"Klapać na pyszczysku", czyli o śląskiej leksyce i frazeologii dotyczącej mówienia
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.09Keywords:
Silesia, dialectal phraseology, lexicon, speakingAbstract
Klapać na pyszczysku. Silesian Lexis and Phraseology Referring to Speaking Summary The article discusses selected lexical units found in the dialects of Silesia, which refer to the act of speaking. It examines more than 190 tokens and collocations whose common denominator is the meaning of ‘speaking’. Analyzed are units referring to the content of the expression (with the main semantic component ‘to talk nonsense’), as well as those referring to physical aspects of the act of speaking, such as the clarity and accuracy of articulation (‘to speak indistinctly’, ‘to stutter’), the pace of speaking (‘to speak fast’, ‘to speak slowly’), also the tone, pitch, and intensity of the voice (‘to speak softly’, ‘to say shrilly’). An analysis of the collected material shows that these units form a semantically very heterogeneous group, and tokens and idioms which belong to it are characterized by a significant degree of semantic complexity. The article touches also the question of motivation and evaluation which is presented in the text of lexical units.
Downloads
References
Antas J., 2000, O kłamstwie i kłamaniu. Studium semantyczno-pragmatyczne, Kraków.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1965, Ludowe słownictwo logopedyczne, „Logopedia” 6, s. 66–83.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2009, Językowe sposoby porządkowania świata, [w:] idem, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin, s. 22–31.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2012, Etyka słowa a potoczny wzorzec komunikacji, [w:] A. Markowski, R. Pawelec (red.), Oblicza polszczyzny, Warszawa, s. 32–48.
View in Google Scholar
KSGŚ: Kartoteka Słownika gwar śląskich w Państwowym Instytucie Naukowym – Instytucie Śląskim w Opolu.
View in Google Scholar
Kwaśnica R., 1991, Rzeczywistość jako sens bytu. Teza o językowym tworzeniu rzeczywistości, [w:] J. Anusiewicz, J. Bartmiński (red.), Podstawowe pojęcia i problemy, „Język a Kultura”, t. 1, Wrocław, s. 31–60.
View in Google Scholar
Ondrusz J., 1960, Przysłowia i przymówiska ludowe ze Śląska Cieszyńskiego, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. XV, cz. 2, Wrocław.
View in Google Scholar
Pacławska E., 2008, Językowy obraz mówienia – aspekt foniczno-artykulacyjny, [w:] R. Marciniak (red.), Język polski u progu XXI wieku. Studencka międzynarodowa konferencja naukowa, Łódź, 10–11 maja 2005, Łódź, s. 115–123.
View in Google Scholar
Pacławska E., 2009, Metafory mówienia a sposób jego konceptualizacji, [w:] B. Milewska, S. Rzedzicka (red.), Wokół słów i znaczeń. Z zagadnień leksykalno-semantycznych. Materiały trzeciej konferencji językoznawczej poświęconej pamięci profesora Bogusława Krei, Gdańsk, s. 35–42.
View in Google Scholar
Pacławska E., 2010, Opozycja mówić–milczeć w języku polskim, [w:] B. Płonka-Syroka, K. Marchel (red.), Cisza i milczenie. Społeczno-kulturowe mechanizmy kreowania emocji, Wrocław, s. 33–38.
View in Google Scholar
Pajdzińska A., 2006, Nazwy mówienia w języku polskim, [w:] eadem, Studia frazeologiczne, „Kompendium Frazeologa”, t. 3, Łask, s. 114–128.
View in Google Scholar
Przymuszała L., 2011, „Łate na łate bić, a gorzołke pić!” Śląska leksyka i frazeologia bachiczna, [w:] K. Łeńska-Bąk, M. Sztandara (red.), O rozkoszach wszelakich… Od przyjemności do ekstazy w kontekstach kultury, Opole, s. 155–176.
View in Google Scholar
Przymuszała L., 2012, O marasie i roztomajtych marasiarzach w gwarach śląskich. Studium językoznawcze, [w:] M. Sztandara (red.), Brud. Idee – dylematy – sprawy, Opole, s. 269–286.
View in Google Scholar
Przymuszała L., 2015, Śląski etos pracy a jego obraz w języku, [w:] J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Wartości w języku i kulturze, Lublin, s. 245–260.
View in Google Scholar
SFŚl: L. Przymuszała, Słownik frazeologizmów i typowych połączeń wyrazowych w gwarach śląskich, Opole 2013.
View in Google Scholar
SGŚ: B. Wyderka (red.), Słownik gwar śląskich, t. I–XVI, Opole 2000–2017.
View in Google Scholar
SłCiesz: J. Wronicz (red.), Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, wyd. 2 popr. i poszerz., Ustroń 2010.
View in Google Scholar
SłGŚl: B. Cząstka-Szymon, J. Ludwig, H. Synowiec, Mały słownik gwary Górnego Śląska, wyd. 2 poszerz. i popr. przez B. Cząstkę-Szymon, Katowice 2000.
View in Google Scholar
Waszczeniuk R., 2012, „Brechać, machlować, kminić”…, czyli o kłamaniu w gwarach, [w:] H. Sędziak, D. Czyż (red.), Polszczyzna regionalna, cz. 7, Ostrołęka, s. 325–339.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1979, Walencja czasowników o znaczeniu ‘mówić’, „Prace Filologiczne” XXIX, s. 41–48.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2019 Lidia Przymuszała

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
