Od dzieci z nieprawego łoża do dzieci nieślubnych. Z dziejów polskiej terminologii prawnej
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.23.10Keywords:
history of the Polish language (15th–20th c.),, legal vocabulary (15th–20th c.), extramarital children, canonic lawAbstract
From Unlawful Bed to Extramarital. From the History of Polish Legal Vocabulary
The paper presents the various names given in Polish legal terminology to children born outside of marriage, from the oldest times to the interwar period. The process of stabilization of indices of this concept was a relatively long one. In mediaeval legal texts, we find multiple variants, most of which mirror Latin terms, e.g. nieprawego łoża ‘of unlawful bed’, nieczystego łoża ‘of impure bed’, niecnie narodzony ‘dishonourably born’, niedobrze urodzon ‘ill-born’, and also the neologism wyleganiec. Synonymous terms survive into the Middle Polish stage (16th – mid-18th c.), the most frequent ones being złego łoża ‘of bad bed’, niedobrego łoża ‘of wrong bed’, niepoczciwego łoża dzieci ‘children of indecent bed’. In the 19th century, two terms compete: dzieci nieprawego łoża ‘children of unlawful bed’ and, introduced in the translation of the Napoleonic Code, dzieci naturalne ‘natural children’; by the end of the 19th century, dzieci nieślubne ‘unmarried children’ become more widespread. A characteristic feature of the analysed terms is the presence of an evaluating element, which mirrorrs the contemporary legal status in which extramarital children were treated as a worse category and discriminated against. Finally, the paper draws attention to the differences between the civil and the canonic law, with regard to their choice of terms for ‘love children’.
Downloads
References
Źródła
View in Google Scholar
GroPorz: B. Groicki, Porządek Sądów y spraw Mieyskich Prawa Maydeburskiego na wielu mieyscach poprawiony, wyd. C, Kraków 1562 [i.e. ca 1582], [on-line:] https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication?id=15517.
View in Google Scholar
KCKP: Kodeks cywilny Królestwa Polskiego, „Dziennik Praw” 1826, t. 10, nr 41.
View in Google Scholar
KN1: Kodex Napoleona […] przekładania Xawiera Michała Bohusza […] z przyłączeniem słowniczka wyrazów pewnych polskich odpowiadających francuzkim […], Warszawa 1810 [on-line:] https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/results?action=SearchAction&skipSearch=true&mdirids=&server%3Atype=both&tempQueryType=-3&encode=false&isExpandable=on&isRemote=off&roleId=-3&queryType=-3&dirids=1&rootid=&query=kodeks+Napoleona++Ksi%C4%99stwu+Warszawskiemu+Artyku%C5%82em&localQueryType=-3&remoteQueryType=-2mbc.
View in Google Scholar
KN2: Kodex Napoleona z przypisami, Warszawa 1808, [on-line:] https://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=4541.
View in Google Scholar
KN3: Kodex Napoleona. Code Napoléon. Codex Napoleonis, Warszawa 1813, [on-line:] https://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=23691.
View in Google Scholar
KraPK: A.S. Krasiński, Prawo kanoniczne krótko zebrane, Wilno 1861, [on-line:] https://polona.pl/item/1172819/2/.
View in Google Scholar
MB: T. Szczurowski, Missya Bialska. Prawo kanoniczne, Supraśl 1792.
View in Google Scholar
NKPKoM: T. Gromnicki, Nowy Kodeks Prawa Kanonicznego o Małżeństwie w zestawieniu z prawem dotychczasowem, „Polonia Sacra” 1918, nr 2, s. 1–95, [on-line:] https://rcin.org.pl/dlibra/publication?id=31205&from=&dirids=1&tab=1&lp=7&QI=.
View in Google Scholar
OPC: T. Ostrowski, Prawo cywilne narodu polskiego […], t. I, wyd. 2, Warszawa 1797, [on-line:] http://bc.radom.pl/dlibra/doccontent?id=10339.
View in Google Scholar
OrtMac: Ortyle Maciejowskiego, [on-line:] https://ijp-pan.krakow.pl/images/publikacje_elektroniczne/korpus_tekstow_staropolskich/OrtMac.pdf (dostęp: 30 XI 2016).
View in Google Scholar
PMK: J. Pelczar, Prawo małżeńskie katolickie z uwzględnieniem prawa cywilnego obowiązującego w Austryi, Prusach i w Królestwie polskiem, wyd. 2, Kraków 1885.
View in Google Scholar
Rodzina: S. Gołąb, Rodzina. Projekt działu polskiego kodeksu cywilnego o stosunkach prawnych rodziców i dzieci, Warszawa 1934.
View in Google Scholar
SArct: A. Krasnowolski, W. Niedźwiedzki (oprac.), M. Arcta słownik staropolski, Warszawa 1920, [on-line:] https://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=3296.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:]https://doroszewski.pwn.pl.
View in Google Scholar
SJPPWN: Słownik języka polskiego PWN, [on-line:] https://sjp.pwn.pl (dostęp: 28 XI 2016).
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, Warszawa 1807–1814, [on-line:] https://kpbc.umk.pl/publication/8173.
View in Google Scholar
SPJS: B. Sieradzka-Baziur (red.), Słownik pojęciowy języka staropolskiego, [on-line:] https://spjs.ijp-pan.krakow.pl (dostęp: 27 XI 2016).
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI w., t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Mayenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2010, [on-line:] https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication?id=17781&from=&dirids=1&tab=1&lp=3&QI=.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. I–XI, Kraków 1953–2002, [on-line:] https://rcin.org.pl/dlibra/docmetadata?id=19834&dirds=1&tab=3.
View in Google Scholar
Sul: Kodeks Świętosławów, [on-line:] https://ijp-pan.krakow.pl/images/publikacje_elektroniczne/korpus_tekstow_staropolskich/Sul.pdf (dostęp: 28 XI 2016).
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz (i in.), Słownik języka polskiego, t. I–II, Wilno 1861, [on-line:] https://eswil.ijp-pan.krakow.pl.
View in Google Scholar
SzczIus: P. Szczerbic, Ius municipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z łacińskiego i z niemieckiego na polski język z pilnością przełożone, oprac. G.M. Kowalski, Lwów 1581 [reprint Kraków 2011].
View in Google Scholar
SzczSax: P. Szczerbic, Speculum Saxonum albo prawo saskie i majdeburskie porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzow zebrane […], Lwów 1581, [on-line:] https://dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=9309.
View in Google Scholar
TKoM: J. Fijałek, Tekst kanonów o małżeństwie w nowym kodeksie prawa kanonicznego w przekładzie polskim, „Polonia Sacra” 1918, nr 2, s. 96–145, [on-line:] https://rcin.org.pl/dlibra/publication?id=31205&from=&dirids=1&tab=1&lp=7&QI=.
View in Google Scholar
WSJP: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl (dostęp: 24 XI 2016).
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2017 Ewa Woźniak

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
