O rozwoju dyskursywnej funkcji form rozkazujących (na przykładzie słuchaj)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.34.10Keywords:
history of language, historical pragmatics, functional derivation, imperative mood, pragmaticalizationAbstract
The article aims to present the process of forming the discursive function of the imperative form of the verb słuchać (słuchaj). These changes were presented as an example of the process of pragmaticalization. The analysis referred to contemporary and historical semantic context and the syntactic distribution of the form słuchaj. The author listed the conditions in which the form słuchaj should be acknowledged as a discourse marker. The diachronic viewing of the linguistic data attests that there were two triggers in the development of this new function: the regular (systemic) meaning of the imperative mood and the occurrences detached from the etymological meaning.
Downloads
References
Awdiejew A., 1987, Pragmatyczne podstawy interpretacji wypowiedzeń, „Rozprawy Habilitacyjne – Uniwersytet Jagielloński”, nr 117, Kraków.
View in Google Scholar
Bąk P., 1974, Przerywniki jako charakterystyczna cecha języka potocznego, „Poradnik Językowy” nr 1, s. 24–30.
View in Google Scholar
Bień J., 2012, Skanowane teksty jako korpusy, „Prace Filologiczne” LXIII, s. 35–42.
View in Google Scholar
Brinton L., 2001, From Matrix Clause to Pragmatic Marker. The History of Look- forms, „Journal of Historical Pragmatics” 2, nr 2, s. 177–199, https://doi.org/10.1075/jhp.2.2.02bri. DOI: https://doi.org/10.1075/jhp.2.2.02bri
View in Google Scholar
Charciarek A., 2010, Polskie wyrażenia metatekstowe o funkcji fatycznej i ich odpowiedniki czeskie i rosyjskie, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2751, Katowice.
View in Google Scholar
Claridge C., Arnovick L., 2010, Pragmaticalisation and Discursisation, [w:] A.H. Jucker, I. Taavitsainen (red.), Historical Pragmatics, „Handbooks of Pragmatics”, t. 8, Berlin, s. 165–193, https://doi.org/10.1515/9783110214284.3.165. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110214284.3.165
View in Google Scholar
Cuenca M.J., 2013, The Fuzzy Boundaries between Discourse Marking and Modal Marking, [w:] L. Degand, B. Cornillie, P. Pietrandrea (red.), Discourse Markers and Modal Particles. Categorization and Description, Amsterdam, s. 181–216. DOI: https://doi.org/10.1075/pbns.234.08cue
View in Google Scholar
Culpeper J., Kytö M., 2000, Data in Historical Pragmatics. Spoken Interaction (Re)Cast as Writing, „Journal of Historical Pragmatics” 1, nr 2, s. 175–199, https://doi.org/10.1075/jhp.1.2.03cul. DOI: https://doi.org/10.1075/jhp.1.2.03cul
View in Google Scholar
Danielewiczowa M., 2012, W głąb specjalizacji znaczeń. Przysłówkowe metapredykaty atestacyjne, Warszawa.
View in Google Scholar
Degand L., Cornillie B., Pietrandrea P. (red.), 2013, Discourse Markers and Modal Particles. Categorization and Description, Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/pbns.234
View in Google Scholar
Derwojedowa M., Bilińska J., Kwiecień M., Kieraś W., 2016, Mikrokorpus polszczyzny 1830–1918, „Komunikacja Specjalistyczna” nr 11, s. 149–161.
View in Google Scholar
Detges U., Waltereit R., 2016, Grammaticalization and Pragmaticalization, [w:] S. Fischer, Ch. Gabriel (red.), Manual of Grammatical Interfaces in Romance, „Manuals of Romance Linguistics”, t. 10, Berlin – Boston, s. 635–657, https://doi.org/10.1515/9783110311860-024. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110311860-024
View in Google Scholar
Diewald G., 2011, Pragmaticalization (Defined) as Grammaticalization of Discourse Functions, „Linguistics. An Interdisciplinary Journal of the Language Sciences” 49, nr 2, s. 365–390, https://doi.org/10.1515/ling.2011.011. DOI: https://doi.org/10.1515/ling.2011.011
View in Google Scholar
Erman B., Kotsinas U.-B., 1993, Pragmaticalization: The Case of Ba’ and You Know, „Studier i Modern Språkvetenskap” 10, s. 76–93.
View in Google Scholar
Fraser B., 1999, What Are Discourse Markers?, „Journal of Pragmatics” 31 (7), s. 931–952. DOI: https://doi.org/10.1016/S0378-2166(98)00101-5
View in Google Scholar
Fedriani Ch., Sansó A. (red.), 2017, Pragmatic Markers, Discourse Markers and Modal Particles. New Perspectives, „Studies in Language Companion. Series”, t. 186, Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/slcs.186
View in Google Scholar
Fetzer A., 2014, I Think, I Mean and I Believe in Political Discourse. Collocates, Functions and Distribution, „Functions of Language” 21, nr 1, s. 67–94, https://doi.org/10.1075/fol.21.1.05fet. DOI: https://doi.org/10.1075/fol.21.1.05fet
View in Google Scholar
Gębka-Wolak M., 2012, Weź się zastanów! Problem statusu gramatycznego przyimperatywnego weź, „Poradnik Językowy” nr 4, s. 49–63.
View in Google Scholar
Grochowski M., Kisiel A., Żabowska M., 2014, Słownik gniazdowy partykuł polskich, Kraków.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2013, O różnych rozumieniach pragmatyki w językoznawstwie, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXIX, s. 5–22.
View in Google Scholar
Heine B., 2013, On Discourse Markers. Grammaticalization, Pragmaticalization, or Something Else?, „Linguistics” 51, nr 6, s. 1205–1247, https://doi.org/10.1515/ling-2013-0048. DOI: https://doi.org/10.1515/ling-2013-0048
View in Google Scholar
Jakobson R., 1989, Poetyka w świetle językoznawstwa, [w:] idem, W poszukiwaniu istoty języka.
View in Google Scholar
Wybór pism, t. 2, wybór, red. i wstęp M.R. Mayenowa, Warszawa, s. 77–125.
View in Google Scholar
Janowska A., Pastuch M., 1995, Niebezpieczna kompetencja, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 11–20.
View in Google Scholar
Jucker A.H., 1994, The Feasibility of Historical Pragmatics, „Journal of Pragmatics” 22, s. 533–536. DOI: https://doi.org/10.1016/0378-2166(94)90083-3
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2015, U źródeł polskich partykuł: derywacja funkcjonalna, przemiany, zaniki, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3368, Katowice.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1998a, Kategorie morfologiczne języka polskiego – charakterystyka funkcjonalna, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego
View in Google Scholar
języka polskiego, cz. 2: Morfologia, wyd. 2 zm., t. 2, s. 151–225.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1998b, Semantyka trybu rozkazującego, „Polonica” XIX, s. 5–29.
View in Google Scholar
Laskowski R., 2003, Peryferyjne funkcje polskiego imperatiwu, [w:] I. Bobrowski (red.), Anabasis.
View in Google Scholar
Prace ofiarowane Profesor Krystynie Pisarkowej, Kraków, s. 153–158.
View in Google Scholar
Levinson S., 2020, Pragmatyka, Warszawa.
View in Google Scholar
Mazur J., 1986, Organizacja tekstu potocznego: na przykładzie języka polskiego i rosyjskiego, „Rozprawy Międzyuczelnianego Instytutu Nauk Politycznych. Rozprawy Habilitacyjne”, t. 1, Lublin.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Ożóg K., 1990, Leksykon metatekstowy współczesnej polszczyzny mówionej. Wybrane zagadnienia, „Rozprawy Habilitacyjne – Uniwersytet Jagielloński”, nr 198, Kraków.
View in Google Scholar
Pastuch M., 2020, Polskie wyrażenia o funkcji dopowiedzeniowej – historia i współczesność, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3944, Katowice.
View in Google Scholar
Pastuch M., 2021, Różne oblicza prawdy. O historycznych źródłach metatekstowych użyć prawdy, „Prace Filologiczne” LXXVI, s. 425–438, https://doi.org/10.32798/pf.880.
View in Google Scholar
Pawelec R., 2003, Dzieje sztuki. Leksemy i pojęcia, Warszawa.
View in Google Scholar
Pisarkowa K., 1975, Składnia rozmowy telefonicznej, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, nr 5, Wrocław.
View in Google Scholar
Śledź A., 2000, Próba przedstawienia zależności składniowych polskich przerywników, „Prace Językoznawcze” nr 2, s. 161–168.
View in Google Scholar
Taavitsainen I., Jucker A.H., 2010, Trends and Developments in Historical Pragmatics, [w:] A.H. Jucker, I. Taavitsainen (red.), Historical Pragmatics, „Handbooks of Pragmatics”, t. 8, Berlin, s. 3–31, https://doi.org/10.5167/UZH-38864. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110214284.1.3
View in Google Scholar
Tambor J., 1991, O funkcji fatycznej niektórych elementów tekstów mówionych, [w:] J. Bartmiński, R. Grzegorczykowa (red.), Funkcje języka i wypowiedzi, „Język a Kultura”, t. 4, s. 177–183.
View in Google Scholar
Tannen D., Hamilton H.E., Schiffrin D., 2015, The Handbook of Discourse Analysis, West Sussex. DOI: https://doi.org/10.1002/9781118584194
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., 2005, Słownik jako korpus tekstów – korpus tekstów jako słownik. Perspektywy polskiej leksykografii naukowej, „Poradnik Językowy” nr 6, s. 3–14.
View in Google Scholar
Żydek-Bednarczuk U., 1994, Struktura tekstu rozmowy potocznej, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 1409, Katowice.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
