Wykładniki stylu popularnonaukowego w Zielniku Szymona Syreńskiego
Zarys problematyki
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.15Keywords:
popular science style, herbarium, Szymon Syreński, 16th–18th centuriesAbstract
INDICATORS OF THE POPULAR SCIENCE STYLE IN THE HERBARIUM OF SZYMON SYRENSKI. OUTLINE OF THE ISSUE
The article is an outline of the problems related to the early popular science style. The purpose of the study is to analyze selected exponents of this style in the 17th-century Herbarium of Szymon Syrenski. This herbarium has already been studied in terms of belonging to the early scientific discourse. In order to conclude that the studied text exhibits characteristics of the popular scientific style, the author of the article pays attention to what roles the author and readers take in the communication process and what the relationship between them is. Then two features of popular scientific style – concreteness and imagery – were discussed, which, according to researchers of modern texts representing this style, are its basic determinants. The analysis proved that the herbarium exhibits features of popular scientific style despite the fact that, at the time of the work’s creation, the scientific style and its varieties had only just crystallized.
Downloads
References
Bajerowa I., 2008, Początki polskiego dyskursu naukowego – język dzieł Marcina Bielskiego i Stanisława Grzepskiego, „Onomastica Slavogermanica” XXVII, s. 73–79.
View in Google Scholar
Barcik M., 2009–2010, Syreński Szymon, [w:] A. Romanowski (red.), Polski słownik biograficzny, t. XLVI, Warszawa–Kraków, s. 279–281.
View in Google Scholar
Biniewicz J., 2002, Kształtowanie się polskiego języka nauk matematyczno-przyrodniczych, Opole.
View in Google Scholar
Bugajski M., 2007, Język w komunikowaniu, Warszawa.
View in Google Scholar
Burzyńska A., 2002, Popularyzacja wiedzy o języku polskim w podręcznikach do nauczania polszczyzny na Śląsku w XVII wieku, [w:] J. Miodek, M. Zaśko-Zielińska (red.), O trudnym łatwo. Materiały sesji poświęconej popularyzacji nauki, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, t. 2444, Wrocław, s. 87–94.
View in Google Scholar
Dubisz S., 2012, Polski język naukowy, „Poradnik Językowy” 6, s. 123–125.
View in Google Scholar
Ficek E., 2013, Poradnik. Model gatunkowy i jego tekstowe aktualizacje, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3038, Katowice.
View in Google Scholar
Filipczuk E., 2002, Elementy stylu popularnonaukowego a zaproszenie do zabawy, [w:] J. Miodek, M. Zaśko-Zielińska (red.), O trudnym łatwo. Materiały sesji poświęconej popularyzacji nauki, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, t. 2444, Wrocław, s. 61–66.
View in Google Scholar
Florczewska K., 2002, Typy definicji w tekstach popularnonaukowych adresowanych do młodego odbiorcy, [w:] J. Miodek, M. Zaśko-Zielińska (red.), O trudnym łatwo. Materiały sesji poświęconej popularyzacji nauki, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, t. 2444, Wrocław, s. 186–194.
View in Google Scholar
Gajda A., 2020, Polska monografia popularnonaukowa przełomu XIX i XX wieku. Studium genologiczne, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-666-4
View in Google Scholar
Gajda S., 2001, Styl naukowy, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Lublin, s. 183–200.
View in Google Scholar
Handke R., 1977, Kategoria horyzontu oczekiwań odbiorcy a wartościowanie dzieł literackich, [w:] T. Bujnicki, J. Sławiński (red.), Problemy odbioru i odbiorcy. Studia, Wrocław, s. 93–104.
View in Google Scholar
Okoniowa J., 2018, O kształtowaniu się stylu popularnonaukowego na przykładzie XVII-wiecznego dzieła Erazma Sykstusa O cieplicach we Śkle, [w:] M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3670, Katowice, s. 507–517.
View in Google Scholar
Ostaszewska D., 1994, Z zagadnień ewolucji stylu naukowego: XVI-wieczne początki kształtowania się wyznaczników przebiegu procesu myślowego, „Prace Językoznawcze” XXII, s. 85–94.
View in Google Scholar
Pałucka-Czerniak I., 2002, Językowe przejawy obecności nadawcy w przedmowach do książek naukowych i popularnonaukowych, [w:] J. Miodek, M. Zaśko-Zielińska (red.), O trudnym łatwo. Materiały sesji poświęconej popularyzacji nauki, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, t. 2444, Wrocław, s. 111–127.
View in Google Scholar
Pisarek W., 1991, Konkretność stylu, [w:] S. Urbańczyk (red.), Encyklopedia języka polskiego, Wrocław, s. 165.
View in Google Scholar
Podgórska-Myślicka H., 1974, Ewolucja metod popularyzacji nauk przyrodniczych i ścisłych przez radio w Polsce w okresie od 1950 do 1970 r. (z uwzględnieniem tradycji popularyzatorskich w tej dziedzinie od początków „Polskiego Radia”), Warszawa.
View in Google Scholar
Rejter A., 2019, Strukturalnotekstowe wyznaczniki dyskursu naukowego wieków dawnych, [w:] B. Ciesek-Ślizowska, B. Duda, E. Ficek, K. Sujkowska-Sobisz (red.), Reprezentacje świata w dyskursach (modele, obrazy, wizje), „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3903, Katowice, s. 178–195.
View in Google Scholar
Rejter A., 2020, Poradnikowy wymiar dyskursu naukowego wieków dawnych, „ZielonogórskieSeminaria Językoznawcze” 2019, s. 81–90.
View in Google Scholar
Rejter A., 2022, Kulturowe aspekty dawnego dyskursu naukowego, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 29, nr 1, s. 161–174, https://doi.org/10.14746/pspsj.2022.29.1.10. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2022.29.1.10
View in Google Scholar
Skalski J., 2015, Medycyna w Polsce przedrozbiorowej, [w:] W. Noszczyk (red.), Dzieje medycyny w Polsce, t. 1: Od czasów najdawniejszych do roku 1914, Warszawa, s. 1–121.
View in Google Scholar
Starzec A., 1999, Współczesna polszczyzna popularnonaukowa, Opole.
View in Google Scholar
Suchecka A., 2020, Badania interdyscyplinarne nad polskimi zielnikami drukowanymi, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” XVII, nr 2, s. 199–224.
View in Google Scholar
Szczaus A., 2009, Wykładniki dialogowości w tekstach popularnonaukowych doby średniopolskiej (na przykładzie Informacyi matematycznej W. Bystrzonowskiego z 1749 r.), „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXV, s. 213–224.
View in Google Scholar
Szczaus A., 2013, Wykładniki obrazowości w Informacyi matematycznej Wojciecha Bystrzonowskiego (1749), „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 12, s. 207–220.
View in Google Scholar
Szczaus A., 2015, Teksty naukowe i techniczne doby średniopolskiej jako źródło badań historycznojęzykowych, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 22, nr 1, s. 253–268, https://doi.org/10.14746/pspsj.2015.22.1.16. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2015.22.1.16
View in Google Scholar
Szumowski W., 2008, Historia medycyny filozoficznie ujęta, wyd. 4, Kęty.
View in Google Scholar
Zemanek A., 1997, Botanika Renesansu w świetle współczesnej nauki, „Wiadomości Botaniczne” 41, nr 1, s. 7–19.
View in Google Scholar
Żurkowa R., 1985, Wokół Zielnika Szymona Syreniusza, „Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie” 30, s. 169–183.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Simone Pasternak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
