Nazwa „mowa chachłacka” w relacjach powojennych przesiedleńców ze Wschodu zamieszkałych w zachodniej Polsce
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.13Keywords:
Post-War Migrations in Poland, Polish-Ukrainian language contacts, Ukrainian dialects (Khakhol language), Polish dialects in Ukraine (Masurian language), language prestige, standard language ideology, monoglossic ideology, historical sociolinguistics, multilingualismAbstract
THE NAME MOWA CHACHŁACKA (KHAKHOL LANGUAGE) IN ACCOUNTS FROM DISPLACED POST-WAR MIGRANTS FROM THE EAST TO WESTERN POLAND
This paper concerns the usage of the linguonym mowa chachłacka (Khakhol language) in Galicia, Podolia and Volhynia during the first half of the 20th Century. Therefore, it can be considered in the realm of historical sociolinguistics.
The source material is comprised of interviews, recorded 1992–2006, with over 100 forced migrants from eastern voivodeships of the interwar Second Polish Republic. After World War 2, the respondents were resettled from their home towns into the new borders of post-war Poland, areas which belonged to Germany until 1945. The research method chosen was partially standardized interviews, which were first recorded and then written down.
The paper is focused around the following issues: 1) which linguistic variety was referred to as mowa chachłacka in the interwar period within the researched communities, 2) whether this name contained a value judgement, 3) what was the prestige of mowa chachłacka in these communities. The first chapter of the paper concerns the history of the Russian lexeme хохол/хaхол, which forms the basis of the linguonym mowa chachłacka, and which has been used since the 17th Century to refer to Ukrainians. The article takes into account ideas concerning researching social attitudes to a language, such as standard language ideology and monoglossic ideology.
Downloads
References
Augustyniak-Żmuda G., 2019, Biografie językowe przesiedleńców ze wschodnich województw II Rzeczypospolitej mieszkających w regionie lubuskim, Warszawa (praca doktorska w Instytucie Slawistyki PAN w Warszawie).
View in Google Scholar
Baj S., Korgul-Wyszatycka I. (red.), 2018, Pieśni, wierzenia, przysłowia w mowie miejscowej chachłackiej wsi Dołhobrody nad Bugiem przetłumaczone na język polski. Puhuwurim pu naszomu = Porozmawiajmy po naszemu, Dołhobrody.
View in Google Scholar
Burke P., 2009, Języki i społeczności w Europie wczesnonowożytnej, Kraków.
View in Google Scholar
Czarnecka K., Dzięgiel E., Ławrynow D., 2023, Z kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym, t. II: Lwowskie, Kraków.
View in Google Scholar
Czarnecka K., Dzięgiel E., Ławrynow D., 2024, Z kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym, t. III: Stanisławowskie i Wołyń, Kraków [w przygotowaniu].
View in Google Scholar
Czarnecka K., Kowalska D.A., Yanushevska L., 2021, Z kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym, t. I: Tarnopolskie, Kraków.
View in Google Scholar
Dejna K., 1956, Gwara Milna, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” IV, s. 5–41.
View in Google Scholar
Drzazgowski M., 1992, O nazwie chachłacka mowa, [w:] K. Handke (red.), Słowiańskie pogranicza językowe. Zbiór studiów, Warszawa, s. 29–35.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2001, Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych. Fleksja imienna i werbalna, Kraków.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2003, Polszczyzna na Ukrainie. Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich, Warszawa.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2012, Polskie gwary „mazurskie” na Ukrainie, [w:] E. Dzięgiel, K. Czarnecka, D.A. Kowalska (red.), Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, Warszawa, s. 65–73.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2013, O losach etnonimów Lach i Mazur na dawnych Kresach południowo-wschodnich, [w:] E. Dzięgiel, T. Korpysz (red.), Niejedno ma imię… Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej, Warszawa, s. 117–132.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2017, Odmiany terytorialne i społeczne współczesnego języka polskiego na Ukrainie, „LingVaria” nr 2 (24), s. 199–210, https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.14. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.13
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2020, Polish in Ukraine, [w:] M.L. Greenberg (red.), Encyclopedia of Slavic Languages and Linguistics Online, https://doi.org/10.1163/2589-229_ESLO_COM_032055.
View in Google Scholar
Fasmer M., 1973, Etimologicheskiy slovar’ russkogo yazyka, per. s nem. O.N. Trubacheva, t. IV: T–Yashchur, Moskva.
View in Google Scholar
Florya B., 1992, O znachenii termina khokhol i proizvodnykh ot nego v russkikh istochnikakh pervoy poloviny XVI v. (epizod iz istorii russko-pol’sko-ukrainskikh kontaktov), [w:] Studia Polonica. K 60-letiyu Viktora Aleksandrovicha Khoreva, Moskva, s. 16–20.
View in Google Scholar
Harhala W., 1931, Gwara polska okolic Komarna, „Lud Słowiański” II A, s. 55–91, 156–177.
View in Google Scholar
Hrabec S., 1955, O polskiej gwarze wsi Duliby w byłym powiecie buczackim, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” III, s. 31–76.
View in Google Scholar
Koniskiy G., 1846, Istoriya Rusov’’ ili Maloy Rossіi, Moskva [Faksymіl’ne vydannya: Kiyev 1991].
View in Google Scholar
Kostomarov M., 1906, Dvi rus’ki narodnosti, Kyyiv.
View in Google Scholar
Kotenko A., Martynyuk O., Miller A., 2012, My sami prinadlezhim k plemeni malorusskomu. Do istoriyi ponyattya maloros u Rosiys’kiy imperiyi, „Ukrayins’kyy humanitarnyy ohlyad” 16–17, Kyyiv.
View in Google Scholar
Kroskrity P.V., 2000, Regimenting Languages. Language Ideological Perspectives, [w:] P.V. Kroskrity (red.), Regimes of Language: Ideologies, Polities and Identities, Oxford, s. 1–34.
View in Google Scholar
Kulish P., 1856, Zapiski o Yuzhnoy Rusi. V dvukh tomakh, t. 1, Sank-Peterburg [Faksimіl’ne vidannya: 1994].
View in Google Scholar
Lesiv M., 1997, Ukraïns’ki hovirky u Pol’shchi, Varshava.
View in Google Scholar
Lippi-Green R., 2012, English with an Accent: Language, Ideology, and Discrimination in the United States, Abingdon, https://doi.org/10.4324/9780203348802. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203348802
View in Google Scholar
Łesiów M., 1957, System fonetyczny gwary hutniańskiej, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” V, s. 131–153.
View in Google Scholar
Łesiów M., 1959, Uwagi o fleksji i składni gwary hutniańskiej, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” VI, s. 95–112.
View in Google Scholar
Milroy J., 2007, The Ideology of the Standard Language, [w:] C. Llamas, L. Mullany, P. Stockwell (red.), The Routledge Companion to Sociolinguistics, London, s. 133–139.
View in Google Scholar
Milroy J., Milroy L., 2012, Authority in Language. Investigating Standard English, London – New York, https://doi.org/10.4324/9780203124666. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203124666
View in Google Scholar
Nakonechnyy Y., 2001, Ukradene im”ya. Chomu rusyny staly ukrayintsyamy, L’viv.
View in Google Scholar
Rice D.R., 2017, Ethnophaulism, [w:] Young Yun Kim (red.), The International Encyclopedia of Intercultural Communication, Wiley Online Library, s. 111–115, https://doi.org/10.1002/9781118783665.ieicc0157. DOI: https://doi.org/10.1002/9781118783665.ieicc0157
View in Google Scholar
Rieger J., Cechosz-Felczyk I., Dzięgiel E., 2002, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 1: Stan i status. Cechy charakterystyczne. Polszczyzna w Lwowskiem, Tarnopolskiem i na Podolu. Teksty, Warszawa.
View in Google Scholar
Rieger J., Cechosz-Felczyk I., Dzięgiel E., 2007, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 2: Polszczyzna w Lwowskiem, Żytomierskiem i na Podolu. Teksty, Kraków.
View in Google Scholar
Ryabchuk M., 2016, Khokhly, malorosy, bandery. Stereotyp ukrayintsya u rosiys’kiy kul’turi ta yoho politychna instrumentalizatsiya, „Naukovi Zapysky Instytutu politychnykh i etnonatsional’nykh doslidzhen’ im. I. F. Kurasa NAN Ukrayiny” 1 (81), s. 179–194.
View in Google Scholar
Sairio A., Palander-Collin M., 2012, The Reconstruction of Prestige Patterns in Language History, [w]: J.M. Hernández-Campoy, J.C. Conde-Silvestre (red.), The Handbook of Historical Sociolinguistics, Wiley Online Library, s. 626–638, https://doi.org/10.1002/9781118257227.ch34. DOI: https://doi.org/10.1002/9781118257227.ch34
View in Google Scholar
Silverman D., 2010, Prowadzenie badań jakościowych, Warszawa.
View in Google Scholar
Skorowidz: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. IX: Wołyń, t. XIV: Województwo stanisławowskie, t. XV: Województwo tarnopolskie, Warszawa 1923.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz, M. Bohusz Szyszko, J. Filipowicz, W. Tomaszewicz, F. Czepieliński, W. Korotyński, z udzialem B. Trentowskiego (red.), Słownik języka polskiego, t. I–II, Wilno 1861, [on-line:] https://eswil.ijp.pan.pl.
View in Google Scholar
Wardhaugh R., Fuller J.M., 2015, An Introduction to Sociolinguistics, Oxford.
View in Google Scholar
Wronicz J., 2016, Status gwary w języku polskim, „Socjolingwistyka” XXX, s. 53–60, https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.30.4. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.30.4
View in Google Scholar
Zielińska A., 2013, Mowa pogranicza. Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim, Warszawa.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
