Wyrazy z formantem -acja w gwarach polskich na tle historycznojęzykowym
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.23.17Słowa kluczowe:
dialektologia polska, słowotwórstwo polskie, polskie słowotwórstwo gwaroweAbstrakt
Words with the -acja Formant in Polish Dialects, Against the Background of Historical Linguistic Data
Polish dialectal words with the -acja formant can be divided into two groups: 1) words with Latin roots borrowed directly from Latin or through the mediation of West European languages, e.g. administracja < administrować (Lat. administratio < administrare); mobilizacja < mobilizować (French mobilisation < mobiliser, German Mobilisation < mobilisieren; Lat. mobilis); 2) words with Slavic or German roots (in words borrowed from German), e.g. marnacja < marnować (the Slavic root marn); pielęgnacja < pielęgnować (the German word pflegen). The present article describes both groups. A more detailed description of the second group is presented in a separate paper (Reichan 2012).
Pobrania
Bibliografia
Źródła
View in Google Scholar
Dejna K., 1979, Słownictwo ludowe z terenu byłych województw kieleckiego i łódzkiego (N–Ó), „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XXV, s. 123–276.
View in Google Scholar
IndSGP: Indeks a tergo wyrazów z kartoteki Słownika gwar polskich (do użytku wewnętrznego Zakładu Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie).
View in Google Scholar
IndSJPD: Indeks a tergo do Słownika języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego, oprac. pod kier. R. Grzegorczykowej, J. Puzyniny, Warszawa 1973.
View in Google Scholar
IndSL: W. Doroszewski (red.), R. Grzegorczykowa, Z. Kurzowa, J. Puzynina (oprac.), Indeks a tergo do Słownika języka polskiego S.B. Lindego, Warszawa 1965.
View in Google Scholar
IndSStp: M. Eder, W. Twardzik, Indeksy do Słownika staropolskiego: alfabetyczny, a tergo, verba absentia, verba expurgata, Kraków 2007.
View in Google Scholar
Krak II: O. Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, t. VI: Krakowskie, cz. II, Kraków 1873.
View in Google Scholar
Pozn I: O. Kolberg, Lud. Jego zwyczaje…, t. IX: W. Ks. Poznańskie, cz. I, Kraków 1875.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SGP: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–9, z. 2: Kraków 1992–2016.
View in Google Scholar
SGPkart: Kartoteka Słownika gwar polskich PAN w Zakładzie Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. I–VI, Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego. Wydanie drugie, poprawione i pomnożone, t. I–VI, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
SPLP: W. Lubaś (red.), Słownik polskich leksemów potocznych, t. I–VII (A–Oż), Kraków
View in Google Scholar
–2013, W. Lubaś, K. Skowronek (red.), t. VIII–IX (P–Pir), Kraków 2015–2016.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (t. 1–11, do z. 6), Zespół (t. 11, z. 7–8) (red.), Słownik staropolski, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Literatura
View in Google Scholar
Buttler D., 1993, Neologizmy z formantem -acja w powojennej polszczyźnie, „Prace Filologiczne” XXXVIII, s. 7–15.
View in Google Scholar
Cyran W., 1977, Tendencje słowotwórcze w gwarach polskich, Łódź.
View in Google Scholar
Długosz-Kurczabowa K., 1988, Formant -acja w języku polskim, „Prace Filologiczne” XXXIV, s. 7–24.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1962, O kulturę słowa. Poradnik językowy, Warszawa.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1963, Objaśnienia wyrazów i zwrotów: Pielęgnowanie – pielęgnacja, „Poradnik Językowy” nr 1, s. 40–41.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1964, Objaśnienia wyrazów i zwrotów: Krępacja – krępować się, „Poradnik Językowy” nr 6, s. 283–284.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1968, O kulturę słowa. Poradnik językowy, t. II, Warszawa.
View in Google Scholar
Kleszczowa K. (red.), 1996, Słowotwórstwo języka doby staropolskiej. Przegląd formacji rzeczownikowych, Katowice.
View in Google Scholar
Moszyńska D., 1976, Morfologia zapożyczeń łacińskich i greckich w staropolszczyźnie, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Polaczek S., 1892, Wieś Rudawa (pod Krakowem), „Biblioteka Wisły”, t. IX, Warszawa.
View in Google Scholar
Puzynina J., 1969, Nazwy czynności we współczesnym języku polskim (słowotwórstwo, semantyka, składnia), Warszawa.
View in Google Scholar
Reichan J., 2002, Mianownik żeński typu parafij ‘parafia’, gimnazyj ‘gimnazjum’, wakacyj ‘wakacje’, [w:] M. Skarżyński, M. Szpiczakowska (red.), Rozmaitości językowe, ofiarowane Prof. dr. hab. Januszowi Strutyńskiemu z okazji Jego Jubileuszu, Kraków, s. 257–273.
View in Google Scholar
Reichan J., 2012, Jeszcze o formacjach z formantem -acja derywowanych od podstaw niełacińskich w gwarach polskich na tle danych historycznojęzykowych, [w:] M. Marczewska, S. Cygan (red.), W przestrzeni języka. Prace ofiarowane Profesor Elżbiecie Koniusz z okazji jej jubileuszu, Kielce, s. 463–474.
View in Google Scholar
Sieczkowski A. [A.S.], 1935, Co piszą o języku, „Poradnik Językowy” nr 1, s. 16–18.
View in Google Scholar
Smółkowa T., 1976, Nowe słownictwo polskie. Badania rzeczowników, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Smółkowa T. (red.), 1998–1999, Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 1985–1992, cz. I: A–O, cz. II: P–Ż, Kraków.
View in Google Scholar
Smółkowa T. (red.), 2004–2006, Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 1993–2000, cz. I: A–H, cz. II: I–O, cz. III: P–Ś, cz. IV: T–Ż, Kraków.
View in Google Scholar
Smółkowa T. (red.), 2010, Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 2001–2005, cz. I: A–D, cz. II: E–J, Kraków.
View in Google Scholar
Westfal S., 1954, Odpryski łaciny, „Wiadomości” rok IX, nr 22 (426), s. 5.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2017 Jerzy Reichan
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
