Charakterystyka deminutywów w gwarze (na materiale Słownika gwary orawskiej)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.14Keywords:
(dialectal) word formation, dialectal) diminutivesAbstract
ON DIALECTAL DIMINUTIVES (BASED ON THE DICTIONARY OF THE ORAVA DIALECT)
The article provides a general description of broadly understood dialectal diminutives based on the Dictionary of the Orava Dialect by Józef Kąś. It also attempts to verify the widespread belief in linguistics that dialects are characterised by expressiveness and they are full of diminutives. Nearly 400 examples were analysed and divided into six word-formation categories, the most numerous of which is the category of tautological-diminutive/expressive names. Apart from this, diminutive, expressive, diminutive-expressive, tautological and folkloric names were distinguished. These derivatives constitute a small part of the Orava dialect lexicon (1.9% of the total vocabulary and 4.5% of nouns – almost identical proportions are characteristic of SWJP – the Dictionary of Contemporary Polish Language); expressive formations have an even lower share (less than 1.5% of all nouns), and dialectal word-formation means are no richer than in general Polish.
Downloads
References
Basara J., 1972, Deminutywa formalne (na przykładzie gwar Śląska Cieszyńskiego w ČSSR), [w:] Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Warszawie 1973, „Z Polskich Studiów Slawistycznych. Seria 4”, Warszawa, s. 59–63.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1973, O języku folkloru, „Z Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej”, t. 32, Wrocław.
View in Google Scholar
Chludzińska-Świątecka J., 1972, Budowa słowotwórcza rzeczowników w gwarach Warmii i Mazur, „Prace Filologiczne” XXII, s. 159–289.
View in Google Scholar
Cyran W., 1977, Tendencje słowotwórcze w gwarach polskich, „Prace Wydziału I Językoznawstwa, Nauki o Literaturze i Filozofii – Łódzkie Towarzystwo Naukowe”, nr 78, Łódź.
View in Google Scholar
Długosz N., 2009, Słowotwórstwo polskich i bułgarskich deminutywów rzeczownikowych, Poznań.
View in Google Scholar
Gala S., Gala B., 2006, Słowotwórcze a leksykalne znaczenie wyrazu, „Rozprawy Slawistyczne” 20, s. 13–19.
View in Google Scholar
GWJP: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego, t. II: Morfologia, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
Heltberg K., 1964, O deminutywach i augmentatywach, „Prace Filologiczne” XVIII, cz. 2, s. 93–102.
View in Google Scholar
Jaros I., 2008, O tzw. formalnych deminutywach wśród ludowych nazw środków czynności, „Prace Językoznawcze” t. 10, s. 71–78.
View in Google Scholar
Jaros I., 2017, Różne oblicza tautologii słowotwórczej w polskich gwarach, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” t. LXIV, s. 87–101, http://doi.org/10.26485/RKJ/2017/64/7.
View in Google Scholar
Karaś H. (red.), Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
Kaszewski M., 2021, Deminutywność, symilatywność i tautologia słowotwórcza w języku doby średniopolskiej (na materiale ze słownika M.A. Troca), „Biuletyn PTJ” LXXVII, s. 193–209, https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.6871.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2015, Neutralizacja deminutywności w polskich derywatach, [w:] I. Stramljič Breznik (red.), Manjšalnice v slovanskih jezikih: oblika in vloga, Maribor i in., s. 159–168.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., Pastuchowa M., 2016, Deminutywność w słowiańskich badaniach słowotwórczych.
View in Google Scholar
Sprawozdanie z konferencji Komisji Słowotwórczej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (Słowenia, Maribor, 25–29 maja 2015), „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 51, s. 329–338.
View in Google Scholar
Kreja B., 1978, Czasowniki zdrobniałe na -k- w dialektach polskich oraz w innych językach słowiańskich, [w:] Prace na VIII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Zagrzebiu. Językoznawstwo, „Z Polskich Studiów Slawistycznych. Seria 5”, Warszawa, s. 61–71.
View in Google Scholar
Kreja B., 2000, O kilku problemach słowiańskiej (polskiej) derywacji słowotwórczej, [w:] idem, Z zagadnień ogólnych polskiego słowotwórstwa. Studia, Gdańsk, s. 62–67.
View in Google Scholar
Kreja B., 2002, Deminutiva (itd.) na -iczka i augmentativa (itp.) na -ica w perspektywie historycznej, [w:] idem, Studia i szkice słowotwórcze, Gdańsk, s. 167–182.
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2011, Funkcje formantów rzeczownikowych w polszczyźnie ludowej (na przykładzie trzech wsi podkarpackich), „Biblioteka »LingVariów«”, t. 12, Kraków.
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2021, Jak polscy kaktusiarze „mówią” o swoich roślinach, „Slavia Meridionalis” 21, s. 1–17, https://doi.org/10.11649/sm.2415.
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2026a, Uwagi o uwarunkowaniach nominacji w socjolektach (z naciskiem na słowotwórstwo rzeczowników prostych) [w druku].
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2026b, O copiapołkach, gymnolach, feraczkach, chamaczkach i innych cierniuchach, czyli o niektórych uwarunkowaniach ekspresywizacji socjolektu (oraz o kategoryzacji słowotwórczej na marginesie) [w druku].
View in Google Scholar
Małocha-Krupa A., 2003, Słowa w lustrze. Pleonazm, semantyka, pragmatyka, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2525, Wrocław.
View in Google Scholar
Miodek J., 2012, Szaleństwo zdrobnień trwa!, „Język Polski” XCII, z. 5, s. 402, https://doi.org/10.31286/JP.92.5.10.
View in Google Scholar
Reczek S., 1968, Deminutiva polskie. Charakterystyka, rozwój funkcji stylistycznej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Rzeszowie” 3 (5), s. 373–386.
View in Google Scholar
Sarnowski M., 1991, Quasi-deminutiwa w języku rosyjskim i polskim, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 1139, „Slavica Wratislaviensia”, 58, Wrocław.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 1990, Pieśń ludowa i gwara, Lublin.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 2020, Deminutiva gwarowe w systemie i tekście, „Gwary Dziś” 13, s. 191–200, https://doi.org/10.14746/gd.2020.13.11.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] https://www.doroszewski.pwn.pl/ (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
SJP PWN: Słownik języka polskiego PWN, [on-line:] https://sjp.pwn.pl/ (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
Słowotwórstwo rzeczowników: H. Karaś, Słowotwórstwo rzeczowników, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon&lid=705 (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
Sobierajski Z., 1985, Teksty gwarowe z zachodniej Wielkopolski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź.
View in Google Scholar
Spieszczenia: H. Karaś, Spieszczenia, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon&lid=707 (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Świtała-Cheda M., 2012, Słowotwórstwo rzeczownika w gwarze Proboszczewic koło Płocka, Łódź.
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2012, Polskie choronimy i etnonimy ludowe, „Onomastica” LVI, s. 25–52.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1–4, Warszawa 2004 [CD-ROM].
View in Google Scholar
Warchoł S., 1984, Geneza i rozwój słowiańskich formacji ekspresywnych z sufiksalnym -ki -c-, „Prace Wydziału Humanistycznego – Lubelskie Towarzystwo Naukowe. Monografie”, t. 19, Warszawa–Łódź.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] http://www.wsjp.pl (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
Zdrobnienia: H. Karaś, Zdrobnienia, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon&lid=763 (dostęp: 28 I 2026).
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Tomasz Kurdyła

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
