Germanizmy emotywno-oceniające w gwarach kujawskich: nazwy osób

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.12

Słowa kluczowe:

gwary kujawskie, germanizmy i ich zasięgi, słownictwo emotywno-oceniające, ekspresywność implicytna i eksplicytna

Abstrakt

Emotive-Evaluative Germanisms in the Kuyavian Dialect: Names of Persons

The article contributes to the knowledge on the sources of lexical borrowings from German into Polish dialects. The subject of the analysis includes selected names of persons that are Germanisms, characterized by expressiveness, and documented in the Kuyavian dialect. The vocabulary of this region has never been studied in this aspect. The material was taken from the 1st Volume of The Dialect and Culture Dictionary of Kuyavia, and from its file. The term “Germanism” is understood broadly in this paper. Germanisms are considered not only as proper borrowings from the German language and dialects, but also as derivatives which were created in the native Kuyavian land on the basis of German original forms, using various nominative techniques. Four ways of penetrating the German influence into the Polish language were indicated. Various criteria were used in the analysis of these German loans: formal, etymological, semantic and geographical ones. A typology of expressivisms, developed by Stanisław Grabias, was utilised. The article presents seventeen Germanisms in the Kuyavian dialect that define a man in terms of his physicalness, psyche and material status, in the context of the comparison with the semantically similar vocabulary in other regions of Poland and with non-general varieties of Polish. These are names that mostly reflect negative valuation (e.g. gałgan, fagas, huncwot, rojber, ekensztyjer, lofer, lump), and that are already present in the meanings and expressiveness of the German basic forms.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Binkowski M.K., 2009, Mój słownik gwary pałuckiej, Żnin.
View in Google Scholar

BWB: J. Denz i in. (red.), Bayerisches Wörterbuch, München 2020–, [on-line:] http://publikationen.badw.de/de/bwb/index.
View in Google Scholar

Cyran W., 1977, Tendencje słowotwórcze w gwarach polskich, Łódź.
View in Google Scholar

Dunin-Karwicka T., 2000, Rola tradycji w kulturze wsi kujawskiej, Toruń.
View in Google Scholar

DUW: Duden. Onlinewörterbuch, [on-line:] https://www.duden.de/woerterbuch.
View in Google Scholar

FWBDL: G. Hentschel, J. Tambor, I. Fekete, Frequenzwörterbuch deutscher Lehnwörter im Schlesischen der Gegenwart. Mit Kommentaren zur Etymologie / Słownik frekwencyjny niemieckich zapożyczeń leksykalnych we współczesnym lekcie śląskim. Z komentarzami etymologicznymi, Oldenburg 2021.
View in Google Scholar

GMB: A.S. Dyszak, Gwara miejska bydgoszczan, Bydgoszcz 2015.
View in Google Scholar

Grabias S., 1981, O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin.
View in Google Scholar

Gri: Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm, [on-line:] https://www.woerterbuchnetz.de/DWB.
View in Google Scholar

Grin: Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm. Neubearbeitung (A–F), [on-line:] https://www.woerterbuchnetz.de/DWB2.
View in Google Scholar

Gruchmanowa M., Witaszek-Samborska M., Żak-Święcicka M., 1986, Mowa mieszkańców Poznania, Poznań.
View in Google Scholar

Hentschel G., 1995, Zur „Seuche” des deutschen Lehnwortes im Polnischen und zu den „Selbstheilungskräften” dagegen, [w:] A. Bochnakowa, S. Widłak (red.), Munus Amicitiae. Studia linguistica in honorem Witoldi Mańczak septuagenarii, Kraków, s. 69–78.
View in Google Scholar

Hentschel G., 2016, Bibliographie zu deutschen Lehnwörtern im Polnischen und Kaschubischen, unter der Mitarbeit von B. Sieradzka-Baziur und D. Mika, Oldenburg, [on-line:] https://d-nb.info/1102549983/34.
View in Google Scholar

K3Kuj1: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 3: Kujawy, cz. 1, Wrocław – Poznań 1962 [1867].
View in Google Scholar

K4Kuj2: O. Kolberg, Dzieła wszystkie, t. 4: Kujawy, cz. 2, Wrocław – Poznań 1962 [1869].
View in Google Scholar

Karaś H. (red.), 2010, Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe, [on-line:] https://www.dialektologia.uw.edu.pl.
View in Google Scholar

Karszniewicz-Mazur A., 1988, Zapożyczenia leksykalne ze źródła niemieckiego we współczesnej polszczyźnie, Wrocław.
View in Google Scholar

Klu: F. Kluge, Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, red. E. Seebold, Berlin – Boston 2011, https://doi.org/10.1515/9783110223651. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110223651
View in Google Scholar

KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich w Pracowni Dialektologii Polskiej Instytutu Języka Polskiego PAN, [on-line:] www.rcin.org.pl.
View in Google Scholar

Kucharzyk R., w druku, Słownictwo gwarowe w wypowiedziach internautów, [w:] D. Stolac, A. Vlastelić (red.), Generacija Interneta. The Internet Generation, t. 2, Zagreb – Rijeka.
View in Google Scholar

Lubaś W., 2003, Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole.
View in Google Scholar

MAGP: Mały atlas gwar polskich, t. IX, oprac. Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie pod kier. M. Karasia, red. M. Karaś, Z. Stamirowska, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966.
View in Google Scholar

Nagórko A., 1998, Synonimia kontekstowa i sytuacyjna. Implikacje leksykograficzne, „Prace Filologiczne” XLIII, s. 327–340.
View in Google Scholar

NSSPA: M. Widawski, Nowy słownik slangu i potocznej angielszczyzny, wyd. 3, Gdańsk 2000.
View in Google Scholar

Paluszak-Bronka A., 2009, O języku kujawskich przywoływek dyngusowych, „Linguistica Bidgostiana” VI, s. 82–91.
View in Google Scholar

Przesławska H., 1974, Przywoływki dyngusowe na Kujawach, Toruń.
View in Google Scholar

PSWP: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 4, Poznań 1995.
View in Google Scholar

Rejter A., 2006, Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 2423, Katowice.
View in Google Scholar

Sawaniewska-Mochowa Z., 2016, Źródła etnograficzne i teksty folkloru jako baza empiryczna słownika gwarowego (na przykładzie Kujaw), „Język Polski” XCVI, s. 27–36.
View in Google Scholar

SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar

SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. I–V, Kraków 1952–1982.
View in Google Scholar

SGKK: Z. Sawaniewska-Mochowa (red.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1, Bydgoszcz 2017; także kartoteka słownika.
View in Google Scholar

SGMP: M. Gruchmanowa, B. Walczak (red.), Słownik gwary miejskiej Poznania, wyd. 2 z suplementem, Warszawa – Poznań 1999.
View in Google Scholar

SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2–t. 10, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–10: Kraków 1992–2019.
View in Google Scholar

SGŚ: A. Czajkowski i in. (red.), Słownik gwary śląskiej, wyd. 2 rozsz., Katowice 1998.
View in Google Scholar

SGŚP: B. Podgórska, A. Podgórski, Słownik gwar śląskich. Godómy po naszymu, czyli po śląsku, Katowice 2008.
View in Google Scholar

Sobierajski Z., 1952, Gwary kujawskie, Poznań.
View in Google Scholar

SPLP: W. Lubaś (red.), Słownik polskich leksemów potocznych, t. 1–4, Kraków 2001–2006, [on-line:] www.rcin.pl.
View in Google Scholar

SPP: J. Anusiewicz, J. Skawiński, Słownik polszczyzny potocznej, wyd. 2 popr., Warszawa – Wrocław 1998.
View in Google Scholar

Szkulmowska W., 2006, Ziemia rodzinna to Kujawy, cz. I: Słowo, Bydgoszcz.
View in Google Scholar

SZN: M. Łaziński (red.), Słownik zapożyczeń niemieckich w polszczyźnie, Warszawa 2008.
View in Google Scholar

Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar

Witaszek-Samborska M., 1993, Zapożyczenia z różnych języków we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych), Poznań.
View in Google Scholar

WDLP: A. Vincenz, G. Hentschel (red.), Wörterbuch der deutschen Lehnwörter in der polnischen Schrift- und Standardsprache, [on-line:] http://diglib.bis.uni-oldenburg.de/bisverlag/wdlp/46701.html.
View in Google Scholar

WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] https://wsjp.pl.
View in Google Scholar

Opublikowane

18-11-2021

Numer

Dział

Dialektologia

Jak cytować

Sawaniewska-Mochowa, Z. i Siewert-Kowalkowska, K. (2021) „Germanizmy emotywno-oceniające w gwarach kujawskich: nazwy osób”, LingVaria, 16(2(32), s. 133–148. doi:10.12797/LV.16.2021.32.12.

Podobne artykuły

1-10 z 190

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.