Specyfika staropolszczyzny a anotacja gramatyczna. Czym było dawne się?
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.11Keywords:
medieval Polish language, grammatical annotation, grammaticalisationAbstract
SPECIFIC FEATURES OF OLD POLISH LANGUAGE AND GRAMMATICAL ANNOTATION. WHAT THE OLD POLISH SIĘ WAS?
The article concerns to the grammatical annotation of Old Polish texts. It discusses the problem with the annotation of the textual word się (also sie and si). Linguists tend to disagree with the thesis that się belonged to a specific grammatical class. Also, historical dictionaries and corpora of Polish have not been helpful in annotating it. Difficulties resulted mainly from the fact that the Old Polish era was the time of crystallization of this word’s syntactic and morphological functions which were difficult to distinguish in many particular uses. In this paper we describe the process that led us to the creation of the class grammaticalized SIĘ (się as an exponent of certain grammatical information: a word-forming morpheme, an exponent of reflexivity, passivity or impersonality) and the adoption of two possibilities for annotating się (also as a personal pronoun).
Downloads
References
Apocrypha: Staropolskie apokryfy Nowego Testamentu, [on-line:] https://apocrypha.amu.edu.pl/ (dostęp: 18 III 2025).
View in Google Scholar
Brückner A. (wyd.), 1907, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa. Z rękopisu grecko-katolickiej kapituły przemyskiej, „Biblioteka Pisarzów Polskich”, nr 54, Kraków.
View in Google Scholar
Deskur A., Nowak-Pasterska E., Rojszczak-Robińska D., Stelmach W., Wismont M., Zalejarz K., Ziółkowska O., 2022, Anotacja gramatyczna tekstu staropolskiego – problemy i wyzwania, „LingVaria” XVII, nr 2 (34), s. 163–180, https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.34.11. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.34.11
View in Google Scholar
Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S., 2006, Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. III, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323526025
View in Google Scholar
Drogosz A., 2005, The Conceptual Distinction between Polish Markers of Reflexivity: siebie and się, „Acta Neophilologica” nr 7, s. 107–118.
View in Google Scholar
Drogosz A., 2008, Polysemous Nature of the Polish Marker siebie, „Linguistics Applied” v. 1, s. 49–58.
View in Google Scholar
Drogosz A., 2010, Polysemous Nature of the Polish Marker się, „Linguistics Applied” v. 2/3, s. 102–117.
View in Google Scholar
Gruszczyński W., Bronikowska R., 2024, Instrukcja korzystania z wyszukiwarki do Elektronicznego Korpusu Tekstów Polskich z XVII i XVIII wieku, [on-line:] https://korba.edu.pl/manual (dostęp: 3 IV 2025).
View in Google Scholar
Janowska A., Pastuchowa M., 1995, Niebezpieczna kompetencja, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 11–19.
View in Google Scholar
Kępińska A., 2001, Jedno małe się, [w:] G. Habrajska (red.), Język w komunikacji, t. 1, Łódź, s. 142–153.
View in Google Scholar
Kiklewicz A., 2012a, Się: zaimek czy wyraz funkcyjny?, „LingVaria” VII, nr 2 (14), s. 9–21.
View in Google Scholar
Kiklewicz A., 2012b, Sługa dwóch panów. Wyrazek „się” w aspekcie funkcjonalnym, „Prace Językoznawcze” z. 14, s. 135–146.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1985, Historia języka polskiego, t. 2, „Z Prac Instytutu Badań Literackich PAN”, Warszawa.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S., 1981, Gramatyka historyczna języka polskiego, wyd. IV, Warszawa.
View in Google Scholar
KorBa: Elektroniczny Korpus Tekstów Polskich z XVII i XVIII w. (do 1772 r.), [on-line:] https://korba.edu.pl/ (dostęp: 18 III 2025).
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2010, Średniowieczne techniki rozbudowywania zdań (na przykładzie wielkopolskich rot sądowych), „Kwartalnik Językoznawczy” nr 3–4, s. 1–16.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., Mika T., Słoboda A., 2015, Składnia średniowiecznej polszczyzny, Część 1: Konteksty – metody – tendencje, Poznań.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., Twardzik W., 1994, Spójniki a oraz i w Rozmyślaniu przemyskim, „Slavia Occidentalis” t. 51, s. 49–63.
View in Google Scholar
Mizerski W. (red.), 2005, Język polski. Encyklopedia w tabelach, Warszawa.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] www.nkjp.pl (dostęp: 18 III 2025).
View in Google Scholar
Nowak-Pasterska E., Rojszczak-Robińska D., Stelmach W., Wismont M., Zalejarz
View in Google Scholar
K., Deskur A., 2023, Kodeks Wawrzyńca z Łaska jako źródło słowników historycznych, [w:] D. Rojszczak-Robińska, A. Deskur, W. Stelmach (red.), Język staropolskich apokryfów. Pytania, problemy, perspektywy, „Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza”, nr 65, „Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza”, Poznań, s. 159–195.
View in Google Scholar
Pisarkowa K., 1984, Historia składni języka polskiego, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, 52, Wrocław.
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., Nowak-Pasterska E., Wismont M., Zalejarz K., b.d., Opis klas i kategorii gramatycznych w narzędziu Apocrypha, [on-line:] https://apocrypha.amu.edu.pl/elabo?id=5 (dostęp: 3 IV 2025).
View in Google Scholar
Rojszczak-Robińska D., Wismont M., Zalejarz K., Deskur A., Nowak-Pasterska E., 2023, Specyfika staropolszczyzny a anotacja gramatyczna. O potrzebie nowych wartości kategorii, „LingVaria” XVIII, nr 1 (35), s. 99–111, https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.07. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.07
View in Google Scholar
Rospond S., 2005, Gramatyka historyczna języka polskiego z ćwiczeniami, wyd. IV zmien., Warszawa.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., Twardzik W., 1999, Archaizmy fleksyjne w Rozmyślaniu przemyskim. Cz. 6, „Język Polski” LXXIX, z. 1–2, s. 35–46.
View in Google Scholar
Siwińska M., 2015, Rozmyślanie przemyskie a Vita rhythmica. Korzystanie z łacińskich konstrukcji gramatycznych, [w:] K. Borowiec, D. Masłej, O. Ziółkowska (red.), Juwenalia historycznojęzykowe, Poznań, s. 113–132.
View in Google Scholar
Sobotka P., Żabowska M., 2020, Zmiany wymagań syntaktycznych w procesach gramatykalizacji i postgramatykalizacji przyimków wyłączających, „Prace Filologiczne” LXXV, cz. 1, s. 454–478, https://doi.org/10.32798/pf.673. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.673
View in Google Scholar
SPJS: Słownik pojęciowy języka staropolskiego, [on-line:] https://spjs.ijp.pan.pl/ (dostęp: 18 III 2025).
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Mayenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–2012.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. I–XI, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Stelmach W., Wismont M., Zalejarz K., Nowak-Pasterska E., Rojszczak-Robińska D., 2023, Specyfika staropolszczyzny a anotacja gramatyczna. Kategorie czasu i trybu, „LingVaria” XVIII, nr 2 (36), s. 133–149, https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.09. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.09
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2015, Wobec braku źródeł. O śladach ACI w Rozmyślaniach dominikańskich, „LingVaria” X, nr 2 (20), s. 275–287, https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.21. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.20.21
View in Google Scholar
Szałkiewicz Ł., 2013, Lematyzacja w ręcznej anotacji milionowego podkorpusu Narodowego Korpusu Języka Polskiego – ciekawe przypadki, „Polonica” nr 33, s. 133–156.
View in Google Scholar
Twardzik W., Keller F. (wyd.), 1998–2004, Rozmyślanie przemyskie. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład, t. I–III, Freiburg i. Br.
View in Google Scholar
Wismont M., Zalejarz K., Nowak-Pasterska E., Rojszczak-Robińska D., 2024, Specyfika staropolszczyzny a anotacja gramatyczna. O lematyzacji tekstu staropolskiego, „LingVaria” XIX, nr 1 (37), s. 171–184, https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.11. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.11
View in Google Scholar
Woliński M., 2003, System znaczników morfosyntaktycznych w korpusie IPI PAN, „Polonica” nr 12, s. 39–54. DOI: https://doi.org/10.15804/ksm200304
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Olga Ziółkowska, Aleksandra Deskur, Ewa Nowak-Pasterska, Dorota Rojszczak-Robińska, Magdalena Wismont, Kinga Zalejarz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
