z. Stamirowska, vol. IV–V, eds H. Perzowa, D. Kołodziejczykowa, vol. VI, eds D. Kołodziejczykowa, K. Sobolewska, vol. VII, ed. K. Sobolewska, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1987 (vol. I), Wrocław – Warszawa – Kraków 1991 (vol. II), Warszawa – Kraków 1993–2018 (vol. III–VII).
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, ed. M. Karaś (Źródła, vol. 1), J. Reichan (vol. 2–9, nr 2), S. Urbańczyk (vol. 2–5), J. Okoniowa (vol. 6–9, nr 2), B. Grabka (vol. 7–9, nr 2), R. Kucharzyk (vol. 9, nr 2–vol. 10, nr 2), vol. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, vol. 4–10: Kraków 1992–2019.
View in Google Scholar
Simek R., 1984, Lexikon der germanischen Mythologie, Stuttgart.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, vol. I–VI (vol. IV–VI prepared to print by J. Łoś), Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, vol. I–VI, 2nd edition, revised, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
Smoczyński W., 1989, Über einige bedenkliche baltisch-slawische Ansätze, “Indogermanische Forschungen” 94, pp. 306–327, https://doi.org/10.1515/if-1989-0120. DOI: https://doi.org/10.1515/if-1989-0120
View in Google Scholar
SPXVI I–XXXVIII: Słownik polszczyzny XVI wieku, vol. 1–38, Wrocław – Kraków – Warszawa 1966–2020.
View in Google Scholar
SRNG I–LI: Slovarʹ russkih narodnyh govorov, vol. 1–51, Leningrad (Sankt Peterburg) 1965–2019.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (ed.), Słownik staropolski, vol. I–XI, Wrocław – Warszawa – Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Ström Ä.V., 1975, Germanische Religion, [in:] idem, H. Biezais, Germanische und baltische Religion, “Die Religionen der Menschheit”, vol. 19, 1, Stuttgart – Mainz, pp. 11–306.
View in Google Scholar
SUM XVI–XVII st. I–XVII: Slovnik ukraïnsʹkoï movi XVI – peršoï polovini XVII st., vol. 1–17, Lʹviv 1994–2017.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (eds), Słownik języka polskiego, vol. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz et al., Słownik języka polskiego, vol. I–II, Wilno 1861.
View in Google Scholar
SWOKarł: J. Karłowicz, Słownik wyrazów obcego a mniej jasnego pochodzenia używanych w języku polskim, vol. 1–3, Kraków 1894–1905.
View in Google Scholar
Sychta B., 1957, Kaszubskie nazwy diabła (wyjątki ze Słownika kaszubskiego), “Język Polski” XXXVI, pp. 28–44.
View in Google Scholar
Šamâkìna T.I., 2008, Mifalogiâ i belaruskaâ lìtaratura, Mìnsk.
View in Google Scholar
Toeppen M.P., 1894, Wierzenia mazurskie z dodatkiem, zawierającym klechdy i baśnie Mazurów, 2nd edition, expanded, Warszawa.
View in Google Scholar
Ulmann C.Ch., 1872, Lettiſches Wörterbuch. Erſter Theil. Lettiſch=deutſches Wörterbuch, Riga.
View in Google Scholar
Vries I–II: J. de Vries, Altgermanische Religionsgeschichte, vol. 1–2, Berlin – Leipzig 1935–1937.
View in Google Scholar
Wackernagel W., 1878, Altdeutsches Handwörterbuch, Basel.
View in Google Scholar
Young Ch., Gloning T., 2004, A History of the German Language Through Texts, London – New York, https://doi.org/10.4324/9780203488072. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203488072
View in Google Scholar
Ziesemer W., 1924, Die ostpreußischen Mundarten, Königsberg.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
