Okazjonalność przymiotników temporalnych w języku polskim
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.04Keywords:
contemporary Polish language, adjective, syntax, semantics, referenceAbstract
OCCASIONAL USE OF TEMPORAL ADJECTIVES IN POLISH
Occasional expressions help in referring the predicate to an extralinguistic object, and they serve as a means of its identification. The author of the article presents semantic descriptions of the following Polish temporal adjectives which express the simultaneity of the action with the speech act, namely aktualny [up-to-date], obecny [present], bieżący [current], dzisiejszy [today’s], teraźniejszy [presentday]. These units can be used occasionally. In this case, they are characterized by several syntactic features. First, they occur only in attribitive positions, never in predicative ones. Second, they cannot be negated. Third, they do not occur with indefinite pronouns. Fourth, they cannot co-occur with metapredicative operators. Fifth, they are not gradable.
Downloads
References
Bogusławski A., 1977, O interpretacji zdań z wyrażeniami okazjonalnymi, „Przegląd Humanistyczny” 2, s. 39–56.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1982, Semantic and pragmatic aspects of reference: Selected problems, Berlin, „Linguistische Studien” 91/I: Pragmatische Komponenten der Satzbedeutung.
View in Google Scholar
Burkhardt H., 2006, Nowy słownik synonimów polskich – ilustracja ciągu przymiotnikowego odnoszącego się do pojęcia czasu, [w:] A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a Kultura, t. 19: Czas – język – kultura, Wrocław, s. 73–80.
View in Google Scholar
Ciecierski T., 2011, Zależność kontekstowa. Wprowadzenie do problematyki, Warszawa.
View in Google Scholar
Czeżowski T., 1958, Nazwy okazjonalne oraz imiona własne, [w:] T. Czeżowski, Odczyty filozoficzne, Toruń, s. 148–159.
View in Google Scholar
Danielewiczowa M., 2007, Przymiotniki nieprzymiotniki (O pewnym niezwykłym typie wyrażeń w języku polskim), „Zbornik Matice srpske za slavistiku” 71–72, s. 223–235.
View in Google Scholar
Donnellan K.S., 1993, Nazwy własne i deskrypcje identyfikujące, tłum. T. Szubka, [w:] B. Stanosz (red.), Filozofia języka, Warszawa, s. 203–225.
View in Google Scholar
DSS: A. Nagórko, M. Łaziński, H. Burkhardt, Dystynktywny słownik synonimów, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2023a, Od wyznaczoności do generyczności. O referencji grup nominalnych z przymiotnikiem dany, [w:] H. Bartels, T. Menzel, J.P. Zeller (red.), Einheit(en) in der Vielfalt von Slavistik und Osteuropakunde. Prudentia Regnorum Fundamentum, Berlin, s. 131–140.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2023b, Szyk jednostek funkcyjnych we współczesnym języku polskim, Kraków.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2006, Polskie przymiotniki temporalne na tle ogólnej językowej konceptualizacji czasu, [w:] A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a Kultura, t. 19: Czas – język – kultura, Wrocław, s. 33–43.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2008, Od wspólnoty do obcości. Rozwój znaczeniowy polskiego przymiotnika obcy na tle słowiańskim, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 20, s. 39–50.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2010, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, wyd. 4, Warszawa.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2012, Polskie przymiotniki jako sygnały aktualizacji temporalnej wypowiedzi, [w:] R. Grzegorczykowa, Świat widziany poprzez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej, Warszawa, s. 217–226.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2021, Język w służbie myśli. Szkice z dziejów polskiego słownictwa, Warszawa. DOI: 10.31338/uw.9788323547594. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323547594
View in Google Scholar
Husserl E., 1901, Logische Untersuchungen: Untersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis, t. 2, Halle a. S.
View in Google Scholar
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. I–II, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Jakobson R., 1957, Shifters, Verbal Categories, and the Russian Verb, Cambridge, MA.
View in Google Scholar
Karolak S., 1990, Kwantyfikacja a determinacja w językach naturalnych, Warszawa.
View in Google Scholar
Karolak S., 1999, Wyrażenia egocentryczne (deiktyczne, okazjonalne), [w:] K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław, s. 649–650.
View in Google Scholar
Kijania-Placek K., 2012, Pochwała okazjonalności. Analiza deskryptywnych użyć wyrażeń okazjonalnych, Warszawa.
View in Google Scholar
Kijania-Placek K., 2016, Okazjonalność, [w:] J. Odrowąż-Sypniewska (red.), Przewodnik po filozofii języka, Kraków, s. 137–176.
View in Google Scholar
Kotarbińska J., 1971, Wyrażenia okazjonalne, „Studia Filozoficzne” 1 (68), s. 3–16.
View in Google Scholar
Marciszewski W., 1970, Wyrażenie okazjonalne, [w:] W. Marciszewski (red.), Mała encyklopedia logiki, Wrocław, s. 357–359.
View in Google Scholar
Nagórko A., 1987, Zagadnienia derywacji przymiotników, Warszawa.
View in Google Scholar
Nagórko A., 1998, Synonimia kontekstowa i sytuacyjna. Implikacje leksykograficzne, „Prace Filologiczne” XLIII, s. 327–340.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] https://nkjp.pl.
View in Google Scholar
Quine W. van O., 1999, Słowo i przedmiot, tłum. C. Cieśliński, Warszawa.
View in Google Scholar
Russell B., 1967a, Denotowanie, tłum. J. Pelc [w:] J. Pelc (red.), Logika i język. Studia z semiotyki logicznej, Warszawa, s. 253–275.
View in Google Scholar
Russell B., 1967b, Deskrypcje, tłum. J. Pelc [w:] J. Pelc (red.), Logika i język. Studia z semiotyki logicznej, Warszawa, s. 277–293.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. I–III, Warszawa 1978–1981.
View in Google Scholar
Strawson P.F., 1980, Indywidua. Próba metafizyki opisowej, tłum. B. Chwedeńczuk. Warszawa.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1971, Charakterystyka kategorialna frazy, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XXVIII, s. 99–106.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1981, Remarks on the Slavic Noun Phrase, Wrocław.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1984, Składnia grupy imiennej, [w:] Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, Warszawa, s. 301–389.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1988, Tu i teraz – przysłówki „z formy i z treści”, „Folia Philologica Jugoslavo-Polonica” 1, s. 16–21.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 2011, I nadal w kręgu (para)zaimków, „Linguistica Copernicana” 2 (6), s. 39–45. DOI: 10.12775/LinCop.2011.021. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2011.021
View in Google Scholar
Topolińska Z., 2014, Co łączy obcego z obecnym? „Linguistica Copernicana” 11, s. 29–34. DOI: 10.12775/LinCop.2014.034. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2014.034
View in Google Scholar
Topolińska Z., 2016, Zaimki – uniwersalny system referencji, „LingVaria” XI, nr 1 (21), s. 35–41. DOI: 10.12797/LV.11.2016.21.04. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.11.2016.21.04
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–IV, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 2006, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin.
View in Google Scholar
Wierzbicka E., 2003, Leksykalne wykładniki tożsamości lub bliskości czasowej z aktem mowy, [w:] J. Linde-Usiekniewicz, R. Huszcza (red.), Prace językoznawcze dedykowane Profesor Jadwidze Sambor, Warszawa, s. 199–211.
View in Google Scholar
Wołk M., 2022, Chwila i moment w ujęciu semantycznym, „Prace Filologiczne” 77, s. 547–558. DOI: 10.32798/pf.1045. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.1045
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
