„Przyłóż smaku jako pobaczysz, żeby tłusta była” – TŁUSTOŚĆ w dawnym dyskursie kulinarnym
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.42.13Słowa kluczowe:
dyskurs kulinarny, semantyka, XVI wiek, XVII wiek, XVIII wiekAbstrakt
THE LANGUAGE OF SPOR“ADD FLAVOUR AS YOU SEE FIT, SO THAT IT IS FATTY” – FATTYNESS IN OLD POLISH CULINARY DISCOURSES COMMENTATORS IN POLISH BROADCASTS OF FORMULA 1 RACES
The aim of this article is to discuss the category of fatness as one of the important values of the old polish culinary discourse manifested in texts dating from the 16th to the 18th century, containing recipes for various dishes consumed by the magnates of the time. The analysis is based on the method of describing the conceptual and lexical field of “fatness”. In this description, we take into account units that are involved in both paradigmatic relations – characterised by mutual formal-semantic (wordformation) or semantic connections – and syntagmatic relations – referring to connections between the words under study. The collected material in the form of collocations makes it possible to reconstruct the collocation image of the analysed lexemes, which in turn allows us to show the category of FATNESS in the studied old texts in the context of other conceptual domains important for culinary discourse, such as: nutrition, health or fasting.
Pobrania
Bibliografia
Batko-Tokarz B., 2023, O guście ze smakiem – czyli kiedy i dlaczego wyraz gust utracił w polszczyźnie znaczenie zmysłowe, „LingVaria” XVIII, nr 1 (35), s. 135–151, https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.10. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.10
View in Google Scholar
Bogucka M., 1994, Staropolskie obyczaje w XVI–XVII wieku, Warszawa.
View in Google Scholar
Buttler D., 1967, Koncepcj e pola znaczeniowego, „Przegląd Humanistyczny” 11 (2), s. 41–59.
View in Google Scholar
Czachur W., 2020, Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy, Wrocław.
View in Google Scholar
Deptuchowa E., Jasińska K., Klapper M., Kołodziej D., 2020, O projekcie Korpusu Polszczyzny do 1500 roku, „Poradnik Językowy” 8, s. 7–16, https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.8.1. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.8.1
View in Google Scholar
Dobrowolska-Pigoń M., Dziob A., Maziarz M., Piasecki M., Szpakowicz S., Wieczorek J., 2016, Czasownik w Słowosieci 4.0, Wrocław, [on-line:] https://clarin-pl.eu/ (dostęp: 18 II 2026).
View in Google Scholar
Dumanowski J., 2010, „Compendium ferculorum” Stanisława Czernieckiego, [w:] S. Czerniecki, Compendium ferculorum albo zebranie potraw, wyd. II, oprac. J. Dumanowski, M. Spychaj, „Monumenta Poloniae Culinaria”, t. 1, Warszawa, s. 13–92.
View in Google Scholar
Dumanowski J., 2012, Kucharz doskonały Wojciecha Wincentego Wielądki, [w:] W. Wielądko, Kucharz doskonały pożyteczny dla zatrudniających się gospodarstwem, wyd. i oprac. J. Dumanowski przy współudziale A. Kleśty-Nawrockiej, „Monumenta Poloniae Culinaria”, t. 3, Warszawa, s. 11–52.
View in Google Scholar
Dumanowski J., 2013, Kuchnia w czasach Sobieskiego, [w:] Księga szafarska dworu Jana III Sobieskiego 1695–1696, wyd. i oprac. J. Dumanowski, M. Próba, Ł. Truściński, „Monumenta Poloniae Culinaria”, t. 4, Warszawa, s. 7–52.
View in Google Scholar
Foucault M., 1969, L’archéologie du savoir, „Bibliothèque des Sciences Humaines”, Paris.
View in Google Scholar
Foucault M., 2002, Archeologia wiedzy, tłum. A. Siemek, „Arcydzieła Wielkich Myślicieli”, Warszawa.
View in Google Scholar
Gruszczyński W., Adamiec D., Ogrodniczuk M., 2013, Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII w. (do 1772 r.) – prezentacja projektu badawczego, „Polonica” 33, s. 309–316.
View in Google Scholar
Grzmil-Tylutki H., 2000, Francuski i polski dyskurs ekologiczny w perspektywie aksjologii, Kraków.
View in Google Scholar
Grzmil-Tylutki H., 2010, Francuska lingwistyczna teoria dyskursu. Historia, tendencje, perspektywy, Kraków.
View in Google Scholar
Hebal-Jezierska M., 2010, Obrazy kolokacyjne wybranych leksemów należących do pola semantycznego cudzoziemiec (na materiale korpusu języka czeskiego SYN2006PUB), [w:] J. Goszczyńska, Z. Greń (red.), Res slavisticae. Księga dedykowana Profesor Ewie Siatkowskiej, Warszawa, s. 73–92.
View in Google Scholar
Hebal-Jezierska M., 2014, Zastosowanie korpusowych profili kolokacyjnych do rekonstrukcji językowych stereotypów Polaka, Czecha i Słowaka w językach zachodniosłowiańskich, „Polonica” 34, s. 67–78.
View in Google Scholar
Jakubowicz M., 2010, Drogi słów na przestrzeni wieków. Zarys słownika motywacji semantycznych na materiale przymiotników słowiańskich odziedziczonych z prasłowiańszczyzny, Warszawa.
View in Google Scholar
Kitowicz J., 1951, Opis obyczajów za panowania Augusta III, oprac. R. Pollak, „Biblioteka Narodowa. Seria 1”, nr 88, Wrocław.
View in Google Scholar
Kuchowicz Z., 1975, Stoły pańskie i chudopacholskie, [w:] idem, Obyczaje staropolskie XVII–XVIII wieku, Łódź, s. 14–59.
View in Google Scholar
Kwaśnicka-Janowicz A., 2023, „Karmia czysta” – koncept czystości w staropolskim dyskursie kulinarnym, „Prace Filologiczne” LXXVIII, s. 153–179, https://doi.org/10.32798/pf.1208. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.1208
View in Google Scholar
Maingueneau D., 1991, L’analyse du discours. Introduction aux lectures de l’archive, „Hachette Université. Linguistique”, Paris.
View in Google Scholar
Miodunka W., 1980, Teoria pól językowych. Społeczne i indywidualne ich uwarunkowania, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, 559; „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, z. 67, Kraków.
View in Google Scholar
Mitrenga B., 2014, Zmysł smaku. Studium leksykalno-semantyczne, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3181, Katowice.
View in Google Scholar
Przęczek-Kisielak S., 2023, Zdrowie i zdrowy w świetle danych językowych z najstarszych polskich tekstów kulinarnych, „Socjolingwistyka” t. 37, nr 1, s. 171–196, https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.37.10. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.37.10
View in Google Scholar
Przybylska R., 2010, Językowy obraz „starej pijanej kobiety” w polszczyźnie, [w:] S. Borowicz, J. Hobot, R. Przybylska, Stara rebeliantka. Studia nad semantyką obrazu, Kraków, s. 233–258.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2020, Kolokacje a analiza semantyczna wyrazu, „LingVaria” XV, nr 2 (30), s. 43–51, https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.30.04. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.30.04
View in Google Scholar
Przybylska R., 2021, Hasło honor w świetle danych korpusowych, [w:] T. Szczerbowski (red.), Język „okrągły jak pomarańcza…”. Pamięci Profesor Krystyny Pisarkowej w 90.
View in Google Scholar
rocznicę Jej urodzin, „Prace Monograficzne – Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie”, 1084, Kraków, s. 335–348.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2022a, Kategoria kształtu w dawnych polskich przepisach kulinarnych, „Prace Filologiczne” LXXVII, s. 349–362, https://doi.org/10.32798/pf.842. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.842
View in Google Scholar
Przybylska R., 2022b, Sposoby określania ilości w dawnych polskich przepisach kulinarnych, „Język Polski” CII, z. 3, s. 5–20, https://doi.org/10.31286/JP.01021. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.01021
View in Google Scholar
Przybylska R., Kwaśnicka-Janowicz A., 2025a, Old Polish Culinary Texts in Linguistic Studies: An Overview of Approaches and Research Perspectives, „Zeitschrift für Slavische Philologie” 81, nr 2, s. 387–412.
View in Google Scholar
Przybylska R., Kwaśnicka-Janowicz A., 2025b, Colors in Old Polish Cuisine: A Linguistic Perspective, [w:] M. Palmowski, M. Urban (red.), Culinary Crossroads: Language, Culture,
View in Google Scholar
and Cuisine in Global Perspective, „TRANSitions”, t. 17, Göttingen, s. 191–211, https://doi.org/10.14220/9783737019026.191. DOI: https://doi.org/10.14220/9783737019026.191
View in Google Scholar
Przybylska R., Ochmann D. (red.), 2021, Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe, „Polszczyzna Regionalna i Historyczna”, 2, Kraków.
View in Google Scholar
Sieradzka-Baziur B., Duska J., Kajtoch K., Mika D., 2016, Słownik pojęciowy języka staropolskiego – charakterystyka, „Język Polski” XCVI, z. 3, s. 68–79, https://doi.org/10.31286/JP.96.3.7. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.96.3.7
View in Google Scholar
Sobotka P., 2024, Pole semantyczne, [w:] M. Grochowski (red.), Przewodnik językowo-encyklopedyczny po gramatyce semantycznej języka polskiego w ujęciu historycznym, s. 323–330, [on-line:] https://gramsem.ijppan.pl/hasla/pole-semantyczne/ (dostęp: 18 II 2026).
View in Google Scholar
Stewart J.E., Feinle-Bisset C h., Golding M., Delahunty C., Clifton P.M., Keast R.S.J., 2010, Oral Sensitivity to Fatty Acids, Food Consumption and BMI in Human Subjects, „British Journal of Nutrition” nr 104 (1), s. 145–152, https://doi.org/10.1017/S0007114510000267. DOI: https://doi.org/10.1017/S0007114510000267
View in Google Scholar
Szpakowska M., Tymoszuk E., 2012, Wybrane aspekty oceny jakości produktów żywnościowych, „Zarządzanie i Finanse” t. 10, nr 3, cz. 3, s. 104–113.
View in Google Scholar
Tokarski R., 1984, Struktura pola znaczeniowego (studium językoznawcze), „Prace Wydziału Humanistycznego – Lubelskie Towarzystwo Naukowe. Monografie”, t. 17, Warszawa.
View in Google Scholar
Trier J., 1931, Der deutsche Wortschatz im Sinnbezirk des Verstandes. Die Geschichte eines sprachlichen Feldes, t. 1: Von den Anfängen bis zum Beginn des 13. Jahrhunderts, „Germanische Bibliothek”, 31, Heidelberg.
View in Google Scholar
Werdum U., 1876, Dziennik podróży Ulryka Werdum (1670–1672), [w:] F.K. Liske, Cudzoziemcy w Polsce, Lwów, s. 64–196.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Patrycja Pałka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
