Przysłowie jako jednostka języka (w perspektywie tekstologii integralnej)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.11.2016.22.08Słowa kluczowe:
definicja tekstu, tekst prototypowy, tekst minimalny, tekstem, tekstologia, przysłowie, jednostki językaAbstrakt
Proverb as a linguistic unit (from the perspective of integral text linguistics)
The paper presents arguments in favour of treating proverbs as text, and in consequence, as linguistic units. The starting point is the concept of integral text linguistics formulated by Jerzy Bartmiński and Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska in their handbook Tekstologia (‘Text linguistics’, 2009). According to this theory, text is a supra-sentence linguistic unit, and the text of the parole plane corresponds to an abstract template of the langue plane. The argumentation that this paper presents in favour of regarding proverbs as text is based on an analysis of examples from the National Corpus of Polish which contain proverbs. It shows clearly that proverbs fulfill all of the requirements of textuality; among others, they are uniquely distinguished as a communicative whole, they receive a clear genre qualification, they have their senders and receivers, a clear communicative intent and a stylistic qualifier. The final part of the paper contains a proposition to describe proverbs as “minimal text”, and to separate the terms minimal text and prototypical text. Within this interpretation, a proverb is a prototypical minimal text that is different from both non-prototypical minimal texts, and from non-prototypical non-minimal long texts such as novels, as well as prototypical texts such as fables which tend to be longer (non-minimal).
Pobrania
Bibliografia
Bachtin M., 1986, Estetyka twórczości słownej, tłum. D. Ulicka, oprac. i wstęp E. Czaplejewicz, Warszawa.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 1998, Tekst jako przedmiot tekstologii lingwistycznej, [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka (red.), Tekst. Problemy teoretyczne, Lublin, s. 9–25.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2004, Założenia programu nauki o współczesnym języku polskim, [w:] idem (red.), Współczesna polszczyzna. Wybór opracowań, t. 1: Programy dydaktyczne, bibliografia, etykieta językowa, Lublin, s. 9–16.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2009, Tekstologia, Warszawa.
View in Google Scholar
de Beaugrande R.-A., Dressler W.U., 1990, Wstęp do lingwistyki tekstu, tłum. A. Szwedek, Warszawa.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1976, O zasadach rejestracji jednostek języka, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 356–364.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1983, Słowo o zdaniu i o tekście, [w:] T. Dobrzyńska, E. Janus (red.), Tekst i zdanie. Zbiór studiów, Wrocław, s. 7–31.
View in Google Scholar
Boniecka B., 1999, Lingwistyka tekstu. Teoria i praktyka, Lublin.
View in Google Scholar
Bralewski D., 2005, Czy przysłowie jest jednostką języka?, [w:] A.M. Lewicki (red.), Problemy frazeologii europejskiej, t. 7, Lublin, s. 9–24.
View in Google Scholar
Buttler D., 1989, Dlaczego zanikają przysłowia w dwudziestowiecznej polszczyźnie?, „Poradnik Językowy” nr 5, s. 332–337.
View in Google Scholar
Chomsky N., 1957, Syntactic Structures, The Hague.
View in Google Scholar
Dobrzyńska T., 1991, Tekst. Próba syntezy, „Pamiętnik Literacki” z. 2, s. 142–183.
View in Google Scholar
Duszak A., 1998, Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Furdal A., 1990, Językoznawstwo otwarte, Wrocław.
View in Google Scholar
Garbal Ł., 2011, Edytorstwo. Jak wydawać współczesne teksty literackie, Warszawa.
View in Google Scholar
Genette G., 2014, Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki, Gdańsk.
View in Google Scholar
Głowiński M., 2000, Przysłowie, [w:] J. Sławiński (red.), Słownik terminów literackich, Wrocław, s. 451.
View in Google Scholar
Goliński Z., 1969, Edytorstwo. Tekstologia. Przekroje, Wrocław.
View in Google Scholar
Górski K., 2011, Tekstologia i edytorstwo dzieł literackich, Toruń.
View in Google Scholar
Grzegorczykowa R., 1999, Wykłady z polskiej składni, Warszawa.
View in Google Scholar
von Humboldt W., 1836/2001, Rozmaitość języków a rozwój umysłowy ludzkości, tłum. i wprow. E.M. Kowalska, Lublin.
View in Google Scholar
Jolles A., 1929, Einfache Formen. Legende, Sage, Mythe, Rätsel, Spruch, Kasus, Memorabile, Märchen, Witz, „Konzepte der Sprach- und Literaturwissenschaft” t. 15, Halle.
View in Google Scholar
Karolak S., 1984, Składnia wyrażeń predykatywnych, [w:] S. Urbańczyk (red. nauk.), Gramatyka współczesnego języka polskiego, t. 1, Z. Topolińska (red.), Składnia, Warszawa, s. 11–211.
View in Google Scholar
Koch W.A. (red.), 1990, Simple Forms. An Encyclopedia of Simple Text Types in Lore and Literature, Bochum.
View in Google Scholar
Krzyżanowski J. (red.), 1969–1978, Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, w oparciu o dzieło Samuela Adalberga oprac. zesp. red. pod kier. J. Krzyżanowskiego, t. I–IV, Warszawa.
View in Google Scholar
Krzyżanowski J., 2003, Przysłowie, [w:] A. Hutnikiewicz, A. Lam (red.), Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, t. 2, Warszawa, s. 85.
View in Google Scholar
Lewicki A.M., 2009, Uwagi wstępne o frazach, [w:] idem, Studia z polskiej frazeologii, „Kompendium frazeologa”, t. 4, Łask, s. 15–29.
View in Google Scholar
Lewicki A.M., Pajdzińska A., 2001, Frazeologia, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Lublin, s. 315–333.
View in Google Scholar
Loth R., 2006, Podstawowe pojęcia i problemy tekstologii i edytorstwa naukowego, Warszawa.
View in Google Scholar
Ługowska J., 1993, W świecie ludowych opowiadań. Teksty, gatunki, intencje narracyjne, Wrocław.
View in Google Scholar
Mayenowa M.R., 1974, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Wrocław.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2007, Wzorce tekstów ustnych w perspektywie etnolingwistycznej, Lublin.
View in Google Scholar
Niebrzegowska-Bartmińska S., 2015, Tekstocentryzm a kwestie podmiotowości w edukacji polonistycznej, wystąpienie na Kongresie Dydaktycznym w Katowicach (mszps).
View in Google Scholar
Piermiakow G., 1972, Przysłowia i zwroty przysłowiowe, tłum. H. Walińska, „Literatura Ludowa” nr 1, s. 35–48.
View in Google Scholar
de Saussure F., 1916/2002, Kurs językoznawstwa ogólnego, tłum. K. Kasprzyk, Warszawa.
View in Google Scholar
Stierle K., 1978, Historia jako exemplum – exemplum jako historia. O pragmatyce i poetyce tekstów narracyjnych, tłum. M. Łukasiewicz, „Pamiętnik Literacki” z. 4, s. 333–363.
View in Google Scholar
Trzynadlowski J., 1976, Edytorstwo. Tekst, język, opracowanie, Warszawa.
View in Google Scholar
Trzynadlowski J., 1977, Małe formy literackie, Wrocław.
View in Google Scholar
Wasiuta S., w przygotowaniu, Przysłowie jako tekst minimalny, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Filologii Polskiej, rozprawa doktorska, mszps.
View in Google Scholar
Witosz B., 1998, Tekst jako wspólny przedmiot badań teorii tekstu, stylistyki i poetyki, „Stylistyka” VII, s. 45–60.
View in Google Scholar
Wrocławski K., 1998, O niektórych postaciach tekstów folkloru i ich dokumentowaniu, [w:] J. Bartmiński, B. Boniecka (red.), Tekst. Problemy teoretyczne, Lublin, s. 187–195. Żydek-Bednarczuk U., 2005, Wprowadzenie do lingwistycznej analizy tekstu, Kraków.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
