Przykłady jednowyrazowych jednostek zapożyczonych w języku radzieckiej prasy polskojęzycznej (na materiale „Głosu Radzieckiego” z 1939 r.)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.18Keywords:
one-word borrowed units, Soviet Polish language, Polish Soviet press, semantic calques, structural calquesAbstract
EXAMPLES OF ONE-WORD BORROWED UNITS IN THE POLISH LANGUAGE SOVIET PRESS (BASED ON “GŁOS RADZIECKI” 1939)
The paper presents examples of one-word borrowed units taken from the Soviet newspaper “Głos Radziecki” [Soviet Voice] from 1939. The author analysed lexemes which are loanwords from the East Slavic languages and units with foreign etymology which were adapted to Ukrainian and Russian languages and then penetrated into the Polish language of Soviet press. The examples were divided into three groups: formal-semantic borrowings, semantic and structural calques. They are given along with lexicographical descriptions and examples of using. For the comparative analysis the author used dictionaries of the Polish, Ukrainian and Russian languages, as well as historical lexicons.
Downloads
References
Bańko M., Svobodová D., Rączaszek-Leonardi J., Tatjewski M., 2016, Nie całkiem obce. Zapożyczenia wyrazowe w języku polskim i czeskim, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323522058
View in Google Scholar
Bartoszewicz A., 2001, Zametki o rusizmah v pol’skih žargonah, „Acta Polono-Ruthenica” 6, s. 439‒443.
View in Google Scholar
Brooks J., 2020, The Press and the Public Adjust to a New Normal, 1918–1935, [w:] D. Rebecchini, R. Vassena (red.), Reading Russia. A History of Reading in Modern Russia, cz. 3, s. 43–81, https://doi.org/10.4000/books.ledizioni.13009. DOI: https://doi.org/10.4000/books.ledizioni.13034
View in Google Scholar
BSE: A.M. Prohorov (red.), Bol’šaȃ sovetskaȃ enciklopediȃ, Moskva 1969‒1986, [on-line:] https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/130/index.htm (dostęp: 6 V 2025).
View in Google Scholar
Czajewski W., 1895, Warszawa illustrowana, t. 1: Stara Warszawa, Warszawa.
View in Google Scholar
Daszkiewicz J., 1966, Prasa polska na Ukrainie Radzieckiej. Zarys historyczno-bibliograficzny, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 5, nr 2, s. 84‒137.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2016a, Przymiotnik czerwony w polskojęzycznej prasie wydawanej na Ukrainie sowieckiej w latach 20. i 30. XX wieku, „Acta Baltico-Slavica” t. 40: Pogranicze bałtycko-słowiańskie w aspekcie leksykalnym i leksykograficznym, s. 206‒231, https://dx.doi.org/10.11649/abs.2016.010.
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2016b, Zmienne losy przymiotników sowiecki i radziecki w polskojęzycznej prasie wydawanej na Ukrainie sowieckiej w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, „Język Polski” XCVI, z. 4, s. 108‒118, https://doi.org/10.31286/JP.96.4.9. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.96.4.9
View in Google Scholar
Dzięgiel E., 2017, Polityka w zwierciadle języka – stalinizacja prasy polskojęzycznej wydawanej na Ukrainie sowieckiej na przełomie lat 20. i 30. XX wieku, [w:] V. Patráš (red.), DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2016.010
View in Google Scholar
Sociokultúrne aspekty v slovanských jazykoch. Zborník príspevkov z 3. medzinárodnej vedeckej konferencie v cykle Slovanské jazyky v sociolingvistickom ponímaní Komisie pre sociolingvistiku pri Medzinárodnom komitéte slavistov, konanej 5.–6.9.2016 v Banskej Bystrici, Banská Bystrica, s. 51‒62.
View in Google Scholar
Dzięgiel E. (red.), 2016, Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł, [on-line:] https://prasapolukr.ijp.pan.pl/ (dostęp: 6 V 2025).
View in Google Scholar
Dzięgiel E., Czarnecka K., Kowalska D.A., Yanushevska L., 2016, Polskojęzyczna prasa na Ukrainie sowieckiej w latach 1918–1939. Przegląd tytułów i treści, Kraków.
View in Google Scholar
Fałowski A., 2023, Ile jest słów pochodzenia ukraińskiego we współczesnej polszczyźnie ogólnej?, „LingVaria” XVIII, 1 (35), s. 63‒72, https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.04. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.04
View in Google Scholar
Gadagatl’ A.M., Kostanov D., Šazzo K. (red.), 1979, Voprosy istorii adygejskoj sovetskoj literatury v dvоh knigah, Majkop.
View in Google Scholar
Gogol B., 2019, Obrazy wroga. Propaganda a ludobójstwo w XX wieku na wybranych przykładach, garść refleksji, „Colloquium” t. 11, nr 1, s. 23‒58.
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2015, Odzwierciedlenie postępu technicznego w „Trybunie Radzieckiej” (1927–1938): na materiale rzeczownika, „Slavia Orientalis” LXIV, nr 4, s. 823‒840.
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2016a, Dom dziecięcy, bieg barjerowy, kulturalno-bytowe obsługiwanie, czyli o frazemach w polskojęzycznej prasie radzieckiej (na materiale „Trybuny Radzieckiej” z lat 1927‒1938), „Acta Neophilologica” XVIII, cz. 2, s. 57–70.
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2016b, Uwagi o sowietyzmach w polszczyźnie etnicznej i radzieckiej w dwudziestoleciu międzywojennym (na materiale Encyklopedycznego słownika wyrazów obcych. Pochodzenie wyrazów, wymowa, objaśnienia pojęć, skróty, przysłowia, cytaty Trzaski, Everta, Michalskiego i moskiewskiej „Trybuny Radzieckiej” z lat 1927–1938), „Acta Baltico-Slavica” t. 40: Pogranicze bałtycko-słowiańskie w aspekcie leksykalnym i leksykograficznym, s. 232‒262, https://dx.doi.org/10.11649/abs.2016.002. DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2016.002
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2018, Słownictwo „Trybuny Radzieckiej” wydawanej w Moskwie w latach 1927–1938, Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2019, Uwagi o typach sowietyzmów w prasie polskiej wydawanej w Rosji Radzieckiej w okresie międzywojennym (na przykładzie „Trybuny Radzieckiej”), „Prace Językoznawcze” XXI, nr 1, s. 33‒47. DOI: https://doi.org/10.31648/pj.3712
View in Google Scholar
Graczykowska T., 2021, Radzieckie ideologemy w prasie polskojęzycznej w ZSRR w okresie międzywojennym (na wybranych przykładach z „Trybuny Radzieckiej”), „Slavia Orientalis” LXX, nr 1, s. 155‒165, https://doi.org/10.24425/slo.2021.137006. DOI: https://doi.org/10.24425/slo.2021.137006
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., 1983, Słownictwo rosyjskiej wyspy gwarowej staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Rozwój i stan dzisiejszy, „Prace Slawistyczne”, nr 28, Wrocław etc.
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., 2016, O leksykograficznym opracowaniu kilku mniej znanych odmian polszczyzny mówionej na dawnych Kresach Północno-Wschodnich, [w:] D.K. Rembiszewska (red.), Słowiańskie słowniki gwarowe – tradycja i nowatorstwo, „Dialektologia Słowiańska”, 1, Warszawa–Łomża, s. 53‒73.
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., 2022, Ukształtowani przez historię. Polacy na dawnych Kresach Północno-Wschodnich i Łotwie w ocenie własnej (poglądy, status społeczny, atrybuty polskości, rola wyznania, sąsiedzi, losy), „Język na Pograniczach”, 45, Warszawa.
View in Google Scholar
Grys I., 2016, „Dawne sporty, gry i zabawy w Rosji” – wystawa w Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, „Niepodległość i Pamięć” 23, nr 1 (53), s. 287‒301.
View in Google Scholar
Hrycak J., 2023, Ukraina. Wyrwać się z przeszłości, tłum. K. Kotyńska, J. Majewska-Grabowska, „Biblioteka Europy Środka”, Kraków.
View in Google Scholar
Joachimiak-Prażanowska J., 2004, Sowietyzmy w polszczyźnie „Kuriera Wileńskiego” (1924‒1939), „Acta Baltico-Slavica” XXVIII, s. 53‒61.
View in Google Scholar
Joachimiak-Prażanowska J., 2015, O zapożyczeniach leksykalnych z języka rosyjskiego w polszczyźnie międzywojennej: na materiale „Tygodnika Ilustrowanego”, „Acta Neophilologica” XVII, cz. 2, s. 11‒23.
View in Google Scholar
Juszczak B., 2020, Leksyka słowiańskich dialektów miejskich: egzoetnonimy w gwarze Warszawy, Brna i Moskwy, „Studia Rossica Posnaniensia” XLV/1, s. 195‒204, https://doi.org/10.14746/strp.2020.45.1.17. DOI: https://doi.org/10.14746/strp.2020.45.1.17
View in Google Scholar
Kałłaur M. (oprac.), 1979, W szeregach zwycięzców, Warszawa.
View in Google Scholar
Kania S., 1978, Zapożyczenia rosyjskie w polskiej gwarze partyzanckiej i żołnierskiej w latach II wojny światowej, [w:] M. Basaj (red.), Prace na VIII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Zagrzebiu 1978, t. 1: Językoznawstwo, „Z Polskich Studiów Slawistycznych” 5, s. 247‒253.
View in Google Scholar
Karaś H., 1996, Rusycyzmy słownikowe w polszczyźnie okresu zaborów, Warszawa.
View in Google Scholar
Kołodyńska T., 2010, Kalki językowe w ukraińskich gwarach nadsańskich, „Linguistica Copernicana” 2 (4), s. 287–296. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2010.034
View in Google Scholar
Kostecka-Sadowa A., 2016, Zasięgi leksykalne zapożyczeń wschodniosłowiańskich w gwarach polskich, „Gwary Dziś” 8, s. 35‒56.
View in Google Scholar
Latusek A., 1970, Chadak ‒ mongolska szarfa dobrych życzeń, „Etnografia Polska” 14, nr 1, s. 203‒224.
View in Google Scholar
Lazarovič M.V., 2013, Ístoríȃ Ukraїni, [on-line:] https://subj.ukr-lit.com/istoriya-ukra%d1%97ni-lazarovich-m-v/ (dostęp: 7 V 2025).
View in Google Scholar
Makarowa O., 2015, Polacy i język polski na Żytomierszczyźnie, „Slavia Orientalis” LXIV, nr 2, s. 375‒390.
View in Google Scholar
Markasova E.V., 2007, Čto takoe il’ičovka?, Kultura pis’mennoj reči. Russkij âzyk i literatura, [on-line:] http://gramma.ru/RUS/?id=15.1 (dostęp: 7 V 2025).
View in Google Scholar
Markasova E.V., 2011, Problemy poiska i leksikografičeskogo opisaniȃ sovetizmov 1920‒30 gg, „Russian Language Journal” 61, s. 93–118. DOI: https://doi.org/10.70163/0036-0252.1097
View in Google Scholar
Merkushev A., 1991, The Russian and Soviet Press. A Long Journey from Suppression to Freedom via Suppression and Glasnost, Cambridge, [on-line:] https://shorensteincenter.org/wp-content/uploads/2012/03/d10_merkushev.pdf (dostęp: 24 VII 2025).
View in Google Scholar
Mędelska J., 1999, Język „Prawdy Wileńskiej” Północnokresowa polszczyzna kulturalna w początkach sowietyzacji Wilna i Wileńszczyzny, Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Mędelska J., 2000, Język polskiej prasy wileńskiej (1945‒1979), t. 2: Lata 1945–1959, Bydgoszcz. Mędelska J., 2004, Język polskiej prasy wileńskiej (1945‒1979), t. 3: Lata 1960−1979, cz. 2: Słownictwo, wyrazy, Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Mędelska J., 2015, Niemcy i Polacy – dwa największe skupiska mniejszościowe w międzywojennym ZSRR: uwagi o sowietyzacji języków, [w:] K. Dembska, M. Głuszkowski (red.), Rosja w dialogu kultur, t. 1, Toruń, s. 327‒346.
View in Google Scholar
Mędelska J., Jankowiak-Rutkowska M., 2016, O unifikacji słownictwa mniejszości narodowych w ZSRR na wybranych przykładach z radzieckich odmian polszczyzny i niemczyzny (okres międzywojenny), „Poradnik Językowy” nr 2 (731), s. 79‒93.
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2001, Z badań nad językiem Polonii radzieckiej lat 1917‒1939,
View in Google Scholar
[w:] Ł.M. Szewczyk, M. Czachorowska (red.), Język polski w rozwoju, Bydgoszcz, s. 111‒121.
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2005, Za murem: Polszczyzna wydawnictw publikowanych w Republice Litewskiej w latach 1919–1940 (na tle ogólnopolskim i północnokresowym), t. 1: Fonetyka, grafia, Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2020, Jak z gęsia woda. Północnokresowe porównania frazematyczne w opisie sformalizowanym, „Slavia Orientalis” LXIX, nr 4, s. 913‒931, https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785. DOI: https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2023a, Regionalność słownictwa nowel nadesłanych na konkurs kowieńskiego „Dnia Polskiego” (1936), „Acta Baltico-Slavica” T. 47: Z dziejów pograniczy kulturowych i językowych, Article 3002, https://doi.org/10.11649/abs.3002, [on-line:] https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/article/view/abs.3002/8451 (dostęp: 6 V 2025).
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2023b, Rys regionalny we frazematyce nowel nadesłanych na konkurs kowieńskiego „Dnia Polskiego” (1936), „Acta Baltico-Slavica” T. 47: Z dziejów pograniczy kulturowych i językowych, Article 2960, https://doi.org/10.11649/abs.2960, [on-line:] https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/article/view/abs.2960/8457 (dostęp: 6 V 2025).
View in Google Scholar
MoklicȂ A.V., 2018, Leksikologìȃ sučasnoї pol’s’koї movi. Navčal’no-metodičnì materìali do kursu, Luc’k.
View in Google Scholar
Myśliński J., 1972, Prasa w języku polskim na Białorusi Radzieckiej 1921–1941. (Charakterystyka bibliograficzna i przegląd zawartości), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 11, nr 1, s. 97‒116.
View in Google Scholar
Obara J., 1989, Teoretyczne problemy kalkowania, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 1040, Wrocław.
View in Google Scholar
Piwowar J., 2001, O sposobach opisu funkcji prefiksów „o-” i „ob(e)-” we współczesnej praktyce leksykograficznej, „Prace Językoznawcze” 3, s. 93‒106.
View in Google Scholar
Przed sezonem Liigi: Turniej błyskawiczny na początek (WIDEO), Hokej.Net, 11.08.2018 [on-line:] https://hokej.net/artykul/przed-sezonem-liigi-turniej-blyskawiczny-na-poczatek-wideo (dostęp: 8 V 2025).
View in Google Scholar
Salnikova A.A., Korniushkina K.A., 2018, „Pionerskaia pravda” Newspaper in the 1920s – Early 1930s as a New Soviet Childhood Constructor, „Revista San Gregorio. Special Edition” 23, s. 116–123.
View in Google Scholar
Sierocka K., 1963, Z dziejów czasopiśmiennictwa polskiego w ZSRR („Kultura Mas” 1929– 1937), Warszawa.
View in Google Scholar
Sostoȃlsȃ blits-turnir po hokkeȗ s šajboj, posvȃščennyj 50-letiȗ OOO „Gazprom dobyča Orenburg”, Gazprom dobyča Orenburg, 10.09.2018 [on-line:] https://orenburg-dobycha.gazprom.ru/press/news/2018/09/1729/ (dostęp: 8 V 2025).
View in Google Scholar
Ślisz A., 1968, Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (1915–1919), Warszawa.
View in Google Scholar
Talko-Hryncewicz J., 1910, Materyały do etnologii i antropologii ludów Azyi Środkowej: Mongołowie, Buriaci i Tungusi, Kraków.
View in Google Scholar
Talko-Hryncewicz J., 1930, Z przeżytych dni (1850–1908), Warszawa.
View in Google Scholar
Tripplin T., 1855, Pamiętniki lekarza Polaka z wypadków za granicą doznanych, t. 4, Warszawa.
View in Google Scholar
Uprzęże Chomątowe, ARDEN [on-line:] https://www.arden.pl/oferta,3, ,uprzeze_chomatowe.html (dostęp: 8 V 2025).
View in Google Scholar
Wawrykiewicz E., 1903, Bibliografia trzydziestu siedmiu tomów Przeglądu Technicznego za lat XXV. (1875—1899). Na pamiątkę jubileuszu wydawnictwa zestawił […], Warszawa.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Witalisz A., 2016, Przewodnik po anglicyzmach w języku polskim, „Biblioteczka Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego”, nr 27, Kraków.
View in Google Scholar
2. Nasielski weekend szachowy: VI. System rozgrywek i tempo gry: Turniej Blitz, ChessManager, [on-line:] https://www.chessmanager.com/de-de/tournaments/6523148278169600 (dostęp: 8 V 2025).
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Daria Ławrynow
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
