Rola etymologii w rekonstrukcji językowego obrazu świata
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.16.15Słowa kluczowe:
kognitywna etnolingwistyka, etymologia, językowy obraz świata, kwiat, gwiazdaAbstrakt
The role of etymology in the reconstruction of the linguistic world view
The author assumes that etymological analyses are “ethnolinguistically relevant” because by reconstructing the motivation of names, etymology allows one to reach the methods of linguistic conceptualization of phenomena and objects. He discusses the words świat ‘world’, kwiat ‘flower’, and gwiazda ‘star’ (endorsing Brückner’s and Sławski’s thesis that they all belong to a single etymological nest), and adduces examples of proverbs, riddles, and folk songs where the semantics of ‘world’, ‘flower’, and ‘star’ are joined, to demonstrate the benefits of directing etymological analyses to historically documented texts. Apart from phonetic arguments, the common element is the connotation of ‘brightness’, i.e. what makes it possible to look and to see.
Pobrania
Bibliografia
Bartmiński J. [= Е. Бартминский], 2005, Âzykovoj obraz sveta – očerki po ètnolin-gvistike, Moskva.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2007, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin (52012).
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2009, Aspects of Cognitive Etnolinguistics, London (32012).
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2011, Jezik – slika – svet – etnolingvisticke studije, Beograd.
View in Google Scholar
Bieriezowicz Je.L. [= Е.Л. Березович], 2000, Russkaâ toponimiâ v ètnolingvističeskom aspekte, Ekaterinburg.
View in Google Scholar
Brzozowska M., 2009, Etymologia a konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin.
View in Google Scholar
Bułygina T.W., Szmielew A.D. [= Т.В. Булыгина, А.Д. Шмелев], 1999, „Narodnaâ ètimo-logiâ”: morfonologiâ i kartina mira, [w:] Slavânskie ètûdy. Sbornik k ûbileû S.M. Tolstoj, Moskva, s. 103–115.
View in Google Scholar
Cienkowski W., 1972, Teoria etymologii ludowej, Warszawa.
View in Google Scholar
Gamkrelidze T.W., Iwanow W.I. [= Т.В. Гамкрелидзе, В.И. Иванов], 1984, Indoevropej-skij âzyk i indoevropejcy, Tbilisi.
View in Google Scholar
Lakoff G., Johnson M., 1988, Metafory w naszym życiu, Warszawa.
View in Google Scholar
Mianecki A., 2010, Stworzenie świata w folklorze polskim XIX i początku XX wieku, Toruń.
View in Google Scholar
Mieletinski E., 1981, Poetyka mitu, Warszawa.
View in Google Scholar
NKPP: Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich. W oparciu o dzieło Samuela Adalberga opracował zespół redakcyjny pod kierunkiem Juliana Krzyżanowskiego, t. I–IV, Warszawa 1969–1978.
View in Google Scholar
Polański K., 2002, hasło: Etymologia, [w:] J. Wojnowski (red.), Wielka encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa, s. 399.
View in Google Scholar
Popowska-Taborska H., 2010, Blaski i cienie pracy etymologa (ze slawistycznej perspektywy), „Poradnik Językowy” nr 7 (676), s. 5−13.
View in Google Scholar
Popowska-Taborska H., 2012, Rola etymologii w kształtowaniu językowego obrazu świata (rozważania oparte na słowiańskim materiale językowym), „Etnolingwistyka” 24, s. 155–171.
View in Google Scholar
SD: N.I. Tołstoj [= Н.И. Толстой] (red.), Slavânskiè drevnosti. Ètnolingvističeskij slovarʹ, Moskva 1995–.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1952–.
View in Google Scholar
SLSJ: J. Bartmiński (red.), Słownik ludowych stereotypów językowych. Zeszyt próbny, oprac. zespół w składzie J. Adamowski et al., pod kier. J. Bartmińskiego, Wrocław 1980.
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, koncepcja całości i red. Jerzy Bartmiński, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996; z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999; z. 3: Meteorologia, Lublin 2012; z. 4. Świat, światło, metale, Lublin 2012.
View in Google Scholar
SStp.: S. Urbańczyk et al. (red.), Słownik staropolski, Warszawa 1953–.
View in Google Scholar
Tołstaja S.M., 2006a, [= С.М. Толстая], Postulaty moskovskoj ètnolingvistiki, „Etnolingwistyka” 18, s. 7−27.
View in Google Scholar
Tołstaja S.M. [= С.М. Толстая], 2006b, Kulʹturnaâ semantika i ètimologiâ, [w:] I. Janyšková, H. Karlikowá (red.), Studia etymologica Brunensia 3, Praha, s. 385–297.
View in Google Scholar
Tołstaja S.M. [= С.М. Толстая], 2008, Prostranstvo slova. Leksičeskaâ semantika v ob-ŝeslavianskoj perspektive, Moskva.
View in Google Scholar
Tołstaja S.M. [= С.М. Толстая], 2010,K semantičeskoj istorii slav. *mirʺ i *světʺ (nadbitka z: Ј. Grkoviћ-Meјџor, M. Radovanoviћ (red.), Teorija dijahronijske lingvistike i proučavaњe slovenskih jezika, Beograd).
View in Google Scholar
Tołstoj N.I., Tołstaja S.M. [= Н.И. Толстой, С.М. Толстая], 1988/1995, Narodnaâ ètimo-logiâ i ètimologičeskaâ magiâ, [w:] N.I. Tolstoj (red.), Âzyk i narodnaâ kulʹtura, Moskva 1995, s. 317–332 (ten sam tekst w książce S.M. Tołstojowej 2008, s. 226–240).
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1993, Nazwy zwierząt, [w:] J. Bartmiński, R. Tokarski (red.), O definicjach i definiowaniu, Lublin, s. 251–267.
View in Google Scholar
Wojtyła-Świerzowska M., 1998, Kognitywizm w etymologii, „Rocznik Slawistyczny” LI, s. 17-31.
View in Google Scholar
WSE-HJP: K. Długosz-Kurczabowa, Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, Warszawa 2008.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
