Język jako element świadomości społecznej (na przykładzie Polski po 1918 roku)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.14Keywords:
social consciousness, linguistic consciousness, language ideologies, the interwar period, history of PolishAbstract
Language as an Element of the Social Consciousness (Using the Example of Poland after 1918)
This paper has been inspired by social sciences. According to Stanisław Ossowski, social consciousness is the sum of ideas, opinions and convictions shared by a society. Every community has the ability to construct its own language ideologies (denoted in Polish by the term świadomość językowa ‘language awareness’). The paper describes how the part of social consciousness that is related to the language, was reflected in Polish press after the regaining of the independence. Attitudes towards variation and all the other linguistic phenomena seem to have been influenced by the previous partition of the country, and regional and political stereotypes. View of the language was based on both linguistic knowledge and the common opinion. The paper attempts to demonstrate that social consciousness consists largely of general and mutually exclusive opinions which a more detailed analysis does not support. Notwithstanding, these convictions do have an indirect influence on the development of the language.
Downloads
References
Źródła
View in Google Scholar
Birkenmajer J., 1923, Wyjaśnienia do „Języka małopolskiego”, „Język Polski” VIII, s. 89–91.
View in Google Scholar
Bobrzyński M., 1919, O zespoleniu dzielnic Rzeczypospolitej, „Czas” LXXII, nr 185, s. 1.
View in Google Scholar
Co piszą: Co piszą o języku?, „Poradnik Językowy” 1934, nr 10, s. 181–183.
View in Google Scholar
Czarkowski L., 1909/1920, Słowniczek najpospolitszych rusycyzmów, Wilno.
View in Google Scholar
JP 1925–1949: „Język Polski” X–XXXIX, działy: Odpowiedzi na pytania, Odpowiedzi Redakcji.
View in Google Scholar
Klich E., 1927, Jak mówić po polsku na scenie?, „Kurier Poznański” nr 12, s. 8.
View in Google Scholar
Krasnowolski A., 1919, Najpospolitsze błędy językowe zdarzające się w mowie i piśmie polskiem, wyd. 3 popr., Warszawa.
View in Google Scholar
Kryński A.A., 1920–1931, Jak nie należy mówić i pisać po polsku, cz. 1, 1920, cz. 2, 1931, Warszawa.
View in Google Scholar
Ł[oś] J., 1928, Zastępować, zastępstwo, zastępca, „Język Polski” XIII, s. 162–164.
View in Google Scholar
Magiera J., 1920, Porozumienie się językowe, „Poradnik Językowy” nr 12–13, s. 19–21.
View in Google Scholar
Na sali: Na sali sejmowej, „Czas” 1919, LXXII, nr 63, s. 1–2.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1922, O poszanowanie odrębności prowincjonalnych, „Język Polski” VII, s. 33–37.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1924, O nazwy dzisiejszych części Polski, „Język Polski” IX, s. 45–51.
View in Google Scholar
Nowe publikacje: Nowe publikacje, „Czas” 1919, LXXII, nr 287, s. 2.
View in Google Scholar
O wojsko: O wojsko i nowych posłów, „Czas” 1919, LXXII, nr 58, s. 1.
View in Google Scholar
Obrazek: Obrazek z życia TMJP (Jednanie członków a forma nazwisk żeńskich), „Język Polski” 1933, XVIII, s. 27–29.
View in Google Scholar
Passendorfer A., 1911, Język literacki w Królestwie Polskim a w Galicji, „Poradnik Językowy” nr 11, s. 65–69.
View in Google Scholar
PJ 1919–1930: „Poradnik Językowy” 1919–1930, XVI–XXV, działy: Zapytania i odpowiedzi, Roztrząsania.
View in Google Scholar
Rozmaitości: Rozmaitości. Krótka rozmowa między Galicjaninem, Poznaniakiem i Królewiakiem, „Poradnik Językowy” 1931, nr 1, s. 14–15.
View in Google Scholar
Sejm walny: Sejm walny. Dyskusya walutowa, „Gazeta Lwowska” 1920, CX, nr 12, s. 1–2.
View in Google Scholar
Seredyński M., 1919, Urzędowe uświęcanie błędów językowych, „Poradnik Językowy” nr 6, s. 83.
View in Google Scholar
Tarnawski W., 1934a, Pro domo et pro lingua, „Myśl Narodowa” nr 37, s. 544–546.
View in Google Scholar
Tarnawski W., 1934b, Pro Varsovia, „Myśl Narodowa” nr 40, s. 583–584.
View in Google Scholar
Warszawszczyzna: Warszawszczyzna, „Język Polski” 1921, VI, s. 126–128.
View in Google Scholar
Wasylewski S., 1930/1957, Na końcu języka, Wrocław.
View in Google Scholar
Wróblewski J.T., 1926, 2000 błędów językowych, barbaryzmów, dziwolągów i nowotworów ze wszystkich dzielnic Polski zebranych wraz ze słowniczkiem jako też wzorki stylu urzędowego, Warszawa.
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Ahearn L.M., 2013, Antropologia lingwistyczna. Wprowadzenie, Kraków.
View in Google Scholar
Bajerowa I., 2000, Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, [w:] K. Rymut, W.R. Rzepka (red.), Studia historycznojęzykowe 3. Rozwój polskiego systemu językowego, Kraków, s. 9–14.
View in Google Scholar
Bartol-Jarosińska D., 1986, Świadomość językowa robotników warszawskich. Studium leksykalno-semantyczne, Warszawa.
View in Google Scholar
Bobrownicka M., 2006, Patologie tożsamości narodowej w postkomunistycznych krajach słowiańskich. Uwagi o genezie i transformacjach kategorii tożsamości, Kraków.
View in Google Scholar
Bystroń J.S., 1924/1995, Megalomania narodowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Chałasiński J., 1935, Antagonizm polsko-niemiecki w osadzie fabrycznej „Kopalnia” na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne, Warszawa [odb. z „Przeglądu Socjologicznego” 1935, t. 3].
View in Google Scholar
Dubisz S., 1988, Między dawnymi a nowymi laty. Eseje o języku, Warszawa.
View in Google Scholar
Gabryś-Sławińska M., 2016, Język jako wartość w „Tygodniku Ilustrowanym” w latach 1918–1928, „LingVaria” nr 2 (22), s. 279–294, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797.LV.11.2016.22.18.
View in Google Scholar
Gajda S. (red.), 2008, Tożsamość a język w perspektywie slawistycznej, Opole.
View in Google Scholar
Hobsbawm E., 2010, Narody i nacjonalizm po 1780 roku. Program, mit, rzeczywistość, Warszawa.
View in Google Scholar
Iżykowska M., 2015, Język polski jako wartość w publicystyce śląskiej XIX wieku, [w:] J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Wartości w języku i kulturze, Lublin, s. 123–135.
View in Google Scholar
Lubaś W., 2009, Polityka językowa, Opole.
View in Google Scholar
Maćkowiak K., 2011, U źródeł polskiej świadomości językowej (X–XV wiek), Poznań.
View in Google Scholar
Ossowski S., 1957, Struktura klasowa w społecznej świadomości, Wrocław.
View in Google Scholar
Przybysz-Piwko M., 2005, Świadomość językowa. Problem nie tylko lingwistyczny, „Poradnik Językowy” nr 7, s. 42–47.
View in Google Scholar
Quasthoff U., 1998, Etnocentryczne przetwarzanie informacji. Ambiwalencja funkcji stereotypów w komunikacji międzykulturowej, [w:] J. Anusiewicz, J. Bartmiński (red.), Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne, „Język a Kultura”, t. 12, Wrocław, s. 11–30.
View in Google Scholar
Sagan-Bielawa M., 2014, Dziedzictwo pozaborowe. Społeczna świadomość językowa Polaków w Drugiej Rzeczypospolitej, „Biblioteka LingVariów”, t. 18, Kraków.
View in Google Scholar
Sztompka P., 2009, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków.
View in Google Scholar
Ziółkowski M., 2015, Teoria socjologiczna a transformacja społeczeństwa polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Znaniecki F., 1931, Miasto w świadomości jego obywateli. Z badań Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem, Poznań.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2017 Mirosława Sagan-Bielawa
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
