Jaki jest właściwie zakres dialektologii historycznej? (Uwagi z perspektywy dialektologa)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.22Słowa kluczowe:
dialektologia historyczna, gwary polskie, socjolingwistykaAbstrakt
What Does Historical Dialectology Actually Include? (Remarks from the Perspective of a Dialectologist)
The article refers to the contemporary status of Polish dialects and, at the same time, it is a voice in the debate on the scope of historical dialectology. The reference point for the works of W. Taszycki and other, later historians of language, was (and still is) the heritage of K. Nitsch, while, for dialectologists, his texts only offer a historical and/or normative value (in case of revitalization activities) as an example of language used in villages about a hundred years ago. In the publications related to historical dialectology it is assumed that the status of local dialects described by Nitsch is still valid. Dynamic changes that take place in the Polish village require revising this view and, as a result, correcting the scope of historical dialectology which, from the modern perspective, includes the works that describe dialects from the first half of the 20th century.
Pobrania
Bibliografia
AJPP: M. Małecki, K. Nitsch, Atlas językowy polskiego Podkarpacia, cz. I: Mapy, cz. II: Wstęp, objaśnienia, wykazy wyrazów, Kraków 1934.
View in Google Scholar
Bibliografia JR: Bibliografia prac Jerzego Reichana za lata 2010–2018, [w:] B. Grabka, R. Kucharzyk, A. Tyrpa (red.), Studia Dialektologiczne V, Kraków 2019, s. 13–15.
View in Google Scholar
Dejna K., 1973, Dialekty polskie, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Dobrzycki S., 1907, Samogłoski nosowe w gwarze kilkunastu wsi góralskich w pow. myślenickim i limanowskim, „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności” III, s. 59–67.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1981, Historia języka polskiego i dialektologia historyczna w badaniach Witolda Taszyckiego, „Poradnik Językowy” nr 8–10, s. 393–400.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1987, Dialektologia historyczna – zakres i metody badań, [w:] M. Basaj, W. Boryś, H. Popowska-Taborska (red.), Slawistyczne studia językoznawcze, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź, s. 87–93.
View in Google Scholar
Dunaj B., Reichan J. (red.), 1996, Studia Dialektologiczne I, Kraków.
View in Google Scholar
EJO: K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław – Warszawa – Kraków 1993.
View in Google Scholar
EWJP: S. Urbańczyk (red.), Encyklopedia wiedzy o języku polskim, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1978.
View in Google Scholar
Karaś H., 2015, Zadania dialektologii w zakresie ginących gwar, „Gwary Dziś” VII, s. 83–95.
View in Google Scholar
Karaś Kompendium: H. Karaś (red.), Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=start.
View in Google Scholar
Karpluk M., 1980, Witold Taszycki (20 VI 1898–8 VIII 1979), „Biuletyn Polonistyczny” 23, nr 1–2 (75–76), s. 141–144.
View in Google Scholar
Kąś J., 1994, Interferencja leksykalna słownictwa gwarowego i ogólnopolskiego. Na przykładzie gwar orawskich, Kraków.
View in Google Scholar
Kąś J., 2001, Metodologia badań leksyki gwarowej w kontekście współczesnych przemian kulturowych i społecznych, [w:] J. Sierociuk (red.), Gwary dziś, t. 1: Metodologia badań, Poznań, s. 191–200.
View in Google Scholar
Kąś J., Kurek H., 2001, Język wsi, [w:] S. Gajda (red.), Język polski, „Najnowsze Dzieje Języków Słowiańskich”, Opole, s. 440–459.
View in Google Scholar
KąśILG: J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. II: C–Do, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. III: Dó–Gr, Bukowina Tatrzańska – Nowy Targ 2016, t. IV: Gu–Kol, Kraków 2017, t. V: Koł–Mad, Nowy Sącz 2017, t. VI: Maf–Nie, Nowy Sącz 2018, t. VII: Nif–Pap, Nowy Sącz 2018, t. VIII: Par–Pou, Nowy Sącz 2018, t. IX: Pow–Sce,
View in Google Scholar
Nowy Sącz 2019, t. X: Sch–Śró, Nowy Sącz 2019, t. XI: Śry–Wych, Nowy Sącz 2019, t. XII: Wyci–Ż, Nowy Sącz 2019.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003; wyd. 2., t. 1–2, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Klich E., 1910, Materiały etnograficzne z południowo-zachodniej części pow. limanowskiego.
View in Google Scholar
Teksty gwarowe, „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne” 11, s. 3–47.
View in Google Scholar
Kość J., 2000, Aspekty historyczne dialektologii opisowej a dialektologia historyczna, [w:] W. Książek-Bryłowa, H. Duda (red.), Język polski. Współczesność, historia 1, Lublin, s. 173–182.
View in Google Scholar
Kość J., 2003, Kazimierza Nitscha i Witolda Taszyckiego koncepcja rekonstrukcji historycznodialektalnej,
View in Google Scholar
[w:] W. Książek-Bryłowa, H. Duda (red.), Język polski. Współczesność, historia 4, Lublin, s. 269–284.
View in Google Scholar
Kucała M., 2002, Rekonstruowanie gwary, [w:] J. Okoniowa, B. Dunaj (red.), Studia Dialektologiczne II, Kraków, s. 53–59.
View in Google Scholar
Kuraszkiewicz W., 1936, Współczesne zagadnienia polskiej dialektologii historycznej (Wstępny wykład na KUL 9 października 1936 roku), „Prąd” XXIII, s. 187–197.
View in Google Scholar
Kurek H., 1987, Przełączanie kodu językowego, czyli socjolingwistyczne aspekty wzajemnego oddziaływania języka literackiego i dialektów, „Język Polski” LXVII, s. 63–69.
View in Google Scholar
Kurek H., 1990, Metodologia socjolingwistycznego badania fonetyki języka mówionego środowisk wiejskich (na przykładzie kilku wsi Beskidu Niskiego), Kraków.
View in Google Scholar
Kurek H., 1995, Przemiany językowe wsi regionu krośnieńskiego. Studium socjolingwistyczne, Kraków.
View in Google Scholar
Kurek H., 1997, Tradycje badań dialektologicznych a przemiany językowe, [w:] H. Sędziak (red.), Tradycja badań dialektologicznych w Polsce. Księga referatów z sesji językoznawczej w Olsztynie, Olsztyn, s. 129–133.
View in Google Scholar
Kurek H., 2003, Przemiany leksyki gwarowej na Podkarpaciu, Kraków.
View in Google Scholar
Kurek H. (red.), 2012, Języki słowiańskie w ujęciu socjolingwistycznym. Prace przygotowane na XV Międzynarodowy Kongres Slawistów, Mińsk 2013, „Biblioteka LingVariów”, t. 15, Kraków.
View in Google Scholar
Malinowski L., 1880, Głoski nosowe w gwarze ludowej we wsi Kasinie oraz niektóre inne właściwości tej gwary, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. VIII, s. 235–248.
View in Google Scholar
Małecki A., 1928, Archaizm podhalański (wraz z próbą wyznaczenia granic tego dialektu). Z mapą, Kraków.
View in Google Scholar
Mycawka M., 2012, Język polski XIV wieku. Wybrane zagadnienia, Kraków.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1910a, Próba podziału gwar polskich, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Akademii Umiejętności” XIV, nr 8, s. 3–6.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1910b, Próba ugrupowania gwar polskich (z mapą), „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” XLVI, s. 336–365.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1911, Mowa ludu polskiego. Z mapą, Kraków.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1913, O wzajemnym stosunku gwar ludowych i języka literackiego, „Język Polski” I, s. 33–38, 79–83, 172–179, 193–199, 281–287.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1915/1957, Dialekty języka polskiego, [w:] Encyklopedia polska Akademii Umiejętności, oprac. H. Ułaszyn i in., t. III: Język polski i jego historia z uwzględnieniem innych
View in Google Scholar
języków na ziemiach polskich, cz. 2, Kraków, s. 238–343; 2. wyd.: Dialekty języka polskiego z 3 mapami, Wrocław – Kraków 1957.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1948, Co to jest dialektologia historyczna?, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” VIII, s. 119–122.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1953, Co wiemy naprawdę o dialektach ludowych XVI wieku?, „Język Polski” XXXIII, s. 225–244.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1968, Wybór polskich tekstów gwarowych, wyd. 3, Warszawa.
View in Google Scholar
Nowowiejski B., 2001, O przyszłość polskich gwar ludowych, [w:] S. Krzemień-Ojak, B. Nowowiejski (red.), Przyszłość języka, Białystok, s. 97–112.
View in Google Scholar
Okoniowa J., Dunaj B. (red.), 2002, Studia Dialektologiczne II, Kraków.
View in Google Scholar
Pelcowa H., 2001, Metodologia badań leksyki gwarowej u schyłku XX wieku, [w:] J. Sierociuk (red.), Gwary dziś, t. 1: Metodologia badań, Poznań, s. 183–189.
View in Google Scholar
Pelcowa H., 2002, Dialektologia wobec wyzwań XXI wieku, [w:] S. Gala (red.), Dialektologia jako dziedzina językoznawstwa i przedmiot dydaktyki, Łódź, s. 383–392.
View in Google Scholar
Pelcowa H., 2012, Nowe wyzwania a tradycyjne metody badań dialektologicznych, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 5–14.
View in Google Scholar
Pelcowa H., 2019, Zmiany językowe we współczesnej wsi (na wybranych przykładach z Lubelszczyzny), [w:] B. Grabka, R. Kucharzyk, A. Tyrpa (red.), Studia Dialektologiczne V, Kraków, s. 309–314.
View in Google Scholar
Rak M., 2011, Materiały gwarowe z Podhala w zbiorach Archiwum Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, [w:] B. Dunaj, M. Rak (red.), Badania historycznojęzykowe.
View in Google Scholar
Stan, metodologia, perspektywy, „Biblioteka LingVariów”, t. 14, Kraków, s. 367–375.
View in Google Scholar
Rak M., 2018, Zapożyczenia a stylistyczne zróżnicowanie gwary podhalańskiej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 13, s. 128–138.
View in Google Scholar
Rak M., Sikora K. (red.), 2014, Badania dialektologiczne. Stan, perspektywy, metodologia, „Biblioteka LingVariów”, t. 17, Kraków.
View in Google Scholar
Reichan J., 1980, Małopolskie gwary jednonosówkowe, cz. 1–2, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Reichan J., 1999, Współczesny status gwar ludowych – wybrane zagadnienia, [w:] W. Pisarek (red.), Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci, Kraków, s. 262–278.
View in Google Scholar
Rzetelska-Feleszko E., 2002, Spojrzenie byłego dialektologa, [w:] J. Okoniowa, B. Dunaj (red.), Studia Dialektologiczne II, Kraków, s. 105–109.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 2005, Problemy współczesnej dialektologii, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” LXI, s. 67–76.
View in Google Scholar
Sierociuk J. (red.), 2006, Gwary dziś, t. 3: Wewnętrzne zróżnicowanie języka wsi, Poznań.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 2007, Język mieszkańców wsi czy gwara? Problem nie tylko teoretyczny, „Prace Filologiczne” LII, s. 527–534.
View in Google Scholar
Sierociuk J., 2016, Dynamika przeobrażeń języka mieszkańców wsi i możliwości jej badania, „Gwary Dziś” VIII, s. 67–78.
View in Google Scholar
Słownictwo: Słownictwo i kultura ludowa gminy Wiśniowa, oprac. A. Barszczewska i in., Wiśniowa 2018.
View in Google Scholar
Tambor J., 2006, Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2401, Katowice.
View in Google Scholar
Tambor J., 2015, Stylizacja – pomysł na reaktywację śląszczyzny, „Poznańskie Studia Slawistyczne” VIII, s. 215–228, [on-line:] https://doi/org/10.14746/pss.2015.8.14.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1930, Spory o pochodzenie polskiego języka literackiego, „Przegląd Humanistyczny” 3, s. 323–333.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1949, Powstanie i pochodzenie polskiego języka literackiego. Kraków kolebką literackiej polszczyzny, „Twórczość” V, z. 12, s. 100–117.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1951, Geneza polskiego języka literackiego w świetle faktów historycznojęzykowych, „Lingua Posnaniensis” III, s. 145–160.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1956, Co to jest dialektologia historyczna?, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego IX. Prace Językoznawcze”, nr 2, s. 59–71.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1961, Dialektologia historyczna i problem pochodzenia polskiego języka literackiego, [w:] idem, Rozprawy i studia polonistyczne, t. II, Wrocław, s. 7–148.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1973, Wstęp do Zarysu historycznej dialektologii polskiej, [w:] idem, Rozprawy i studia polonistyczne, t. V, Wrocław, s. 167–171.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1953, Zarys dialektologii polskiej, Warszawa.
View in Google Scholar
Warchala J., 2003, Kategoria potoczności w języku, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2209, Katowice.
View in Google Scholar
