Word-formation and the registers of language
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.42.02Keywords:
word-formation, noun, nomen subiecti, stylistic variation, corpus, correspondence analysisAbstract
This article examines the stylistic value of derivational suffixes forming nouns denoting agents of actions, processes, and states. The study is based on the assumption that if a certain type of texts shows a preference for a given suffix while another clearly avoids it, this can be used to draw conclusions about the suffix’s stylistic value. To this end, all nouns belonging to this class of derivatives attested in the National Corpus of Polish were collected, and the text types (as defined by the corpus designers) in which they occurred were identified. The data were then subjected to correspondence analysis, which made it possible to identify both similarities and differences between styles in terms of their preferences for particular suffixes. In Dimension 1, which explains 57% of the variance, press texts are contrasted with academic and so-called miscellaneous written texts. The suffixes -owicz, -owiec, and -acz are particularly characteristic of press texts, while -ent, -or, -ator, -ik, -nik, and -owy are located at the opposite pole. The second dimension contrasts fiction with non-fiction. The former is characterized by -ątko, -uła, -isko, -uch, -uś, -ieniec, -arz, -aniec, and -ca. Finally, the third dimension contrasts colloquial language, represented by suffixes such as -alski, -ała, -aka, and -el, with written texts.
Downloads
References
Benzécri J.-P., 1992, Correspondence Analysis Handbook, „Statistics: Textbooks and Monographs”, t. 125, New York.
View in Google Scholar
Biber D., Conrad S., 2009, Register, Genre, and Style, „Cambridge Textbooks in Linguistics”, Cambridge, http://dx.doi.org/10.1017/CBO9780511814358. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511814358
View in Google Scholar
Buttler D., 1990, Wahania formy wyrazów zapożyczonych i ich derywatów, „Poradnik Językowy” 4 (473), s. 311–315.
View in Google Scholar
Ejsmunt I., 2007, Atrybutywny i ekspresywny charakter derywatów rzeczownikowych w gwarze Oleśnicy koło Poddębic, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 44, s. 9–22, https://doi.org/10.18778/0208-6077.44.02. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.44.02
View in Google Scholar
Gajda S., 2002, Opolska stylistyka, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 11, 1–2 (21–22), s. 43–57.
View in Google Scholar
Gajda S., 2018, Styl jako kategoria tekstowa, [w:] U. Okulska, U. Topczewska, A. Jopek-Bosiacka (red.), Wybrane zagadnienia lingwistyki tekstu, analizy dyskursu i komunikacji międzykulturowej – In memoriam Profesor Anny Duszak (1950–2015), Warszawa, s. 77–91.
View in Google Scholar
Gala S., 1983, Kategorie semantyczne a odmiany stylistyczne w antroponimii, „Onomastica” 28, s. 105–131.
View in Google Scholar
Górniak J., 2000, Zastosowanie analizy korespondencji w badaniach społecznych i marketingowych, „ASK. Społeczeństwo. Badania. Metody” 9, s. 115–134.
View in Google Scholar
Górski R.L., Łaziński M., 2012, Typologia tekstów w NKJP, [w:] A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk (red.), Narodowy korpus języka polskiego, Warszawa, s. 13–23.
View in Google Scholar
Grabias S., 1981, O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin.
View in Google Scholar
Grochowski M., 2008, Stylistyka leksykalna jako dział leksykologii i pragmatyki (próba określenia przedmiotu badań), [w:] K. Maćkowiak, C. Piątkowski (red.), Stylistyka a leksykologia. Związki, zależności, metody, „Studia o Języku i Stylu Artystycznym”, t. 4, Zielona Góra, s. 45–55.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., Puzynina J., 1979, Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki sufiksalne rodzime, Warszawa.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., Puzynina J., 1999, Słowotwórstwo, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 361–468.
View in Google Scholar
Guz W., 2010, Register Variation and Lexical Innovation: A Study of English Nominalizations, „Studies in Linguistics and Methodology”, t. 1, Lublin.
View in Google Scholar
Hoffman D.L., Franke G.R., 1986, Correspondence Analysis: Graphical Representation of Categorical Data in Marketing Research, „Journal of Marketing Research” 23 (3), s. 213–227, https://doi.org/10.1177/002224378602300302. DOI: https://doi.org/10.1177/002224378602300302
View in Google Scholar
Jadacka H., 1986, Synonimia słowotwórcza – perspektywy badawcze, „Poradnik Językowy” 6 (435), s. 404–412.
View in Google Scholar
Jaros V., 2022, Niekategorialne nazwy czynności i aktów uroczystych z formantem -ina //-iny w idiolekcie Joachima Lelewela, „Prace Językoznawcze” 24 (3), s. 173–187, https://doi.org/10.31648/pj.7906. DOI: https://doi.org/10.31648/pj.7906
View in Google Scholar
Kaliszan J., 1999, Synonimia słowotwórcza odrzeczownikowych nazw osobowych w języku polskim i rosyjskim, „Scripta Neophilologica Posnaniensia” 1, s. 27–30.
View in Google Scholar
Kaproń-Charzyńska I., 2007, Pragmatyczna funkcja formantów w opisie derywatów, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 63, s. 147–156.
View in Google Scholar
Kaproń-Charzyńska I., 2011, Funkcja stylistyczna formantów słowotwórczych. Zarys problematyki, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 46, s. 57–69, https://doi.org/10.11649/sfps.2011.004. DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.2011.004
View in Google Scholar
Kaproń-Charzyńska I., 2014, Pragmatyczne aspekty słowotwórstwa. Funkcja ekspresywna i poetycka, Toruń.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 1981, Ograniczenia semantyczne w procesie derywacji nazw narzędzi, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 437, Katowice.
View in Google Scholar
Kostecka-Sadowa A., 2020, Charakterystyka słowotwórcza ekspresywnych nazw człowieka w gwarze polskiej obwodu lwowskiego (wybrane przykłady), „Gwary Dziś” 12, s. 289–297, https://doi.org/10.14746/gd.2020.12.22. DOI: https://doi.org/10.14746/gd.2020.12.22
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2015a, Polskie habitatywa na -anin, -an i -ak (przyczynek), „Onomastica” 59, s. 181–195, https://doi.org/10.17651/ONOMAST.59.11. DOI: https://doi.org/10.17651/ONOMAST.59.11
View in Google Scholar
Kurdyła T., 2015b, Pragmatyka w klasyfikacji słowotwórczej rzeczownika, „LingVaria” X, nr 19, s. 61–79, https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.19.04. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.19.04
View in Google Scholar
Kurkowska H., Skorupka S., 2001, Stylistyka polska. Zarys, wyd. V z uzup., „Klasyka Językoznawstwa Polskiego”, Warszawa.
View in Google Scholar
Markowski A., 1987, Wyodrębnienie wyrazów wspólnych z zasobu leksykalnego polszczyzny, „Poradnik Językowy” 8 (447), s. 585–593.
View in Google Scholar
Nagórko A., 2007, Zarys gramatyki polskiej, wyd. VII uzup., Warszawa.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Siudzińska N., 2015, Problemy z opisem derywatów modyfikacyjnych (na przykładzie ekspresywów motywowanych nazwami osobowymi), [w:] U. Sokólska (red.), Odkrywanie słowa – historia i współczesność, Białystok, s. 447–467.
View in Google Scholar
Staples S., Egbert J., Biber D., Conrad S., 2015, Register Variation: A Corpus Approach, [w:] D. Tannen, H.E. Hamilton, D. Schiffrin (red.), The Handbook of Discourse Analysis, wyd. II, Chichester, s. 175–196, https://doi.org/10.1002/9781118584194.ch24. DOI: https://doi.org/10.1002/9781118584194.ch24
View in Google Scholar
Waszakowa K., 1989, Udział obcych środków słowotwórczych w odmianach współczesnej polszczyzny ogólnej, „Przegląd Humanistyczny” 33 (2), s. 109–119.
View in Google Scholar
Waszakowa K., 2005, Przejawy internacjonalizacji w słowotwórstwie współczesnej polszczyzny, Warszawa.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Wilkoń A., 2000, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, wyd. II popr. i uzup., „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 1875, Katowice.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://www.wsjp.pl/ (dostęp: 4 VII 2026).
View in Google Scholar
Zarębski R., 2012, Rzeczownikowe prefiksy obcego pochodzenia w historii języka polskiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-708-3
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Rafał L. Górski, Alina Kravchuk

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
