Nie tylko Bulla gnieźnieńska
O znaczeniu dokumentu fundacyjnego Zbyluta (1153) dla polskich badań historycznojęzykowych. Cz. I: Obiekt badań
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.10Słowa kluczowe:
zabytki języka staropolskiego, transliteracja, nazwy własne, oryginał, kopiaAbstrakt
Not Only Bulla Gnieźnieńska. On the Importance of Zbylut’s Foundation Document (Issued in 1153) for Polish Historical and Linguistic Research. Part 1: Research Object
The list of sources used in the research of the oldest period of development of the Polish language is very short. Only Bulla Gnieźnieńska exists in the common consciousness. Meanwhile, the foundation document issued in 1153 by knight Zbylut for the Cistercians in Łekno, called the Zbylut’s document, may be of value to historians of language for at least three reasons: first, it contains onomastic material from the mid-12th century; second, it is available in several versions (including two parallel originals from the mid-12th century and one copy from the end of the same century), which are fully legible and perfectly preserved; and third, it has been carefully studied by a few generations of historians who have carefully considered and resolved many issues related to the circumstances of creating the originals and the copies. The results of their research constitute an invaluable and basic context for historical and linguistic analyses. The aim of the article (the first one in a series) is to introduce the Zbylut’s document (its originals and copies) into the Polish historical-linguistic research, to verify and supplement the existing transliterations, to show the document as an object of studies, and to select historical information that may prove to be important from the historical-linguistic perspective. Further work is aimed at conducting historical-linguistic research on Polish language material, providing transcription (with linguistic justifications) of Polish words and formulating research perspectives. Further works are aimed at carrying out historical and linguistic analyses of Polish language materials, preparing transcriptions of Polish words with their justifications, and formulating research perspectives.
Pobrania
Bibliografia
Adamska A., 2017, Loca scribendi: geneza pojęcia, definicje i granice użyteczności, [w:] A. Adamska, A. Bartoszewicz, M. Ptaszyński (red.), Loca scribendi. Miejsca i środowiska tworzące kulturę pisma w dawnej Rzeczypospolitej XV–XVIII stulecia, Warszawa, s. 9–26.
View in Google Scholar
Balzer O., 1934, Pisma pośmiertne Oswalda Balzera, t. 1: Studyum o Kadłubku, Lwów.
View in Google Scholar
Bańkowski A., 2011a, Wątpliwe lekcje nazw miejscowych i wodnych w Bulli gnieźnieńskiej, [w:] idem, Opuscula linguistica selecta, Częstochowa, s. 177–183.
View in Google Scholar
Bańkowski A., 2011b, Dyskusyjne interpretacje niektórych staropolskich nazw osobowych z tzw. Bulli gnieźnieńskiej, [w:] idem, Opuscula linguistica selecta, Częstochowa, s. 191–200.
View in Google Scholar
Borowiec K., Masłej D., Mika T., Rojszczak-Robińska D. (red.), 2017, Jak wydawać teksty dawne, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze”, t. 2, Poznań.
View in Google Scholar
Bracha K. (red), 2020, Antiphonarium Kielcense. Antyfonarz kolegiaty kieleckiej (ok. 1372 r.), wyd. fototypiczne z komentarzem, Kielce.
View in Google Scholar
Dobosz J., 1989, Dokument fundacyjny klasztoru cystersów w Łeknie, [w:] A.M. Wyrwa (red.), Osadnictwo i architektura w rejonie Łekna we wczesnym średniowieczu, „Studia i materiały do dziejów Pałuk”, t. 1, Poznań, s. 53–83.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1975, Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII–XIII w.), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, „Prace Językoznawcze”, nr 45, Kraków.
View in Google Scholar
Instrukcja: Instrukcja wydawnicza dla średniowiecznych źródeł historycznych, oprac. Komisja Historyczna PAU przy udziale Towarzystw Naukowych we Lwowie, Poznaniu, Warszawie i Wilnie, Kraków 1925.
View in Google Scholar
Jażdżewski K.K., 1976, Dzieła kaligraficzne mnicha Jakuba, kopisty skryptorium cysterskiego w Lubiążu z pierwszej ćwierci XIII wieku, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 21, s. 19–44.
View in Google Scholar
Klemensiewicz Z., 1956, Zagadnienia i założenia historii języka polskiego, „Pamiętnik Literacki” XL/3, s. 86–137.
View in Google Scholar
Kowalski M.D., 2017, Transliteracja nazw osobowych i miejscowych w edycji późnośredniowiecznych źródeł proweniencji papieskiej, [w:] K. Borowiec, D. Masłej, T. Mika, D. Rojszczak-Robińska (red.), Jak wydawać teksty dawne, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze”, t. 2, Poznań, s. 127–144.
View in Google Scholar
Kozłowska-Budkowa Z., 1937/2006, Repertorjum polskich dokumentów doby piastowskiej.
View in Google Scholar
Zeszyt I. Do końca wieku XII, reedycja na podstawie 1 wydania nakładem Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie z 1937 r., Kraków.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., Mika T., 2007, Transkrypcja a granice interpretacji, [w:] R. Laskowski, R. Mazurkiewicz (red.), Amoenitates vel lepores philologiae, Kraków, s. 160–170.
View in Google Scholar
Kürbis B., 2001, Na progach historii, t. 2: O świadectwach do dziejów kultury Polski średniowiecznej, Poznań.
View in Google Scholar
Maleczyński K., 1971a, O wpływie szkoły pisarskiej leodyjskiej na dukt dokumentów łekneńskich z roku 1153, [w:] idem, Studia nad dokumentem polskim, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk, s. 78–79.
View in Google Scholar
Maleczyński K., 1971b, Wpływy obce na dokument polski w XII wieku, [w:] idem, Studia nad dokumentem polskim, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk, s. 109–111.
View in Google Scholar
Mika T., 2009, Interpunkcja Kazań świętokrzyskich a ich składnia i styl, [w:] P. Stępień (red.), Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa, s. 59–80.
View in Google Scholar
Mika T., 2013, Genetyczna wielowarstwowość i złożoność tekstów staropolskich a ich badania historycznojęzykowe. Rekonesans, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXVIII, s. 131−145.
View in Google Scholar
Mika T., 2015, Problemy z Rozmyślaniem przemyskim. Formułowanie sądów ogólnych a wielowarstwowość średniowiecznego tekstu, „LingVaria”, nr specjalny, s. 87–104, [on-line:] https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.1SP.08.
View in Google Scholar
Mika T., 2018, The Oldest Polish Texts. New Methods and New Research Issues in Polish Historical Linguistics, [w:] A. Kapetanović (red.), The Oldest Attestations and Texts in the Slavic Languages, Wiedeń, s. 212–233.
View in Google Scholar
Rospond S., 2007, Gramatyka historyczna języka polskiego z ćwiczeniami, wyd. 4 zm., Warszawa.
View in Google Scholar
Semkowicz W., 1907, Ród Pałuków, Kraków.
View in Google Scholar
Semkowicz W., 2002, Paleografia łacińska, wyd. 2 popr., Kraków.
View in Google Scholar
Stępień P. (red.), 2009, Kazania świętokrzyskie. Nowa edycja. Nowe propozycje badawcze, Warszawa.
View in Google Scholar
Stramczewska O., 2014, Interpunkcja transkrypcji. Znad „Rozmyślania przemyskiego”, „Młoda Polonistyka”, t. 4, Lublin.
View in Google Scholar
Taszycki W. (oprac.), 1975, Najdawniejsze zabytki języka polskiego, wyd. 5 po raz wtóry rozsz., Wrocław.
View in Google Scholar
Wolff A., 1957, Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 1, s. 155–184.
View in Google Scholar
Wydra W., Rzepka W.R. (wyb. i oprac.), 1984, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław.
View in Google Scholar
Wyrwa A.M., Strzelecka A., 2016, Dokument fundacyjny Zbyluta dla klasztoru cysterskiego w Łeknie z 1153 roku, Poznań – Gniezno.
View in Google Scholar
