Negacja a pragmatyka
Użycie operatora negacji nie w wypowiedziach performatywnych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.02Słowa kluczowe:
negacja, pragmatyka, asercja, illokucja, akt mowy, dyskurs konwersacyjnyAbstrakt
NEGATION AND PRAGMATICS: USE OF THE NEGATION OPERATOR ‘NOT’ IN PERFORMATIVE STATEMENTS
The article concerns the pragmatic aspects of negation. Being aware of the fact that negation is a characteristic element of the entire set of speech acts, such as disagreement, opposition, counterargument, objection, complaint, etc., the author aims to determine to what extent this pragmatic character of negation is direct or indirect. Negation is a category of functional words the sphere of application of which is the assertive part of the sentence, i. e. semantic information. Performative verbs cannot be negated due to their status as physical entities, i. e., individual speech acts fulfilled at a specific time and place. Therefore, in the structure of speech acts, negation occurs mostly in the assertive part, and the negative semantic content contributes to the modification of the illocutionary function. As a result, syncretic and indirect speech acts are created. The negation operator is also added to performative verbs that stand in opposition to complementary antonyms (I let | I don’t let). Thus, the “not” operator functions as an element of the names of actions that are alternative to their affirmative counterparts.
Pobrania
Bibliografia
Antas J., 1991, O mechanizmach negowania. Wybrane semantyczne i pragmatyczne aspekty negacji, Kraków.
View in Google Scholar
Austin J.L., 1962, How to Do Things with Words, „William James Lectures”, Oxford.
View in Google Scholar
Bańko M. (red.), 2000, Inny słownik języka polskiego, t. I: A–Ó, Warszawa.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 2008, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, „Semiosis Lexicographica”, t. 48, Warszawa.
View in Google Scholar
Centre, 2017, A Quick Start Guide to Inference Anchoring Theory (IAT), Centre for Argument Technology, [on-line:] https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=-j&opi=89978449&url=http://arg.tech/~chris/acl2019tut/IAT-guidelines.pdf&ved=2ahUKEwiXp7q0vJ-LAxVBFBAIHUSmN4AQFnoECBUQAQ&usg=AOvVaw3oKTGUVqN6gQoctgWrhnvi (dostęp: 10 XI 2024).
View in Google Scholar
Davidson D., 1990, The Structure and Content of Truth, „The Journal of Philosophy” 87 (6), s. 279–328. DOI: https://doi.org/10.2307/2026863
View in Google Scholar
Dzienisiewicz D., 2024, Forma i pragmatyka aktów mowy informujących o zdziwieniu mówiącego w języku polskim, „Językoznawstwo” 20 (1), s. 129–149. DOI: https://doi.org/10.25312/j.8477
View in Google Scholar
Ilie C., 1994, What Else Can I Tell You? A Pragmatic Study of English Rhetorical Questions as Discursive and Argumentative Acts, „Acta Universitatis Stockholmiensis. Stockholm Studies in English”, 82, Stockholm.
View in Google Scholar
Kiklewicz A., 2012, Czwarte królestwo. Język a kontekst w dyskursach współczesności, Warszawa.
View in Google Scholar
Lemmon E.J., 1962, On Sentences Verifiable by Their Use, „Analysis” 22 (4), s. 86–89. DOI: https://doi.org/10.1093/analys/22.4.86
View in Google Scholar
Maciuszek J., 2006, Negacja w języku i komunikacji. O przetwarzaniu negacji w kontekście opisu cech ludzi, Kraków.
View in Google Scholar
Maciuszek J., 2009, Znaczenie zdania a znaczenie implikowane. Komunikacyjno-semantyczne aspekty odbioru wypowiedzi z negacją zdaniową i performatywną, „Psychologia Społeczna” 4 (12), s. 255–270.
View in Google Scholar
Morante R., Sporleder C., 2012, Modality and Negation: An Introduction to the Special Issue, „Computational Linguistics” 38 (2), s. 223–260. DOI: https://doi.org/10.1162/COLI_a_00095
View in Google Scholar
Nielsen N.M., 2020, Expanding Searle’s Analysis of Interrogative Speech Acts: A Systematic Classification Based on Preparatory Conditions, „Scandinavian Studies in Language” 11 (1), s. 7–19. DOI: https://doi.org/10.7146/sss.v11i1.121359
View in Google Scholar
Ostasz L., 2010, Czym jest prawda w szerokim tego słowa znaczeniu?, „Biblioteczka Res Humana”, Warszawa.
View in Google Scholar
Palczewski R., 2018, Negacja jako operator dyskursywny, „Roczniki Filozoficzne” 66 (2), s. 129–148. DOI: https://doi.org/10.18290/rf.2018.66.2-7
View in Google Scholar
Pałuszyńska E., 2018, Poznawcze i interakcyjne aspekty negacji (na materiale medialnego dyskursu politycznego), [w:] E. Szkudlarek-Śmiechowicz, B. Cieśla (red.), Negacja w języku, tekście, dyskursie, Łódź, s. 51–62.
View in Google Scholar
Payne T.E., 1997, Describing Morphosyntax, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511805066
View in Google Scholar
Pedersen J., 2016, Apes in Conversation: The Role of the Human Interlocutor, „Language & Communication” 50, s. 1–11. DOI: https://doi.org/10.1016/j.langcom.2016.07.009
View in Google Scholar
Quine W.V., 1995, Różności. Słownik prawie filozoficzny, tłum. C. Cieśliński, Warszawa.
View in Google Scholar
Reed Ch., Wells S., Budzyńska K., Devereux J., 2010, Building Arguments with Argumentation: The Role of Illocutionary Force in Computational Models of Argument, [w:] P.
View in Google Scholar
Baroni, F. Cerutti, M. Giacomin, G.R. Simari (red.), Computational Models of Argument: Proceedings of Comma 2010, „Frontiers in Artificial Intelligence and Applications”, 216, Amsterdam–Berlin–Washington, s. 415–426.
View in Google Scholar
Rosengren I., 1987, Begründungen und Folgerungen als kommunikative Handlungen, [w:] W. Motsch (red.), Satz, Text, sprachliche Handlung, „Studia Grammatica”, Berlin, s. 179–197. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112709672-006
View in Google Scholar
Russell B., 1967, Deskrypcje, [w:] Logika i język. Studia z semiotyki logicznej, wybór, tłum., wstęp i przyp. J. Pelc, Warszawa, s. 277–293.
View in Google Scholar
Ruta P., 1995, Wybrane aspekty filozoficzne teorii wypowiedzi performatywnych, „Roczniki Filozoficzne” XLIII, z. 1, s. 117–137.
View in Google Scholar
Searle J.R., 1977, Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language, New York.
View in Google Scholar
Siemes A., 2014, Koncept prawdy w reklamie i wypowiedziach o markach i produktach, [w:] A. Kiklewicz, E. Starzyńska-Kościuszko (red.), Oblicza prawdy w filozofii, kulturze, języku, „Język poza Granicami Języka”, 3, Olsztyn, s. 257–276.
View in Google Scholar
Sloman A., 1969, Transformations of Illocutionary Acts, „Analysis” 30 (2), s. 56–59. DOI: https://doi.org/10.1093/analys/30.2.56
View in Google Scholar
Snoeck Henkemans A.F., 2009, Manoeuvring Strategically with Rhetorical Questions, [w:] F.H. van Eemeren, B.J. Garssen (red.), Pondering on Problems of Argumentation: Twenty Essays on Theoretical Issues, „Argumentation Library”, nr 14, Dordrecht, s. 15–23. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9165-0_2
View in Google Scholar
Suzuki Swift 1.2 83KM Hybrid, Oil-club.pl, [on-line:] https://www.oilclub.pl/index.php?-Threads/suzuki-swift-1-2-83km-hybrid.6807/ (dostęp: 8 II 2025).
View in Google Scholar
Szkudlarek-Śmiechowicz E., 2018, Predykatywne środki wyrażania sprzeciwu w ulotkach i hasłach antyrządowych z lat 1945–1989, [w:] E. Szkudlarek-Śmiechowicz, B. Cieśla (red.), Negacja w języku, tekście, dyskursie, Łódź, s. 133–150. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-205-5
View in Google Scholar
Śliwiński P., 2010, Środki perswazji w czasopismach „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy” oraz „Przebudźcie się!” jako wynik strategii tłumacza, „Między Oryginałem a Przekładem” 16, s. 267–280.
View in Google Scholar
Taraman J., 2010, You Agree, Don’t You? Strategic Maneuvering with Premise Eliciting Questions (MA Thesis), Amsterdam.
View in Google Scholar
Tarski A., 1944, The Semantic Conception of Truth: And the Foundations of Semantics, „Philosophy and Phenomenological Research” 4 (3), s. 341–376. DOI: https://doi.org/10.2307/2102968
View in Google Scholar
Tomioka S., 2010, A Scope Theory of Contrastive Topics, „An International Journal of Theoretical Linguistics” 2 (1), s. 113–130.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl (dostęp: 10 XI 2024).
View in Google Scholar
Wyrwas K., 2002, Skarga jako gatunek mowy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2053, Katowice.
View in Google Scholar
Ziembiński Z., 1987, Logika praktyczna, Warszawa.
View in Google Scholar
Żurowski S., 2005, Negacja jako element NSM, [w:] A. Kiklewicz, S. Ważnik (red.), Пала-ністыка – Полонистика – Polonistyka, Minsk, s. 249–256.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksander Kiklewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
