Zakłócenia w dziedzinie podobieństwa w komunikacji językowej osób z autyzmem – i co z tego wynika
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.09.2014.18.05Słowa kluczowe:
autyzm, komunikacja, metafora, metonimiaAbstrakt
Similarity disturbances in the linguistic communication of autistic persons, and what follows from them
The paper refers to Roman Jakobson’s famous work on the bipolar nature of language, Two Aspects of Language and Two Types of Aphasic Distrubances. Every user of language leads a discourse, or discourses, by continuously switching between metaphor and metonymy, i.e. between imaging by similarity and focusing on contiguity. Jakobson observed that different types of aphasia are located between two polar types. In the first type, the relation of similarity disappears; in the second, the relation of contiguity. Metaphor is alien to the disturbance in the sphere of similarity; metonymy to the disturbance in the sphere of contiguity. Autistic persons do not understand metaphors, though the relation of contiguity remains undisturbed; this leads to specific cognitive consequences. The observations made in this paper require further detailed studies.
Pobrania
Bibliografia
American Psychiatric Association, 1994, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Washington.
View in Google Scholar
Bailey A., Phillips W., Rutter M., 1996, Autism: towards an integration of clinical, genetic, neuropsychological, and neurobiological perspectives, „Journal of Child Psychology and Psychiatry” 37, s. 89–126.
View in Google Scholar
Barcelona A., 2000, Introduction. The cognitive theory of metaphor and metonymy, [w:] A. Barcelona (red.), Metaphor and Metonymy at the Crossroads. A Cognitive Perspective, Berlin – New York, s. 1–28.
View in Google Scholar
EJP: S. Urbańczyk (red.) Encyklopedia języka polskiego, Wrocław 1991.
View in Google Scholar
Evans V., 2009, Leksykon językoznawstwa kognitywnego, Kraków.
View in Google Scholar
Frith U., 2008, Autyzm. Wyjaśnienie tajemnicy, Gdańsk.
View in Google Scholar
Gibbs R.W., 1994, The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language, and Understanding, Cambridge.
View in Google Scholar
Grand C., 2012, Autyzm i Zespół Aspergera, Warszawa.
View in Google Scholar
Grandin T., Scariano M.M., 1995, Byłam dzieckiem autystycznym, Warszawa – Wrocław.
View in Google Scholar
Jakobson R., 1989, Dwa aspekty języka i dwa typy zakłóceń afatycznych, [w:] idem, W poszukiwaniu istoty języka, t. 1, wybór, red. naukowa i wstęp M.R. Mayenowa, Warszawa, s. 150–175.
View in Google Scholar
Johnson M., Lakoff G., 2002, Why cognitive linquistics requires embodied realism, „Cognitive Linquistics” 13, s. 245–269.
View in Google Scholar
Kominek A., 2012, O osobach, które nie rozumieją kłamstw, żartów i udawania. Zaburzenia komunikacji językowej w autyzmie, [w:] M. Marczewska, S. Cygan (red.), W przestrzeni języka. Prace ofiarowane Profesor Elżbiecie Koniusz z okazji Jej Jubileuszu, Kielce, s. 195–207.
View in Google Scholar
Kominek A., 2013a, Rain Man w codziennej komunikacji, Kraków.
View in Google Scholar
Kominek A., 2013b, Jak wyglądałby świat bez metafory? Próba opisu sytuacji poznawczej osób z autyzmem na podstawie założeń językoznawstwa kognitywnego, [w:] E. Boksa, A. Michalska, P. Zbróg (red.), Aktualne problemy diagnozy i terapii osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi i zaburzeniami rozwojowymi, Kraków, s. 69–86.
View in Google Scholar
Kövecses Z., 2011, Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, Kraków.
View in Google Scholar
Kövecses Z., Radden G., 1998, Metonymy: Developing a Cognitive Linguistic View, „Cognitive Liguistics” 9, 37–77.
View in Google Scholar
Krzeszowski T.P., 1991, Metaphor – metaphorization – cognition, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XLIII–XLV, s. 83−95.
View in Google Scholar
Kurcz I., Okuniewska H. (red. nauk.), 2011, Język jako przedmiot badań psychologicznych. Psycholingwistyka ogólna i neurolingwistyka, Warszawa.
View in Google Scholar
Lakoff G., 2011, Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Co kategorie mówią nam o umyśle, red. nauk. E. Tabakowska, Kraków.
View in Google Scholar
Lakoff G., Johnson M., 2010, Metafory w naszym życiu, Warszawa.
View in Google Scholar
Maćkiewicz J., 1999, Słowo o słowie. Potoczna wiedza o języku, Gdańsk.
View in Google Scholar
Maćkiewicz J., 2007, Derywacja a metonimiczne postrzeganie świata (na przykładzie metonimii roślinnych w języku polskim, angielskim, francuskim i hiszpańskim), „Poradnik Językowy” nr 3, s. 3–12.
View in Google Scholar
Mikołajczuk A., 1996, Kognitywny obraz gniewu we współczesnej polszczyźnie, „Etnolingwistyka” t. 8, Lublin, s. 131–145.
View in Google Scholar
Pietrzak-Porwisz G., 2006, Metonimia w ujęciu kognitywnym, „Prace Językoznawcze Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego” z. 8, s. 29–39.
View in Google Scholar
Pisula E., 2002, Autyzm u dzieci, diagnoza, klasyfikacja, etiologia, Warszawa.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2002, Polisemia przyimków polskich w świetle semantyki kognitywnej, Kraków.
View in Google Scholar
Radden G., 2000, How metonymic are metaphors?, [w:] A. Barcelona (red.), Metaphor and Metonymy at the Crossroads. A Cognitive Perspective, Berlin – New York, s. 93–108.
View in Google Scholar
Radden G., Kövecses Z., 1999, Towards a Theory of Metonymy, [w:] K.U. Panther, G. Radden (red.), Metonymy in Language and Thought, Amsterdam – Philadelphia, s. 17–59.
View in Google Scholar
Spagińska-Pruszak A., 2003, Intelekt we frazeologii polskiej, rosyjskiej i chorwackiej (z problemów JOS), Gdańsk.
View in Google Scholar
Sperber D., Wilson D., 21995, Relevance: Communication and cognition, Oxford.
View in Google Scholar
Szatmari P., 2007, Uwięziony umysł. Opowieści o ludziach z autyzmem, Kraków.
View in Google Scholar
Szwabe J., 2008, Odbiór komunikatu jako zadanie poznawcze. Ujęcie pragmatyczno-kognitywne, Poznań.
View in Google Scholar
Taylor J.R., 2001, Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językoznawczej, Kraków.
View in Google Scholar
Tomasello M., 2002, Kulturowe źródła ludzkiego poznawania, Warszawa.
View in Google Scholar
Volkmar F.R. et al., 2005, Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders, t. 1, New Jersey.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
