Obmowa, obmawianie, oczernianie w polskich gwarach
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.09Keywords:
Polish dialects, lexis, phrasematics, backbite, backbiting, slanderAbstract
BACKBITE, BACKBITING, SLANDER IN POLISH DIALECTS
The subject of the study includes the acts of backbite, backbiting and slander occurring in Polish dialects. On the basis of the material in the form of vocabulary and phrasematics, the following topics are discussed in detail: the act of backbite and the phenomenon of backbiting, approximating the scope of backbite (links to specific speech acts), the circumstances and places conducive to backbiting, the ones being backbitten, the ones backbiting; the speech activity of slander, defining the scope of this act (co-dependence with other speech acts); together backbiting and slander, bringing out the aspects of correlation between these acts (co-contextuality in relation to gossiping, spoiling opinions) and highlighting the issues of creating names associated with these speech acts. The consideration of verbal acts of backbite, backbiting and slander presents a peculiar segment in the circulation of messages perpetuated in the dialects. It also reveals the specific characteristics of the considered speech acts, as well as the co-dependence of backbiting and slander.
Downloads
References
Bogusławski A., 2008, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, Warszawa.
View in Google Scholar
Buttler D., 1978, Rozwój semantyczny wyrazów polskich, Warszawa.
View in Google Scholar
Cygan S., 2009, Z gwary świętokrzyskiej. Świat dawnej wsi w relacjach mieszkańców, pogwarki, twórczość ludowa, słowniczek, Kielce.
View in Google Scholar
Gadomski H., 2022, Słownik dialektu kurpiowskiego, Ostrołęka.
View in Google Scholar
Gala S., Gala-Milczarek B., 2014, Rzeczownikowe derywaty sufiksalne w gwarach północnomałopolskich i małopolsko-mazowiecko-wielkopolskiego pogranicza, Łódź.
View in Google Scholar
Górnowicz H., 1973–1974, Dialekt malborski, t. 2: Słownik, z. 1–2, Gdańsk.
View in Google Scholar
Greń Z., 1994, Semantyka i składnia czasowników oznaczających akty mowy w języku polskim i czeskim, Warszawa.
View in Google Scholar
KąśILG: J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B, Bukowina Tatrzańska–Nowy Sącz–Nowy Targ 2015, t. II: C–Do, Bukowina Tatrzańska–Nowy Sącz–Nowy Targ 2015, t. III: Dó–Gr, Bukowina Tatrzańska–Nowy Targ 2016, t. IV: Gu–Kol, Kraków 2017, t. V: Koł–Mad, Nowy Sącz 2017, t. VI: Maf–Nie, Nowy Sącz 2018, t. VII: Nif–Pap, Nowy Sącz 2018, t. VIII: Par–Pou, Nowy Sącz 2018, t. IX: Pow–Sce, Nowy Sącz 2019, t. X: Sch–Śró, Nowy Sącz 2019, t. XI: Śry–Wych, Nowy Sącz 2019, t. XII: Wyci–Ż, Nowy Sącz 2019.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 1989, Verba dicendi w historii języka polskiego. Zmiany znaczeń, Katowice.
View in Google Scholar
Kowalska A., 2001, Studia nad dialektem mazowieckim, Warszawa.
View in Google Scholar
KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich, lokalizacja oryginału: Biblioteka Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, [on-line:] http://rcin.org.pl/publication/37156 (dostęp: 12 IX 2024).
View in Google Scholar
Kucharzyk R., 2014, Obraz kontaktów językowych w gwarze podhalańskiej (na podstawie czasowników mówienia), [w:] E. Rudnicka-Fira, M. Błasiak-Tytuła (red.), Język w środowisku wiejskim, t. 2: Gwara – społeczeństwo – kultura, Kraków, s. 283–295.
View in Google Scholar
Kurek H., 2003, Przemiany leksyki gwarowej na Podkarpaciu, Kraków.
View in Google Scholar
Marciniak-Firadza R., 2013a, Nazwy osobowych wykonawców czynności w gwarach małopolsko-mazowieckiego pogranicza językowego, cz. 1: Studium słowotwórczo-leksykalne, Łódź.
View in Google Scholar
Marciniak-Firadza R., 2013b, Nazwy osobowych wykonawców czynności w gwarach małopolsko-mazowieckiego pogranicza językowego, cz. 2: Słownik, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-841-7
View in Google Scholar
Marcjanik M., 1987, Polskie czasowniki adresatywne (pragmatyka, semantyka, składnia), Kielce.
View in Google Scholar
Marcjanik M., 2001, Prawienie grzeczności a obmawianie. Językowy obraz osoby komplementowanej i językowy obraz osoby obmawianej, [w:] eadem, W kręgu grzeczności. Wybór prac z zakresu polskiej etykiety językowej, Kielce, s. 207–216.
View in Google Scholar
MSGP: J. Wronicz (red.), Mały słownik gwar polskich, wyd. 2, Kraków 2010.
View in Google Scholar
Niksa W., 2018, Słownik polszczyzny kurpiowskiej, t. I–II, Ostrołęka–Wykrot.
View in Google Scholar
Polański K. (red.), 1984, Słownik syntaktyczno-generatywny czasowników polskich, t. II: N–Pla, Wrocław.
View in Google Scholar
Searle J.R., 1987, Czynności mowy. Rozważania z filozofii języka, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
Sędziak H., 1992, Semantyka i składnia czasowników mówienia w gwarze łomżyńskiej, Łomża.
View in Google Scholar
SFŚl: L. Przymuszała, Słownik frazeologizmów i typowych połączeń wyrazowych w gwarach śląskich, Opole 2013.
View in Google Scholar
SGL: H. Pelcowa, Słownik gwar Lubelszczyzny, t. I: Rolnictwo. Narzędzia rolnicze, prace polowe, zbiór i obróbka zbóż, Lublin 2012; t. II: Rolnictwo. Transport wiejski, rośliny okopowe i paszowe, gleby i rodzaje pól, uprawa lnu i konopi, zbiór siana, Lublin 2014; t. III: Świat zwierząt, Lublin 2015; t. IV: Sad i ogród warzywny, budownictwo i przestrzeń podwórza, Lublin 2016; t. V: Świat roślin, Lublin 2017; t. VI: Pokarmy, Lublin 2019; t. VII: Odzież i obuwie, przędzenie lnu i tkanie płótna, Lublin 2020; t. VIII: Człowiek i rodzina, higiena i choroby, meble, sprzęty i prace domowe, Lublin 2020; t. IX: Przestrzeń wsi, ukształtowanie powierzchni, życie społeczne i zawodowe, Lublin 2021; t. X: Obrzędowość i obyczajowość ludowa, Lublin 2022; t. XI: Meteorologia i astronomia, czas, kolory, Lublin 2022; t. XII: Czynności – miary – uczucia – cechy i właściwości – inne. Teksty gwarowe. Indeks haseł, Lublin 2023.
View in Google Scholar
SGOWM: Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur, t. I–II: Z. Stamirowska (red.), Wrocław 1987–1991, t. III: Z. Stamirowska, H. Perzowa (red.), Warszawa–Kraków 1993, t. IV–V: H. Perzowa, D. Kołodziejczykowa (red.), Warszawa–Kraków 2002–2006, t. VI: D. Kołodziejczykowa, K. Sobolewska (red.), Warszawa–Kraków 2014, t. VII–IX: K. Sobolewska (red.), Warszawa–Kraków 2018–2023.
View in Google Scholar
SGP PAN: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. I), J. Reichan (t. II–V), J. Okoniowa (t. VI–IX, z. 1), R. Kucharzyk (t. IX, z. 2–t. X, z. 4); t. I–V: Wrocław 1977–1998, t. VI–X: Kraków 2001–2023.
View in Google Scholar
SGŚ: B. Wyderka (red.), Słownik gwar śląskich, t. I–XVIII, Opole 2000–2024.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. I–VI (t. IV–VI do druku przygot. J. Łoś), Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
SKoc: B. Sychta, Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej, t. I–III, Wrocław 1980–1985.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, Warszawa 1807–1814 [wyd. 2 popr. i rozszerz., Lwów 1854–1860].
View in Google Scholar
Sokolnicka A., 2019, Analiza definicji słownikowych czasowników odnoszących się do agresji słownej, [w:] J. Zaucha (red.), Znaczenie wybranych czasowników mówienia w opisie słownikowym. Diagnoza i perspektywy, Warszawa, s. 129–144.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Wysoczański W., 2023, Kody językowo-kulturowe w polskiej frazematyce gwarowej, Wrocław.
View in Google Scholar
Zaron Z., 1980, Ze studiów nad składnią i semantyką czasownika. Polskie czasowniki z uzupełnieniem werbalnym oznaczające relację osobową z argumentem zdarzeniowym, Wrocław.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Włodzimierz Wysoczański
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
