Funkcje składniowe przymiotnika ostatni
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.06Keywords:
contemporary Polish language , syntax, nominal group, reference, adjectiveAbstract
SYNTACTIC FUNCTIONS OF THE POLISH ADJECTIVE OSTATNI ‘THE LAST’
The word ostatni ‘the last’ is one of the ordinal adjectives in contemporary Polish. The unit in question occurs primarily in anteposition to the noun forming nominal phrase. The adjective ostatni is a lexical exponent of the notion of sequence which implies a succession of many (at least three) states of affairs. The unit under discussion is used occasionally but it is monosemic independently of the function performed in a sentence. The adjective ostatni can function as an attribute of the noun, as a predicative expression in basic predicative expression, and as a non-basic predicative expression in a given simple sentence. The unit mentioned above belongs to systemically intratextual adjectives.
Downloads
References
Bańko M., Krajewska M., 1994, Słownik wyrazów kłopotliwych, „Słowniki Języka Polskiego”, Warszawa.
View in Google Scholar
Bednarek A., 2001, Kilka nieuporządkowanych uwag o porządku, [w:] V.S. Chrakovskij, M. Grochowski, G. Hentschel (red.), Studies on the Syntax and Semantics of Slavonic Languages, „Studia Slavica Oldenburgensia”, 9, Oldenburg, s. 31–38.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1966, Semantyczne pojęcie liczebnika i jego morfologia w języku rosyjskim, „Monografie Slawistyczne”, nr 10, Wrocław.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1988, Język w słowniku. Desiderata semantyczne do wielkiego słownika polszczyzny, „Studia Leksykograficzne”, 2, Wrocław.
View in Google Scholar
Bogusławski A., Danielewiczowa M., 2005, Verba polona abscondita. Sonda słownikowa III, „Semiosis Lexicographica”, vol. 24, Warszawa.
View in Google Scholar
Bogusławski A., Wawrzyńczyk J., 1993, Polszczyzna, jaką znamy. Nowa sonda słownikowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Burkhardt H., 2006, Nowy słownik synonimów polskich – ilustracja ciągu przymiotnikowego odnoszącego się do pojęcia czasu, [w:] A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a Kultura, t. 19: Czas – język – kultura, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, no 2883, Wrocław, s. 73–80.
View in Google Scholar
Czapiga Z., 1994, Predykatywność określeń w języku polskim i rosyjskim, Rzeszów.
View in Google Scholar
Danielewiczowa M., 2021, Aspekt tematyczny w informacyjnej strukturze wypowiedzi, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323550198
View in Google Scholar
DSS: A. Nagórko, M. Łaziński, H. Burkhardt, Dystynktywny słownik synonimów, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Gębka-Wolak M., 2000, Związki linearne między składnikami grupy nominalnej we współczesnym języku polskim, Toruń.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1984, Składnia wyrażeń polipredykatywnych (Zarys problematyki), [w:] Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, Warszawa, s. 213–299.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1993, Konwencje semantyczne a definiowanie wyrażeń językowych, „Biblioteka Myśli Semiotycznej”, nr 25, Warszawa.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2003, O znaczeniach przymiotników metatekstowych następny, kolejny, [w:] M. Gębka-Wolak, I. Kaproń-Charzyńska, M. Urban (red.), Studia z gramatyki i leksykologii języka polskiego, Toruń, s. 197–205.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2004, Succession and Sequence. Semantic Relations, „Studies in Polish Linguistics” 1, s. 61–80.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2024a, Okazjonalność przymiotników temporalnych w języku polskim, „LingVaria” XIX, nr 1 (37), s. 63–73, https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.04. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.04
View in Google Scholar
Grochowski M., 2024b, Struktura polipredykatywna, [w:] M. Grochowski (red.), Przewodnik językowo-encyklopedyczny po gramatyce semantycznej języka polskiego w ujęciu historycznym, t. 1: Artykuły problemowe, Kraków, s. 565–569.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2006, Polskie przymiotniki temporalne na tle ogólnej językowej konceptualizacji czasu, [w:] A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a Kultura, t. 19: Czas – język – kultura, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, no 2883, Wrocław, s. 33–43.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2012, Polskie przymiotniki jako sygnały aktualizacji temporalnej wypowiedzi, [w:] eadem, Świat widziany poprzez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej, Warszawa, s. 217–226.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2021, Opozycja deiktyczności i anaforyczności w polskich wyrażeniach temporalnych, [w:] eadem, Język w służbie myśli. Szkice z dziejów polskiego słownictwa, Warszawa, s. 167–180. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323547594
View in Google Scholar
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. I–II, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Karolak S., 1974, O programie składni wyrażeń predykatywnych w gramatyce języka polskiego, [w:] R. Laskowski, A. Orzechowska (red.), O predykacji. Materiały konferencji Pracowni Budowy Gramatycznej Współczesnego Języka Polskiego IBL PAN, Zawoja 14–16 XII 1972, Wrocław, s. 7–23.
View in Google Scholar
Karolak S., 1984, Składnia wyrażeń predykatywnych, [w:] Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, Warszawa, s. 11–211.
View in Google Scholar
Karolak S., 2002, Podstawowe struktury składniowe języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1974, Rodzaj gramatyczny, struktura głęboka a zaimki osobowe, [w:] J. Kuryłowicz, W. Taszycki, F. Sławski, A. Heinz (red.), Studia indoeuropejskie. Études indo-européennes. Ioanni Safarewicz septuagenario ab amicis collegis sodalibus animo oblatum gratissimo, „Prace Komisji Językoznawstwa – Polska Akademia Nauk. Oddział w Krakowie”, nr 37, Kraków, s. 117–124.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1975, Bemerkungen zu den Wortarten, „Zeitschrift für Slawistik” XX, 5–6, s. 704–711. DOI: https://doi.org/10.1524/slaw.1975.20.1.704
View in Google Scholar
Laskowski R., 1979, Gramatyka języka polskiego – fleksja (konspekt), [w:] B. Vidoeski, B. Koneski, B. Korubin (red.), Referati od X zasedanie na Meǵunarodnta komisija za izuczuwanie na gramaticzkata struktura na slovenskite literaturni ǰazici, Skopje, s. 9–29.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1984, Klasy funkcjonalne polskich leksemów, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 30–37.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1998a, Funkcjonalna klasyfikacja leksemów a tradycyjny podział na części mowy, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 52–65.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1998b, Liczebnik, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 341–351.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] https://nkjp.pl (dostęp: 1 IX 2025).
View in Google Scholar
NSPP: A. Markowski (red.), Nowy słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Pisarkowa K., 1963, Predykatywność określeń w polskim zdaniu, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XXII, s. 153–159.
View in Google Scholar
Pisarkowa K., 1965, Predykatywność określeń w polskim zdaniu, „Prace Komisji Językoznawstwa – Polska Akademia Nauk. Oddział w Krakowie”, nr 6, Wrocław.
View in Google Scholar
PSF: S. Bąba, G. Dziamska, J. Liberek, Podręczny słownik frazeologiczny języka polskiego, „Słowniki Języka Polskiego”, Warszawa 1995.
View in Google Scholar
Saloni Z., 1981, Uwagi o opisie fleksyjnym tzw. zaimków rzeczownych, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 2, s. 243–253.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Szumska D., 2006, Przymiotnik jako przyłączone wyrażenie predykatywne. Analiza formalizacji struktur propozycjonalnych w warunkach predykacji niezdaniotwórczej, Kraków.
View in Google Scholar
Śliwiński W., 1990, Łączliwość składniowo-semantyczna przymiotników z rzeczownikami we współczesnym języku polskim, „Rozprawy Habilitacyjne – Uniwersytet Jagielloński”, nr 177, Kraków.
View in Google Scholar
Śliwiński W., 1993, Słownik semantyczno-syntaktyczny przymiotników polskich, „Biblioteka Pomocy Dydaktycznych do Nauczania Obcokrajowców Języka i Kultury Polskiej”, „Skrypty Uczelniane – Uniwersytet Jagielloński”, nr 683, Kraków.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1977, Referencja, koreferencja, anafora…, „Slavica Slovaca” 12, 3, s. 225–232.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1978, Budowa grup imiennych apelatywnych w języku polskim (mechanizmy linearyzacji), „Prace Filologiczne” XXVIII, s. 105–142.
View in Google Scholar
Topolińska Z., 1984, Składnia grupy imiennej, [w:] Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, Warszawa, s. 301–389.
View in Google Scholar
Wajszczuk J., 1980, Substytucyjna i metatekstowa interpretacja zjawiska anafory, „J̌užnoslovenski Filolog” XXXVI, s. 121–151.
View in Google Scholar
Walusiak E., 1999, Hierarchizacja treści i nawiązanie wewnątrztekstowe. Wykładniki leksykalne, „Język, Poznanie, Komunikacja”, 10, Warszawa.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1971, Metatekst w tekście, [w:] M.R. Mayenowa (red.), O spójności tekstu, „Z Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej”, t. 21, Wrocław, s. 105–121.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., Wierzbicki P., 1968, Praktyczna stylistyka, Warszawa.
View in Google Scholar
WSFJP: P. Müldner-Nieckowski, Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl (dostęp: 20 III 2025).
View in Google Scholar
WSWB: M. Bańko (red.), Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Warszawa 2005.
View in Google Scholar
Zakrzewska E., 1988, Cechy przymiotników w funkcji niepodstawowego wyrażenia predykatywnego, [w:] R. Grzegorczykowa, B. Klebanowska (red.), Studia nad językiem polskim, „Polono-Slavica Varsoviensia”, 4, Warszawa, s. 41–53.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Maciej Grochowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
