Odmiany terytorialne i społeczne współczesnego języka polskiego na Ukrainie

Autor

  • Ewa Dzięgiel Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Kraków / Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.13

Słowa kluczowe:

mniejszość polska na Ukrainie, język polski na Ukrainie, polsko-ukraińskie kontakty językowe

Abstrakt

Territorial and Societal Variants of Contemporary Polish in Ukraine
The article presents various types of differentiation in contemporary Polish language in Ukraine. It focuses primarily on 1) territorial factors – dispersion over a large area and the consequent diversification of political and cultural conditions, as well as influence from different languages and Ukrainian dialects, 2) societal factors – regional (cultural) Polish of former south-eastern Kresy in urban and rural centres, and the stratification of rural Polish into separate dialects of the peasantry and nobility, 3) historical factors – the influence that the history of Polish settlement in the region exerted on the shape of local Polish dialects. Referring to her own, 25-year long experience in studying Polish in Ukraine, and also to the literature on this topic, this author verifies previous views on the territorial and societal variations of the Polish language in Ukraine and revises the related interpretations of linguistic facts (e.g. the origin of the dental ł in Polish dialects in Ukraine).

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Cechosz I., 2001, Polska gwara Oleszkowiec na Podolu. Fleksja imienna i werbalna, Kraków.
View in Google Scholar

Czarnecka K., 2014, Słowotwórstwo gwar polskich na Ukrainie. Czasownik, Kraków.
View in Google Scholar

Dejna K., 1956, Gwara Milna, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” IV, s. 5–41.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2000, Dawne a pochylone w kilku gwarach południowokresowych, [w:] E. Wolnicz-Pawłowska, W. Szulowska (red.), Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu
View in Google Scholar

wschodnim. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, Warszawa, s. 79–88.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2001, Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych.
View in Google Scholar

Fleksja imienna i werbalna, Kraków.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2003a, Kresowa gwara Nowosielicy koło Połonnego a gwary w rdzennej Polsce, [w:] E. Wrocławska, J. Zieniukowa (red.), Języki mniejszości i języki regionalne. Pamięci Profesora Zdzisława Stiebera, zasłużonego badacza języków mniejszościowych i pogranicz językowych, w stulecie urodzin, Warszawa, s. 375–388.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2003b, Polszczyzna na Ukrainie. Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich, Warszawa.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2012a, Archaizmy a interferencje w kontaktach języków blisko spokrewnionych (przykład polsko-ukraiński), [w:] „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 12, Warszawa, s. 13–19.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2012b, Polacy czy cudzoziemcy? Kształtowanie się identyfikacji narodowej młodzieży polskiego pochodzenia na Ukrainie, [w:] E. Golachowska, A. Zielińska (red.),
View in Google Scholar

Konstrukcje i destrukcje tożsamości, t. 2: Tożsamość wobec wielojęzyczności, Warszawa, s. 235–246.
View in Google Scholar

Dzięgiel E., 2013, O losach etnonimów Lach i Mazur na dawnych Kresach południowo-wschodnich, [w:] E. Dzięgiel, T. Korpysz (red.), Niejedno ma imię… Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej, Warszawa, s. 117–132.
View in Google Scholar

Dzięgiel E. (red.), 2016, Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł, [on-line:] https://prasapolukr.ijp-pan.krakow.pl/ (dostęp: 24 VI 2017).
View in Google Scholar

Dzięgiel E., Czarnecka K., Kowalska D.A. (red.), 2012, Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, „Język polski dawnych Kresów Wschodnich”, t. 5, Warszawa.
View in Google Scholar

Dzięgiel E. i in., 2016, Polskojęzyczna prasa na Ukrainie sowieckiej w latach 1918–1939. Przegląd tytułów i treści, Kraków.
View in Google Scholar

Eberhardt P., 1994, Przemiany narodowościowe na Ukrainie XX wieku, „Biblioteka »Obozu «”, nr 19, Warszawa.
View in Google Scholar

Feleszko K., 1991, Język polski na Bukowinie do roku 1945. Zarys problematyki, [w:] J. Rieger, W. Werenicz (red.), Studia nad polszczyzną kresową, t. 6, Wrocław, s. 7–26.
View in Google Scholar

Feleszko K., 2002, Bukowina moja miłość. Język polski na Bukowinie Karpackiej do 1945 roku, t. 1, red. A. Żor, Warszawa.
View in Google Scholar

Grek-Pabisowa I., 1992, Język polski na kresach północno-wschodnich. Legendy a rzeczywistość, [w:] „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 8, Warszawa, s. 55–62.
View in Google Scholar

Harhala W., 1931, Gwara polska okolic Komarna, „Lud Słowiański” II, s. 55–91, 156–177.
View in Google Scholar

Hrabec S., 1955, O polskiej gwarze wsi Duliby w byłym powiecie buczackim, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” III, s. 31–76.
View in Google Scholar

Kość J., 2000, Archaizmy a interferencje w strefie polsko-ukraińskich kontaktów językowych, „Slavia Orientalis” XLIX, z. 3, s. 451–462.
View in Google Scholar

Krasowska H., 2006, Górale polscy na Bukowinie Karpackiej. Studium socjolingwistyczne i leksykalne, Warszawa.
View in Google Scholar

Krasowska H., 2012, Mniejszość polska na południowo-wschodniej Ukrainie, Warszawa.
View in Google Scholar

Krawczyk A., 2007, Zapożyczenia leksykalne w sytuacji wielojęzyczności. Ukrainizmy i rusycyzmy w gwarze Maćkowiec na Podolu, Warszawa.
View in Google Scholar

Kurzowa Z., 1985/2006, Polszczyzna Lwowa i Kresów południowo-wschodnich do 1939 roku, [w:] eadem, Prace językoznawcze, t. 1, wybór i oprac. M. Szpiczakowska, M. Skarżyński, Kraków.
View in Google Scholar

Lipińska E., Seretny A., 2012, Między językiem ojczystym a obcym. Nauczanie i uczenie się języka odziedziczonego na przykładzie szkolnictwa polonijnego w Chicago, Kraków.
View in Google Scholar

Łesiów M., 1957, System fonetyczny gwary hutniańskiej, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” V, s. 131–153.
View in Google Scholar

Łesiów M., 1959, Uwagi o fleksji i składni gwary hutniańskiej, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” VI, s. 95–112.
View in Google Scholar

Maryniakowa I., 1992, Północno-wschodnie obszary polszczyzny wobec języków wschodniosłowiańskich i bałtyckich, [w:] „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 8, Warszawa, s. 153–158.
View in Google Scholar

Nitsch K., 1914, Odrębności słownikowe Poznania, Krakowa, Warszawy, „Język Polski” II, s. 261–270.
View in Google Scholar

Peyton J.K., Ranard D.A., McGinnis S. (red.), 2001, Heritage languages in America. Preserving a national resource, Washington.
View in Google Scholar

Piotrowska-Wojaczyk A., 2011, Regionalizmy leksykalne w słownikach doby nowopolskiej, Poznań
View in Google Scholar

Placówki: Placówki oświatowe na Ukrainie. Informator, Warszawa 2015.
View in Google Scholar

Rieger J., 1995, W sprawie genezy i ewolucji polszczyzny w Wielkim Księstwie Litewskim, [w:] idem (red.), Studia nad polszczyzną kresową, t. 8, Warszawa, s. 31–38.
View in Google Scholar

Rieger J. (red.), 2001, Studia nad polszczyzną kresową, t. 10, Warszawa.
View in Google Scholar

Rieger J., 2012, Na jubileusz naszych badań nad polszczyzną kresową, [w:] E. Dzięgiel, K. Czarnecka, D.A. Kowalska (red.), Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach.
View in Google Scholar

Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, „Język polski dawnych Kresów Wschodnich”, t. 5, Warszawa, s. 11–18.
View in Google Scholar

Rieger J., Cechosz-Felczyk I., Dzięgiel E., 2002, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 1: Stan i status, cechy charakterystyczne. Polszczyzna w Lwowskiem, Tarnopolskiem i na Podolu. Teksty, Warszawa.
View in Google Scholar

Rieger J., Cechosz-Felczyk I., Dzięgiel E., 2007, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 2: Polszczyzna w Lwowskiem, Żytomierskiem i na Podolu. Teksty, Kraków.
View in Google Scholar

Rudnicki S., 2000, Gwara polska wsi Korczunek koło Żytomierza. Fonetyka, fleksja, Warszawa.
View in Google Scholar

Rzepka W.R., 1997, Rodowód polszczyzny Wielkopolan, [w:] M. Gruchmanowa, B. Walczak (red.), Słownik gwary miejskiej Poznania, Warszawa – Poznań, s. 7–19.
View in Google Scholar

SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar

SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, Lwów 1807–1814.
View in Google Scholar

Stroński H., 1994, Polska droga do Kazachstanu, „Przegląd Wschodni” 3, z. 2, s. 145–164.
View in Google Scholar

SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar

SWil: A. Zdanowicz i in. (red.), Słownik języka polskiego, Wilno 1861.
View in Google Scholar

Tymbrowska G., 2001, Gwara wsi Czerwone Chatki na Żytomierszczyźnie, Instytut Języka Polskiego PAN, rozprawa doktorska.
View in Google Scholar

Werenicz W., 1992/1996, Uwagi do badań nad polskim dialektem kresowym na Ukrainie, [w:] J. Rieger (red.), Język polski dawnych Kresów Wschodnich, t. 1: Studia i materiały, Warszawa, s. 125–130.
View in Google Scholar

Wieczorek A., 2012, Słownictwo polskiej gwary kresowej na przykładzie Maćkowiec na Podolu. Charakterystyka funkcjonalna, Uniwersytet Warszawski, rozprawa doktorska.
View in Google Scholar

Wolnicz-Pawłowska E., Szulowska W. (red.), 2000, Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, Warszawa.
View in Google Scholar

Zakhutska O., 2015, Polszczyzna drobnoszlacheckiej wsi Siaberka na Wołyniu. Słownictwo, Warszawa.
View in Google Scholar

Zielińska A., 2013, Mowa pogranicza. Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim, Warszawa.
View in Google Scholar

Zielińska M., 2011, Rola polszczyzny w życiu młodych użytkowników języka polskiego na Ukrainie Zachodniej, „Język, Komunikacja, Informacja” VI, s. 127–134.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

15-11-2017

Numer

Dział

Socjolingwistyka

Jak cytować

Dzięgiel, E. (2017) „Odmiany terytorialne i społeczne współczesnego języka polskiego na Ukrainie”, LingVaria, 12(24), s. 199–210. doi:10.12797/LV.12.2017.24.13.