Formuła wyrażania szacunku w strukturze osiemnastowiecznego listu polskiego

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.07

Keywords:

formula of showing respect, linguistic politeness, epistolography, Polish language of the 18th century

Abstract

The Honorificative Formula in 18th c. Polish Letters

The paper discusses, from the formal, semantic, pragma- and sociolinguistic point of view, the honorificative formula that constituted one of the components of the final part of an epistolary Polish text of the 18th century. Most commonly, it took the shape of a conventionalized phrase which consisted of the preposition z (‘with’), an adjective, and a noun; e.g. z prawdziwym szacunkiem ‘with true respect’. The formula was syntactically dependent, as it was part of a larger whole – nearly always the subscription, i.e. the broadly understood signature of the author of the letter. The lexical composition of the formula showed considerable diversity. The nouns that constituted it include estymacja ‘esteem’, poważenie ‘reverence’, szacunek ‘respect’, weneracja ‘veneration’, and others. The attributes that described the main stem of the formula were also characterized by notable semantic diversity. Moreover, the honorificative formula could also appear in the form of a Latin quotation, e.g. profundo cultu. The usage of the formula depended on social and situational factors, namely it was used in letters to people of equal or higher social status (e.g. to members of princely families), as well as in highly official situations.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Brajerski T., 1961, O języku „Pieśni” Konstancji Benisławskiej, „Rozprawy Wydziału Historyczno-Filologicznego Towarzystwa Naukowego KUL”, 22, Lublin.
View in Google Scholar

Budrewicz T., 2000, Intytulacje i submisje w listach pisanych do Józefa Ignacego Kraszewskiego, [w:] J. Sztachelska, E. Dąbrowicz (red.), Sztuka pisania. O liście polskim w wieku XIX, Białystok, s. 193–209.
View in Google Scholar

Cybulski M., 2001, Formy nawiązania i zakończenia kontaktu w dawnej polszczyźnie (w XVI–XVIII wieku), [w:] A. Kowalska, O. Wolińska (red.), Studia historycznojęzykowe, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, „Prace Językoznawcze”, 26, Katowice, s. 29–36.
View in Google Scholar

Cybulski M., 2003, Obyczaje językowe dawnych Polaków. Formuły werbalne w dobie średniopolskiej, Łódź.
View in Google Scholar

Cybulski M., 2005, Obyczaje językowe w dobie średniopolskiej, [w:] S. Borawski (red.), Rozprawy o historii języka polskiego, Zielona Góra, s. 149–211.
View in Google Scholar

Cybulski M., 2010, Podziały społeczne i terytorialne odzwierciedlone w formułach dawnej etykiety językowej, [w:] M. Kuźmicki, M. Osiewicz (red.), Żywe problemy historii języka, „Prace Komisji Językoznawczej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Wydział Filologiczno-Filozoficzny”, t. 55, Poznań, s. 99–116.
View in Google Scholar

Kałkowska A., 1982, Struktura składniowa listu, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, 47, Wrocław.
View in Google Scholar

Karszniewicz-Mazur A., 1988, Zapożyczenia leksykalne ze źródła niemieckiego we współczesnej polszczyźnie, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 736, „Germanica Wratislaviensia”, 59, Wrocław.
View in Google Scholar

Książek E., 2008, Tekst epistolarny w świetle etykiety językowej, „Prace Monograficzne Akademii Pedagogicznej im. KEN w Krakowie”, nr 478, Kraków.
View in Google Scholar

Olma M., 2009, Językowe ekwiwalenty gestów w korespondencji małżeńskiej Heleny Pawlikowskiej, „LingVaria” nr 1 (7), s. 193–204.
View in Google Scholar

Pawłowska A., 2014, Formuły werbalne polskiej etykiety językowej od połowy XVIII do lat sześćdziesiątych XIX wieku. Analiza socjolingwistyczna, Łodź.
View in Google Scholar

Rybicka-Nowacka H., 1973, Rzeczowniki zapożyczone z łaciny w języku polskim XVII wieku (na materiale literatury pamiętnikarskiej), „Prace Językoznawcze PAN”, t. 70, Wrocław.
View in Google Scholar

SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar

Sicińska K., 2013, Polszczyzna południowokresowa XVII i XVIII wieku (na podstawie epistolografii), Łódź.
View in Google Scholar

Sicińska K., 2017, Formuły subskrypcji w korespondencji z terenu Kresów Południowo-Wschodnich (XVII–XVIII wiek). Cz. 1, [w:] P. Borek, M. Olma (red.), Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, t. VII: Literatura, historia, język, „Biblioteka Tradycji”, Seria Druga, nr 154, Kraków, s. 277–298.
View in Google Scholar

SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar

SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, Warszawa 1807–1814, [on-line:] http://kpbc.umk.pl/dlibra/publication?id=8173&from=&dirids=1&tab=1&lp=1&QI= (dostęp: 14 VII 2019).
View in Google Scholar

Sł-p: M. Plezia (red.), Słownik łacińsko-polski, Warszawa 1959–1979.
View in Google Scholar

SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927, [on-line:] http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/publication?id=254 (dostęp: 14 VII 2019).
View in Google Scholar

Szczepankowska I., 1999, Składnia XVIII-wiecznej polszczyzny kresowej wobec wpływów obcych (na materiale korespondencji K.S. Radziwiłła), [w:] B. Nowowiejski (red.), Polszczyzna północno wschodnia, 2, Białystok, s. 263–277.
View in Google Scholar

Wojtak M., 1992, Wybrane elementy staropolskiej etykiety językowej, [w:] J. Anusiewicz, M. Marcjanik (red.), Polska etykieta językowa, „Język a kultura”, t. 6, Wrocław, s. 33–40.
View in Google Scholar

Wojtak M., 1999, Staropolska etykieta językowa jako obraz relacji międzyludzkich (wybrane zagadnienia), [w:] A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski (red.), Przeszłość w językowym obrazie świata, „Czerwona Seria” Instytutu Filologii Polskiej UMCS, 13, Lublin, s. 205–216.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2019-11-29

Issue

Section

Historical Polish

How to Cite

Sicińska, K. (2019) “Formuła wyrażania szacunku w strukturze osiemnastowiecznego listu polskiego”, LingVaria, 14(28), pp. 107–119. doi:10.12797/LV.14.2019.28.07.