Kłopoty z kategoryzacją polskich pluraliów tantum
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.12Keywords:
linguistic category, pluralia tantum, singularia tantum, dual nounsAbstract
PROBLEMS WITH CATEGORISING POLISH PLURALIA TANTUM
The author of the article discusses problems with the status of the nouns, in contemporary Polish, traditionally classified as pluralia tantum. These problems are mainly related to the Aristotelian model of categorization the essence of which is marking categorial boundaries. Linguistic facts reveal the inadequacy of this approach. An alternative approach is the prototype-based model of categorization, which can accommodate not only those nouns that lack the singular form but also nouns that are similar to them in some respects. This broad understanding of the pluralia tantum category allows one to show the peculiarities of its elements, their unequal status within the category, and the relationship of similarity between them.
Downloads
References
Andrzejczuk A., 2007, (Nie) tylko w liczbie mnogiej. Rozważania o szeroko rozumianych plurale tantum, „LingVaria” II, nr 2 (4), s. 177‒188.
View in Google Scholar
Bańko M., 2012, Wykłady z polskiej fleksji, wyd. 2, Warszawa.
View in Google Scholar
EJP: S. Urbańczyk, M. Kucała (red.), 1999, Encyklopedia języka polskiego, wyd. 3 popr. i uzup., Wrocław.
View in Google Scholar
Friedelówna T., 1968, Kategoria plurale tantum w języku polskim, „Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego – Towarzystwo Naukowe w Toruniu” 20, z. 1, Toruń.
View in Google Scholar
Gradkowska J., 1989, Charakterystyka fleksyjna rzeczowników plurale tantum (na materiale Słownika języka polskiego PAN pod red. W. Doroszewskiego), [w:] Z. Saloni (red.), Studia z polskiej leksykografii współczesnej, t. 3, „Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego”, nr 376, Wrocław – Białystok, s. 145‒162.
View in Google Scholar
Jadacka H., 2006, Pluralia tantum w opisie leksykograficznym, „LingVaria” I, nr 1 (1), s. 161‒169.
View in Google Scholar
Jasińska M., 2015, Pluralia tantum w języku polskim i rosyjskim. Studium porównawcze, Łódź.
View in Google Scholar
Kleiber G., 2003, Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, przeł. B. Ligara, „Językoznawstwo Kognitywne”, t. 5, Kraków [oryg. La sémantique du prototype. Catégories et sens lexical, 1990].
View in Google Scholar
Lakoff G., 2011, Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Co kategorie mówią nam o umyśle, red. E. Tabakowska, przeł. M. Buchta, A. Kotarba, A. Skucińska, „Językoznawstwo Kognitywne”, t. 12, Kraków [oryg. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind, 1987].
View in Google Scholar
Langacker R.W., 1987, Foundations of Cognitive Grammar, t. 1: Theoretical Prerequisites, Stanford.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1998, Kategorie morfologiczne języka polskiego – charakterystyka funkcjonalna, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego, cz. 2: Morfologia, wyd. 2 zm., Warszawa, s. 151–224.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2017a, Fakultatywne pluralia tantum we współczesnej polszczyźnie, [w:] M. Pachowicz, K. Choińska (red.), Świat słów. Jedność w różności, Tarnów, s. 195–211.
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2017b, Uzualne pluralia tantum we współczesnej polszczyźnie, „Studia Europaea Gnesnensia” 15, s. 209‒231, https://doi.org/10.14746/seg.2017.15.10. DOI: https://doi.org/10.14746/seg.2017.15.10
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2018, Kategoria ilości i jej wykładniki we współczesnej polszczyźnie, Lublin.
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2019, O dynamice nazw pluralia tantum w polszczyźnie, [w:] A. Dombrowski, W. Żarski, M. Rudnicka (red.), Pojęcie – kategoria – słowo w teorii i praktyce, Kraków, s. 123‒138.
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2021, O semantyce nazw pluralia tantum w polszczyźnie, [w:] I. Bundza, A. Kravčuk (red.), Polonìstika u svìtlì tradicìj ì viklikìv sučasnostì. Zbìrnik pracʹ z nagodi p’âtnadcâtilìttâ kafedri polʹsʹkoï fìlologìï Lʹvìvsʹkogo nacìonalʹnogo unìversitetu ìmenì Ìvana Franka / Polonistyka w świetle tradycji i wyzwań współczesności. Praca zbiorowa z okazji piętnastolecia Katedry Filologii Polskiej Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki, Kiïv, s. 157–171.
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., 2024, Plurale tantum vs. rzeczownik dwuliczbowy – o płynności statusu jednostki językowej, „Język Polski” CIV, z. 3, s. 51–63. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.00973
View in Google Scholar
Nowosad-Bakalarczyk M., [w druku], Pluralia tantum we współczesnej polszczyźnie (centrum – wokół centrum – peryferie kategorii).
View in Google Scholar
Rosch E., 2005, Zasady kategoryzacji, przeł. S. Wróbel, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 17, s. 11–35, [oryg. Principles of Categorization, [w:] E. Rosch, B. Lloyd (red.), Cognition and Categorization, Hillsdale 1978, s. 27‒48]. DOI: https://doi.org/10.4324/9781032633275-4
View in Google Scholar
Szałkiewicz Ł., 2013, Singularia tantum w języku polskim. Analiza słownikowo-korpusowa, niepublikowana rozprawa doktorska, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa [on-line:] https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/200/ST_Lukasz_Szalkiewicz_doktorat.pdf?sequence=1.
View in Google Scholar
Taylor J.R., 2001, Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językoznawczej, przeł. A. Skucińska, Kraków [oryg. Linguistic Categorization: Prototypes in Linguistic Theory, 1995).
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1999, Owoce i warzywa. Semantyka kategoryzacji ludzkiej, przeł. J. Bartmiński, [w:] A. Wierzbicka, Język – umysł – kultura, red. J. Bartmiński, Warszawa, s. 83–137.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 2006, Reguły semantyczne w gramatyce, przeł. A. Głaz, [w:] A. Wierzbicka, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, przeł. A. Głaz, K. Korżyk, R. Tokarski, Lublin, s. 417‒440 [oryg. Semantics. Primes and Universals, 1996]. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198700029.001.0001
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Wittgenstein L., 1972, Dociekania filozoficzne, przekł. wstęp i przyp. B. Wolniewicz, „Biblioteka Klasyków Filozofii”, Warszawa [oryg. Philosophische Untersuchungen, 1953].
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., 2008, Słowo, słownik, rzeczywistość. Z problemów leksykografii i metaleksykografii, Kraków.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
