Bakery-related lexicon in the voivodeship tax registers for Kraków bakers from the years 1589–1799 – a report
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.42.15Keywords:
local taxes, bakers’ vocabulary, names of bread, Polish language of the 16th, 17th, and 18th centuriesAbstract
The article is devoted to describing the image of bread in the Polish language of the 16th, 17th, and 18th centuries, based on handwritten voivodeship tariffs for Kraków bakers from the years 1589–1799. The author begins by presenting the state of research on the language of craftsmen, particularly that of Kraków bakers, and introduces her own periodization of this research, dividing it into four stages: 1879–1890, 1890–1945, the postwar period up to around 2000, and the period from 2000 to the present. She identifies the research material, drawn from four volumes preserved in the National Archives in Kraków, determines the facets that contain the components of the linguistic image of bread forming its cognitive definition, presents selected lexemes within particular categories organizing various aspects of cognition and the mental structuring of knowledge about baked goods, and finally proceeds to a sample lexical-semantic analysis of a selected facet: BREAD BAKING – INGREDIENTS.
Downloads
References
Bardel F., 1901, Cech Piekarzy Krakowskich w czasach Rzeczypospolitej polskiej. Na podstawie ksiąg i dokumentów tego cechu, Kraków.
View in Google Scholar
Bartmiński J. (red.), 1980, Słownik ludowych stereotypów językowych. Zeszyt próbny, „Polska Kultura Narodowa”, Wrocław.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1988, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji, [w:] J. Bartmiński (red.), Konotacja, Lublin, s. 169–183.
View in Google Scholar
Bąkowski K., 1903, Dawne cechy krakowskie, „Biblioteka Krakowska”, nr 22, Kraków.
View in Google Scholar
Bocheński Z., 1937, Krakowski cech mieczników, „Biblioteka Krakowska”, nr 92, Kraków.
View in Google Scholar
Chmiel A., 1907, Garncarze krakowscy, Kraków.
View in Google Scholar
Chmiel A., 1930, Rzeźnicy krakowscy, Kraków.
View in Google Scholar
Chotkowski W., 1891, Rzemiosła i cechy krakowskie w XV wieku, Kraków.
View in Google Scholar
ER: J. Aleksandrowicz, W. Andrychiewicz, S. Chaniewski, F. Czarnomski, M. Dobrski, S. Dawid, K. Godlewski, L. Górski, F. Górski, T. Jackowski, A. Janasz, E. Jankowski, S. Jentys, J. Jeziorański, Encyklopedya rolnicza, t. I–XI, Warszawa 1890–1902.
View in Google Scholar
Ferber M., 1933, Piekarstwo w Krakowie, Kraków.
View in Google Scholar
Gadocha M., 2012, Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym, Kraków.
View in Google Scholar
Kiryk F., 1972, Cechowe rzemiosło metalowe. Zarys dziejów do 1939 r., Kraków.
View in Google Scholar
Kodeks: Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa. 1257–1506, cz. 1–4, wyd. F. Piekosiński, „Wydawnictwa Komisji Historycznej Akademii Umiejętności w Krakowie”, nr 13, 22, Kraków 1879–1882.
View in Google Scholar
Król M., 2023, Cechy krakowskie w XIV–XVI wieku, Kraków, https://doi.org/10.12797/9788381389747. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381389747
View in Google Scholar
Kuźmiński B., 1968, 100 wieków chleba, „Światowid”, Warszawa.
View in Google Scholar
Lepszy L., 1896, Cech malarski w Polsce. Od wieków średnich do XVIII wieku. Przyczynek do historyi sztuki, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” t. 2, s. 1–48.
View in Google Scholar
Lepszy L., 1898, Cech złotniczy w Krakowie, „Rocznik Krakowski” t. 1, s. 135–268.
View in Google Scholar
Maurizio A., 1926, Pożywienie roślinne i rolnictwo w rozwoju dziejowym, Warszawa.
View in Google Scholar
Orzelska-Konarska B., 1968, Mistrzowie i czeladnicy. Pozycja społeczna czeladzi w cechach krakowskich w XV–XVII w., „Biblioteka Tysiąclecia Rzemiosła Polskiego”, 8, Warszawa.
View in Google Scholar
Prawa: Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1795), wyd. F. Piekosiński, Kraków 1885.
View in Google Scholar
Przęczek-Kisielak S., 2020, O czystość mowy polskiej? Dyskusje o zapożyczeniach na łamach „Języka Polskiego” w latach 1913–1939, „Język Polski” C, z. 1, s. 24–46, https://doi.org/10.31286/JP.100.1.2. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.100.1.2
View in Google Scholar
Przybylska R., 2025, Kukiełka ‘rodzaj pieczywa’ w gwarach i w dawnej tradycji ludowej, „Etnolingwistyka” 37, s. 343–357, http://dx.doi.org/10.17951/et.2025.37.343. DOI: https://doi.org/10.17951/et.2025.37.343
View in Google Scholar
Sękowski K., 1984, Statuty krakowskiego cechu konwisarzy i ludwisarzy z roku 1412 i 1512 jako źródło do historii techniki, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 29, s. 399–429.
View in Google Scholar
Stadtmüller K., 1922, O sposobach usunięcia gwary rzemieślniczej ze słownictwa technicznego polskiego, „Przegląd Techniczny” XL, nr 9–10, s. 87–94.
View in Google Scholar
Stadtmüller K., 1925, Słownictwo rzemieślnicze, cz. I–XI, Kraków.
View in Google Scholar
Stadtmüller K., 1937, Sposób ustalenia polskiego słownictwa technicznego, „Język Polski” XXII, z. 4, s. 123–125.
View in Google Scholar
Starzyński M., 2010, Krakowska rada miejska w średniowieczu, Kraków.
View in Google Scholar
Statuty i przywileje: Statuty i przywileje cechów bydgoskich z lat 1434–1770, wyd. T. Esman, Z. Guldon, „Źródła do Dziejów Bydgoszczy”, nr 1, Bydgoszcz 1963.
View in Google Scholar
Stesłowicz W., 1892, Cechy krakowskie w okresie powstania i wzrostu, „Kwartalnik Historyczny” 6, s. 277–333.
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2022, Chleb w świetle polskiej frazematyki gwarowej, „Prace Filologiczne” LXXVII, s. 435–450, https://doi.org/10.32798/pf.1040.
View in Google Scholar
Wyrozumska B., 2007, Przywileje ustanawiające gminy miejskie wielkiego Krakowa (XIII– XVIII wiek), Kraków.
View in Google Scholar
Wyrozumski J., 1992, Kraków do schyłku wieków średnich, „Dzieje Krakowa”, t. 1, Kraków.
View in Google Scholar
Zaremska H., 1974, Żywi wobec zmarłych. Brackie i cechowe pogrzeby w Krakowie w XIV – pierwszej połowie XVI wieku, „Kwartalnik Historyczny” 81, s. 733–749.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Sylwia Przęczek-Kisielak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
