Znaczenie przymiotnika żałosny w świetle kognitywnej semantyki uczuć
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.40.08Słowa kluczowe:
żal, prototyp, rama interpretacyjna, scenariusz, semantyka kognitywnaAbstrakt
THE MEANING OF THE ADJECTIVE ŻAŁOSNY IN THE LIGHT OF COGNITIVE SEMANTICS OF FEELINGS
The aim of the article is to analyse the meanings of the adjective żałosny from both a diachronic and synchronic perspective, in the context of the semantics of the emotion of żal (‘pity’). The goal is to show how the concept of żal is evoked in both historical and contemporary meanings of this adjective. The methodological foundation of the analysis is based on concepts from cognitive and cultural linguistics, frequently used in research on linguistic expressions of emotions: Eleanor Rosch’s prototype theory (1978), Charles Fillmore’s frame semantics (1985), and Anna Wierzbicka’s (1999) suggestion for describing emotion scenarios. The material basis consists of historical and contemporary dictionaries of the Polish language as well as corpus data. The results of the analysis indicate a transformation in the meanings of the adjective żałosny, linked to a shift in evaluative connotation, which can be explained by changes in the prototypical emotion scenarios (and their profiled elements) evoked in the respective meanings of the adjective under study.
Pobrania
Bibliografia
Apresjan J., 1994, Naiwny obraz świata a leksykografia, tłum. J. Berej, A. Pajdzińska, „Etnolingwistyka” 6, s. 5–12.
View in Google Scholar
Besemeres M., 2007, Between Żal and Emotional Blackmail: Ways of Being in Polish and English, [w:] M. Besemeres, A. Wierzbicka (red.), Translating Lives. Living with Two Languages and Cultures, St Lucia–Brisbane, s. 128–138.
View in Google Scholar
Bułat Silva Z., Popowicz J., 2023, Polish Żal ‘Sorrow’ through the Lens of Cognitive Semantics, „Language Mind Culture and Society” (LaMiCuS) 7, s. 86‒113, https://doi.org/10.32058/LAMICUS-2023-004. DOI: https://doi.org/10.32058/LAMICUS-2023-004
View in Google Scholar
Dobrowolska-Pigoń M., 2023, W poszukiwaniu konceptualizacji żalu: kolokacje rzeczownika żal z czasownikami, [w:] A. Burzyńska-Kamieniecka (red.), Język a Kultura, t. 30:
View in Google Scholar
Słowo i pamięć. Tom poświęcony pamięci profesor Agnieszki Libury, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, no 4256, Wrocław, s. 73‒83, https://doi.org/10.19195/1232-9657.30.7. DOI: https://doi.org/10.19195/1232-9657.30.7
View in Google Scholar
Ekman P., 1999, Basic Emotions, [w:] T. Dalgleish, M.J. Power (red.), Handbook of Cognition and Emotion, New York, s. 45‒60, https://doi.org/10.1002/0470013494.ch3. DOI: https://doi.org/10.1002/0470013494.ch3
View in Google Scholar
Falkowska M., 2022, Konstruowanie relacji międzyosobowych w znaczeniach wybranych nazw allocentrycznych stanów emocjonalnych i postaw. Perspektywa językoznawcza, [w:] S. Zieliński, J. Kapłańska, M. Biolik-Moroń (red.), Człowiek – istota relacyjna. Spojrzenie interdyscyplinarne, „Studia i Materiały Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 95, Katowice, s. 43‒54.
View in Google Scholar
Fillmore Ch.J., 1985, Frames and the Semantics of Understanding, „Quaderni di Semantica” 6, nr 2, s. 222‒254.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 2009, Punkty dyskusyjne w rozumieniu pojęcia językowego obrazu świata – widziane z perspektywy badań porównawczych, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 21, s. 15‒29.
View in Google Scholar
Janus D., Przepiórkowski A., 2006, Poliqarp 1.0. Some Technical Aspects of a Linguistic Search Engine for Large Corpora, [w:] J. Waliński, K. Kredens, S. Goźdź-Roszkowski (red.), The Proceedings of Practical Applications in Language and Computers PALC 2005, Frankfurt am Main.
View in Google Scholar
Kleiber G., 2003, Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, tłum. B. Ligara, „Językoznawstwo Kognitywne”, 5, Kraków.
View in Google Scholar
Kövecses Z., 2000, Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling, „Studies in Emotion and Social Interaction. Second Series”, Cambridge, UK–New York–Paris.
View in Google Scholar
Kövecses Z., 2011, Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, tłum. A. Kowalcze-Pawlik, M. Buchta, Kraków.
View in Google Scholar
Krzyżanowska A., 2008, Pole semantyczne pojęcia ‘smutku’ w języku polskim i francuskim, [w:] R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Pojęcie, słowo, tekst, Warszawa, s. 61‒78.
View in Google Scholar
Lakoff G., 1987, Women, Fire, and Dangerous Things. What Categories Reveal about the Mind, Chicago–London. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226471013.001.0001
View in Google Scholar
Langacker R., 2009, Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie, tłum. E. Tabakowska i in., Kraków.
View in Google Scholar
Mikołajczuk A., 2000, Problem ocen w analizie wybranych polskich nazw uczuć z klasy semantycznej gniewu, [w:] I. Nowakowska-Kempna, A. Dąbrowska, J. Anusiewicz (red.), Język a Kultura, t. 14: Uczucia w języku i tekście, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2229, Wrocław, s. 117–134.
View in Google Scholar
Mikołajczuk A., 2009, Obraz radości we współczesnej polszczyźnie, Warszawa.
View in Google Scholar
Mikołajczuk A., 2012, Konceptualizacja wstydu w polszczyźnie (na tle porównawczym), [w:] A. Mikołajczuk, K. Waszakowa (red.), Odkrywanie znaczeń w języku, Warszawa, s. 124–145.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Nowakowska-Kempna I., 1986, Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 870, Katowice.
View in Google Scholar
Rosch E., 1978, Principles of Categorization, [w:] E. Rosch, B.B. Lloyd (red.), Cognition and Categorization, „Psychology Revivals”, London–New York, s. 27‒48. DOI: https://doi.org/10.4324/9781032633275-4
View in Google Scholar
Taylor J.R., 2001, Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językoznawczej, tłum. A. Skucińska, Kraków.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Wierzbicka A., 1999, Emotions across Languages and Cultures: Diversity and Universals, „Studies in Emotion and Social Interaction. Second Series”, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511521256
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Marta Dobrowolska-Pigoń
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
