Śladami polskiej emigracji w Brazylii. Przyczyny i znaczenie badań nad brazylijską prasą polonijną
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.17Keywords:
Polonia brazylijska, polonika, prasa polonijna, polszczyzna w BrazyliiAbstract
TRACING POLISH EMIGRATION IN BRAZIL: CAUSES AND SIGNIFICANCE OF RESEARCH ON THE BRAZILIAN POLISH-LANGUAGE PRESS
The analysis of the research on Polish linguistic traces in Brazil reveals a predominance of studies focused on spoken Polish in Brazil. In contrast, Brazilian polonica, both in terms of their content and linguistic form, remain a less explored research area. The linguistic and cultural material found in over a hundred periodicals published in Polish in the late 19th and 20th centuries represents a largely unexplored source of knowledge about the history of Polish immigrants and their descendants in Brazil. Press materials can serve as a valuable resource for studying both the linguistic practices of Polish immigrants on various levels and their language ideologies and beliefs. The aim of this article is to preliminarily define the object of research along with an explanation of the rationale that prompted us to take up the subject of the Polish press in Brazil. Its overview will be preceded by a discussion of the state of research and presentation of the literature on the subject.
Downloads
References
Annuário Estatístico do Brasil 10. Anno (1908‒1912), t. 3: Cultos, Assistência, Repressão e Instrucção, Rio de Janeiro 1927.
View in Google Scholar
Bielenin-Lenczowska K., Stąpor I., 2017, Língua como patrimônio cultural. Práticas linguísticas dos descendentes dos poloneses no Sul do Brasil, „Revista del CESLA” nr 20, s. 39‒55.
View in Google Scholar
Brasil: 500 anos de povoamento, Rio de Janeiro 2000.
View in Google Scholar
Brzóska R., Smolana K., 2017, Biblioteki polonijne w krajach Ameryki Łacińskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Argentyny, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, tom specjalny, s. 579‒591. DOI: https://doi.org/10.33077/uw.25448730.zbkh.2017.105
View in Google Scholar
Corbari C.C., 2013, Atitudes linguísticas: um estudo nas localidades paranaenses de Irati e Santo Antônio do Sudoeste, praca doktorska, Universidade Federal da Bahia, Salvador.
View in Google Scholar
Delong S.R., 2016, Vitalidade linguística e construção de identidades de descendentes de poloneses no sul do Paraná, praca doktorska, Universidade do Vale do Rio dos Sinos, São Leopoldo.
View in Google Scholar
Drozdowska-Broering I., 2016, Po „gorączce brazylijskiej”. Pamiętniki emigrantów z pierwszych dekad masowego osadnictwa na południu Brazylii, [w:] H. Czachowski, V. Wróblewska (red.), Kultura wsi w egodokumentach, „Paralele. Folklor – Literatura – Kultura”, Toruń, s. 47‒62.
View in Google Scholar
Drozdowska-Broering I., 2020, Produção literária dos imigrantes e a imprensa de expressão polonesa no Brasil. Desde os últimos anos de Partilhas até anos 1920, „Revista X” t. 15, nr 6, s. 512‒531. DOI: https://doi.org/10.5380/rvx.v15i6.76870
View in Google Scholar
ElHajji M., Escudero C., 2019, The Polish in Brazil and Their Community Media: the Ways of Enunciation of Diasporic Identity, [w:] É. Sarmiento, R. Siuda-Ambroziak (red.), Brasil – Poland. Focus on Migration, Niterói–Warszawa, s. 197‒213.
View in Google Scholar
Ferreira A.G., 2019, A presença da língua polonesa na Colônia Dom Pedro II em Campo Largo, Paraná, praca magisterska, Universidade Federal do Paraná, Curitiba.
View in Google Scholar
Ferreira A.G., 2022, Używanie polszczyzny w kolonii Dom Pedro II na tle badań bilingwizmu polsko-portugalskiego w Brazylii, „Poradnik Językowy” nr 4 (793), s. 57‒73. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2022.4.4
View in Google Scholar
Kawka M., 1982, Os brasileirismos do dialeto polono-brasileiro, praca magisterska, Universidade Católica do Paraná, Curitiba.
View in Google Scholar
Kucharski S., 1996, Bilinguismo e biculturação nas comunidades étnicas polonesas no sul do Brasil, „Perspectiva” t. 20, nr 69, s. 53‒67.
View in Google Scholar
Kula M., 1981, Polonia brazylijska, Warszawa.
View in Google Scholar
Kurytyba: najbardziej polskie miasto w Brazylii – Podróże, [on-line:] http://podroze.onet.pl/ciekawe/kurytyba-najbardziej-polskie-miasto-w-brazylii/qw7p8 (dostęp: 20 II 2025).
View in Google Scholar
Landmann T., 2022, „Gazeta Polska w Brazylii” w pierwszych miesiącach po wznowieniu działalności (lipiec – grudzień 1893 roku), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” t. 25, nr 1 (65), s. 75‒94. DOI: https://doi.org/10.24425/rhpp.2022.140486
View in Google Scholar
Linde-Usiekniewicz J., 1997, Język polski w Brazylii, [w:] S. Dubisz (red.), Język polski poza granicami kraju, „Najnowsze Dzieje Polszczyzny”, Opole, s. 273‒285.
View in Google Scholar
Luca T.R. de, Guimarães V., 2017, Introdução, [w:] T.R. de Luca, V. Guimarães (red.), Imprensa estrangeira publicada no Brasil. Primeiras incursões, São Paulo, s. 7‒21.
View in Google Scholar
Mendes M.E.I., 2021, A vitalidade linguística do polonês em contato com o português no Sul do Brasil, praca doktorska, Universidade Federal do Rio Grande do Sul, Porto Alegre.
View in Google Scholar
Miodunka W., 2003, Bilingwizm polsko-portugalski w Brazylii. W stronę lingwistyki humanistycznej, „Studia Latynoamerykańskie Uniwersytetu Jagiellońskiego”, 5, Kraków.
View in Google Scholar
Niewiadomski S.E., 2019, Aspectos sonoros da língua polonesa falada em Cruz Machado no Paraná, praca magisterska, Universidade Estadual do Centro-Oeste, Guarapuava.
View in Google Scholar
Nunes R.B., 2018, O bilinguismo português/polonês na constituição disposicional e na prática: perfis sociológicos de cinco descendentes de poloneses no município de Dom Feliciano/RS, praca doktorska, Universidade Federal de Pelotas, Pelotas.
View in Google Scholar
Oliveira M. de, 2009, Os poloneses do Paraná (Brasil) e a questão da nacionalização dos imigrantes (1920‒1945), ANPUH – XXV Simpósio Nacional de História, Fortaleza, [on-line:] https://anpuh.org.br/uploads/anais-simposios/pdf/2019-01/1548772192_f6e47e605f57df24d1af54047ea2aa8b.pdf (dostęp: 20 II 2025).
View in Google Scholar
Paczkowski A., 1977, Prasa polonijna w latach 1870‒1939. Zarys problematyki, Warszawa.
View in Google Scholar
Pitoń J., 1971, Periódicos de Língua Polonesa no Brasil, „Anais da Comunidade Brasileiro-Polonesa” t. 3, s. 80‒103.
View in Google Scholar
Polonia i Polacy za granicą. Historia, [on-line:] https://www.gov.pl/web/polonia/historia (dostęp: 20 II 2025).
View in Google Scholar
Przybysz Z., 2021, Wybrane neologizmy i charakterystyka słowotwórstwa polszczyzny Polonii brazylijskiej na materiale językowym z tygodnika „Lud” z lat 80. XX wieku, niepublikowana praca magisterska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań.
View in Google Scholar
Raiman M., 2020, Brazylijskie nazwy miejscowe i ich adaptacje w języku Polonii brazylijskiej (na podstawie opublikowanych w 1930 roku numerów „Gazety Polskiej w Brazylii” i „Ludu”), „Słowo. Studia Językoznawcze” nr 11, s. 128‒150, https://doi.org/10.15584/slowo.2020.11.8. DOI: https://doi.org/10.15584/slowo.2020.11.8
View in Google Scholar
Scholtz A. de J., 2022, De polacos a poloneses, de problema a orgulho: trajetória das atitudes e crenças linguísticas em Virmond/PR, praca doktorska, Universidade Estadual do Oeste do Paraná, Cascavel.
View in Google Scholar
Silva F.R. da, 2019, Associações polonesas união das sociedades Kultura e Oswiata (Curitiba – PR) – antagonismos e polonidade(s) na diáspora (1890‒1939), praca doktorska, Universidade Federal de Santa Maria, Santa Maria.
View in Google Scholar
Smolana K., 2020, Polskie dziedzictwo archiwalno-biblioteczne w Brazylii, [w:] J. Mazurek (red.), Polska i Brazylia – bliższe niż się wydaje. Tom studiów z okazji 100. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską i Brazylią oraz 90. rocznicy powstania Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, Warszawa, s. 569‒578.
View in Google Scholar
Stanisz M., 2022, Tradycja romantyczna w Wiankach Parańskich Tadeusza Milana Grzybczyka, „Archiwum Emigracji. Studia. Szkice. Dokumenty” nr 29, s. 337–348, https://doi.org/10.12775/AE.2021-22.021. DOI: https://doi.org/10.12775/AE.2021-22.021
View in Google Scholar
Stańczewski J., 1925, Słownik portugalsko-polski kolonisty polskiego w Brazylji. Wpływ języka portugalskiego na język kolonistów polskich w Brazylji. Porównawcze studjum językowe, „Wydawnictwa »Oświaty«”, nr 10, Kurytyba.
View in Google Scholar
Stąpor I., 2016, Grafia dawnych czasopism Polonii brazylijskiej (na przykładzie „Gazety Polskiej w Brazylii”), „Poradnik Językowy” nr 2 (731), s. 67‒78.
View in Google Scholar
Stąpor I., 2017, Obce nazwy własne i ich adaptacja do języka Polonii brazylijskiej (na podstawie „Gazety Polskiej w Brazylii”), „Prace Filologiczne” LXXI, s. 285‒298.
View in Google Scholar
Stąpor I., 2020, Słownictwo polonijne w Brazylii jako rezultat kontaktów językowych polsko-portugalskich (na przykładzie „Gazety polskiej w Brazylii”), [w:] J. Mazurek (red.), Polska i Brazylia – bliższe niż się wydaje. Tom studiów z okazji 100. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską i Brazylią oraz 90. rocznicy powstania Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, Warszawa, s. 315‒338.
View in Google Scholar
Stephanou M., 2017, Afinar silêncios de uma imprensa quase invisível: impressos em língua polonesa no Brasil desde finais do século XIX, [w:] T.R. de Luca, V. Guimarães (red.), Imprensa estrangeira publicada no Brasil. Primeiras incursões, São Paulo, s. 397‒423.
View in Google Scholar
Stephanou M., 2021, Labirintos de duas nações, duas culturas, duas línguas: sentidos sinuosos da polono-brasilidade nas páginas de almanaques em polonês impressos no Brasil (1900‒1980), [w:] T.Â. Luchese, A. Malikoski (red.), Italianidades, polonidades e germanidades, Caxias do Sul, s. 220‒253.
View in Google Scholar
Trindade R.T.Z., 2016, Os periódicos polono-brasileiros: historiografia, fontes e temas de pesquisa, „História Unicap” t. 3, nr 6, s. 280‒293, https://doi.org/10.25247/hu.2016.v3n6. p280-293. DOI: https://doi.org/10.25247/hu.2016.v3n6.p280-293
View in Google Scholar
Trindade R.T.Z., 2020, Um „imperialismo polonês”: narrativas brasileiras das relações da Polônia com os imigrantes poloneses no período entreguerras, praca doktorska, Universidade Federal do Paraná, Curitiba.
View in Google Scholar
Wachowicz R.Ch., 1981, O camponês polonês no Brasil, Curitiba.
View in Google Scholar
Weber A.F., 2020, As línguas da imprensa: um olhar sobre os anuários estatísticos brasileiros (1908‒1955), „Línguas e Instrumentos Linguísticos” t. 23, nr 45, s. 28‒45, https://doi.org/10.20396/LIL.V23I45.8659381. DOI: https://doi.org/10.20396/lil.v23i45.8659381
View in Google Scholar
Wepik F.F., 2017, Crenças e atitudes linguísticas de polono-brasileiros de Áurea/RS e Nova Erechim/SC: o uso dos termos de parentesco, praca magisterska, Universidade Federal da Fronteira Sul, Chapecó.
View in Google Scholar
Wójcik W., 1968, 75 lat prasy polskiej w Brazylii (wspomnienia i refleksje), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” t. 7, z. 2, s. 261‒274.
View in Google Scholar
Zaremba K.J., 2021, Polonês rural em Cruz Machado, Paraná, praca doktorska, Universität Viadrina, Frankfurt an der Oder.
View in Google Scholar
Zaremba K.J., 2023, The Dialect of Polish Spoken in Cruz Machado, Paraná. A Portrait of a Language Apart, „Linguistic Construction of Social Boundaries: Identities and Belonging”, 10, Berlin, https://doi.org/10.3726/b20301. DOI: https://doi.org/10.3726/b20301
View in Google Scholar
Ziomek K., 2021, O papel da correspondência nas migrações encadeadas no caso da emigração das terras polonesas ao Brasil no período 1890‒1891, „Polonicus. Revista de Reflexão Brasil-Polônia” t. 12, nr 1 (22), s. 90‒119.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Michał Szczyszek, Alicja Goczyła Ferreira, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk, Zuzanna Przybysz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
