Archaizmy leksykalne w gwarach góralskich (na przykładzie wybranego słownictwa rodzinnego)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.19.14Słowa kluczowe:
archaizm leksykalny, leksyka gwarowa, gwary góralskie, słownictwo rodzinneAbstrakt
Lexical archaisms in the dialects of Polish highlanders (using the example of selected native vocabulary)
The material for our analysis of archaisms came from peripheral dialects of Polish highlanders. These dialects are some of the varieties of Polish which have been quite well preserved. The term ‘highlanders’ dialect’ is understood broadly, to be any dialect of Polish highlanders from Podhale, Spiš, Orava, the Ƶywiec area, and Cieszyn Silesia. The lexical individuality of these regions is a result of different historical and geographical factors. My reasearch focused on vocabulary related to family, and in particular to the ways of referring to important figures in familial relations. Highlanders’ families did and still do traditionally hierarchize the roles of family members with regard to their age and position. The discussed lexemes have been long archived in literary Polish; they are now entirely passive in their primary meanings, but they continue to thrive in dialects.
Pobrania
Bibliografia
AJKLW: Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski, t. I–VII red. Zenon Sobierajski, Józef Burszta, t. VIII–XI red. Zenon Sobierajski, Wrocław – Poznań 1979–2005.
View in Google Scholar
AJPP: M. Małecki, K. Nitsch, Atlas językowy polskiego Podkarpacia, Kraków 1934.
View in Google Scholar
Bubak J., 1972, Spiskie teksty gwarowe z obszaru Polski, „Zeszyty Naukowe UJ” CCLXXVIII, Warszawa – Kraków.
View in Google Scholar
Cinciała A., 1885, Przysłowia, przypowieści i ciekawsze zwroty językowe ludu polskiego na Śląsku w Księstwie Cieszyńskim, Cieszyn.
View in Google Scholar
Delavaux L., 1851, Górale beskidowi zachodniego pasma Karpat. Rys etnograficzny zwyczajów i obyczajów włościan okolic Żywca, Kraków.
View in Google Scholar
FitSGS: F. Fitak, Słownik gwary spiskiej, Szczawnica 2004.
View in Google Scholar
Gloger Z., 1978/1900−1903, Encyklopedia staropolska ilustrowana, Warszawa.
View in Google Scholar
Gładysz M., 1935, Góralskie zdobnictwo drzewne na Śląsku, „Prace Etnograficzne. Wydawnictwo Śląskie Polskiej Akademii Umiejętności” I, Kraków.
View in Google Scholar
Gołąb Z., 2004, O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych, Kraków.
View in Google Scholar
Gołębiowska T., 1974, Nazwy rodziców chrzestnych w gwarach polskich, „Zeszyty Naukowe UJ” CCCXL, s. 95–115.
View in Google Scholar
Grzegorzewski J., 1919, Na Spiszu – studia i teksty folklorystyczne, Lwów.
View in Google Scholar
Handke K., 1997, Rozważania i analizy językoznawcze, Warszawa.
View in Google Scholar
Hodorowicz S.A., 2006, Podholańskie porzykadła i pogworki maści wselijakiej ku cłeka zadumie i wesołości dane, Nowy Targ.
View in Google Scholar
HodSG: S.A. Hodorowicz, Słownik gwary górali Skalnego Podhala, Nowy Targ 2004.
View in Google Scholar
Hoff B., 1888, Lud cieszyński, jego właściwości i siedziby. Obraz etnograficzny, Warszawa.
View in Google Scholar
Jazowski A., 1967, Opowieści ludu spiskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Karaś M., 1965, Orawskie teksty gwarowe z obszaru Czechosłowacji, „Zeszyty Naukowe UJ” LXXII, Kraków.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, t. I–II, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Kosiński W., 1883, Materiały do etnografii górali beskidowych, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej wydany staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności” VII, Kraków, s. 3–105.
View in Google Scholar
KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich w Zakładzie Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie.
View in Google Scholar
Kub: B. Kubok, Dawne słownictwo gwar cieszyńskich w świetle kontaktów językowych, „Język na Pograniczach” nr 39, Warszawa 2011.
View in Google Scholar
Kuch: R. Kucharzyk, Górolsko godacka. Ilustrowany słownik dla ceprów, Warszawa 2011.
View in Google Scholar
Miesiączek W., 1967, Pogodki spod Lipowskiej, Kraków.
View in Google Scholar
MSGP: J. Wronicz (red.), Mały słownik gwar polskich, Kraków 2009.
View in Google Scholar
MSZP: F. Wysocka (red.), Mały słownik zaginionej polszczyzny, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Niezabitowska A., 1963, Zmiany w słownictwie żywieckim na przestrzeni ostatnich 70 lat, „Zeszyty Naukowe UJ” LX, s. 355–64.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1948, Studia z historii polskiego słownictwa, Kraków.
View in Google Scholar
NSPP: A. Markowski (red.), Nowy słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Ondrusz J., 1956, Żywe teksty. Co człowiek przeżył. Pieśniczki, „Zwrot” nr 79, Czeski Cieszyn, s. 9–11.
View in Google Scholar
Ondrusz J., 1960, Przysłowia i przymówiska ze Śląska Cieszyńskiego, „Prace i Materiały Etnograficzne” XV, cz. 2, Wrocław – Kraków.
View in Google Scholar
Pawlikowski M., 1923, Zbójnicy (Opowieść), „Wierchy” I, s. 210–217.
View in Google Scholar
Rak M., 2011, Materiały etnograficzne z Podhala Ignacego Moczydłowskiego, „Biblioteka «LingVariów»” t. 11, Kraków.
View in Google Scholar
Ramułt S., 1930, Gwara ślemieńska. I. Słownik, Poznań.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., 1998, O archaizmach leksykalnych pochodzenia prasłowiańskiego w gwarach polskich (Kilka uwag po lekturze Słownika prasłowiańskiego), „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, „Prace Językoznawcze” 25, s. 153–161.
View in Google Scholar
Sadownik J. (red.), 1971, Pieśni Podhala. Antologia, Kraków.
View in Google Scholar
SCiesz: J. Krop, J. Twardzik, J. Pilch, J. Wronicz, Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, Wisła – Ustroń 1995.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SGGŻ: J.K. Nowak, Słownik gwary górali żywieckich, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 1990, Pieśń ludowa i gwara, Lublin.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz (red.), Słownik gwar polskich, Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
Sobierajski Z., 1972, Wpływy słowackie w nazwach stopni pokrewieństwa na Spiszu, „Z Polskich Studiów Slawistycznych. Językoznawstwo” IV, s. 213–220.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. IV, z. 2 (21), Wrocław – Warszawa – Kraków 1963; t. IX, z. 1 (55), Wrocław 1982.
View in Google Scholar
Stopka A., 1898, Materiały do etnografii Podhala (Zakopane, Kościelisko, Poronin, Czarny Dunajec), „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie” III, s. 73–166.
View in Google Scholar
Szymczak M., 1966, Nazwy stopni pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego w historii i dialektach języka polskiego, „Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego” nr 11, Warszawa.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1–4, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Zaremba J.A., 1931, Stare pogodki gorolskie łod Zywca, Żywiec.
View in Google Scholar
Zaręba A., 1967, Orawskie teksty gwarowe z obszaru Czechosłowacji, „Zeszyty Naukowe UJ” CLI, Kraków.
View in Google Scholar
Zaręba A., 1968, Polskie teksty gwarowe z Orawy na Słowacji, „Zeszyty Naukowe UJ” CLXIX, s. 245–285.
View in Google Scholar
Zawiliński R., 1896, Przyczynek II do etnografii górali polskich na Węgrzech, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie” I, s. 380–425.
View in Google Scholar
ZborSGZ: J. Zborowski, Słownik gwary Zakopanego i okolic, Zakopane – Kraków 2009.
View in Google Scholar
Zejszner L., 1845, Pieśni ludu Podhalan, czyli górali tatrowych polskich, Warszawa.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
