Czy derywaty prefiksalne wymienne wyrażają intensywność?
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.11.2016.22.05Słowa kluczowe:
czasownik dokonany, derywacja, wymiana prefiksów, intensywność, efektywnośćAbstrakt
Do derivatives created by exchange of prefixes express intensity?
The paper aims to clarify the misunderstandings concerning the semantic description of derivative verbs created through exchange of prefixes. The description of a class of verbs which up to now have been regarded as expressing the intensity of an action (e.g. przekarmić ‘to overfeed’, przesolić ‘to oversalt’) had to undergo deep changes, including the elimination of lexemes which were created using two morphemes simultaneously (napracować się ‘to have worked a lot’ ← pracować ‘to work’). A detailed analysis has enabled us to prove that where others saw intensity, there was in fact effectiveness. Derivatives included in this category express three grades of effectiveness: high (as in ubawić się ‘to have rather enjoyed oneself’, wybiegać się ‘to have run enough’), excessive (as in przesolić ‘to oversalt’, zapić się ‘to loose life due to alcohol addiction’) and maximal (wytruć ‘to poison everyone’, domyć ‘to wash something clean’). Moreover, other lexemes need to be included in this class, namely those which are incorrectly seen as determining methodicalness (objeść ‘to eat all of someone’s food’), as well as exhaustivity (wybić ‘to kill everyone’, wyniszczyć ‘to thoroughly destroy’). Such a description will promote effectiveness, while eliminating small semantic sub-groups that are not uniform in their structure.
Pobrania
Bibliografia
Krupianka A., 1969, Formacje czasownikowe z przedrostkiem o- (ob-) w języku polskim, Toruń.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2006, Schematy wyobrażeniowe a semantyka polskich prefiksów czasownikowych do-, od-, prze-, roz-, u-, Kraków.
View in Google Scholar
SGS: M. Skarżyński (red.), Słownik gniazd słowotwórczych współczesnego języka ogólnopolskiego, t. III: Gniazda odczasownikowe, Kraków 2004.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1978–1981.
View in Google Scholar
Śmiech W., 1986, Derywacja prefiksalna czasowników polskich, Wrocław.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wiśnicki M., 2009, Derywacja prefiksalna wymienna czasowników polskich w świetle danych gniazdowych, „LingVaria” nr 1 (7), s. 139–150.
View in Google Scholar
Wiśnicki M., 2010, Derywacja prefiksalna wymienna w czasownikach polskich na materiale gniazdowym, Uniwersytet Warszawski, rozprawa doktorska, mszps.
View in Google Scholar
Wróbel H., 1984, Słowotwórstwo czasownika, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski,
View in Google Scholar
H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 467–506.
View in Google Scholar
Wróbel H., 1998, Czasownik, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 536–583.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
