Wyodrębnianie, dekodowanie i klasyfikacja historycznych jednostek języka
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.07Słowa kluczowe:
historyczna jednostka języka, lingwistyka statyczna, lingwistyka dynamiczna, klasyfikacja składniowo-semantyczna części mowy, zaimki, wyrażenia metatekstoweAbstrakt
Delimitation, Decoding and Classification of Historical Language Units
The main goal of the article is to present different kinds of problems connected with the identification of the language units in Old and early Middle Polish texts, and with the various manifestations of their functional interpretation. The authors propose the term ‘historical unit of language’ that is understood in both dynamic and static aspects of diachrony. The major sources of these units are inherited expressions, borrowings and internal creations. The historical language unit is bilateral in nature and its semantic features consist of three dimensions: etymological, actual, and associative components. The article examines metatextual units and processes of metatextualization, as well as uses the example of Rozmyślanie przemyskie, Żywot Pana Jezu Krysta and other texts to show such problems as cohesion of the text and its comprehensiveness, especially in syntactic and utterance levels. In the second part of the article the authors present functional division of the Old Polish lexicon based on combinational and semantic characteristics of units in question, i.e. on those properties that are responsible for the tasks to be accomplished by a given class of expressions in making up a higher order unit, i.e. a syntagm. The authors centre on uninflected language units, proposing eight sentence classes and three discursive classes. Among them: uninflected participles, metapredicative operators, adverbs, infinitives, prepositions, uninflected pronominal substitutes of space and temporal expressions and whole sentences, conjunctions, particles and restrictors, contextualizators, connectors.
Pobrania
Bibliografia
Baudouin de Courtenay J., 2016, Autobiogram, [w:] Materiały do dziejów polskiego językoznawstwa, t. 2: Jan Baudouin de Courtenay. Teksty mniej znane, wybór i oprac. M. Skarżyński, „Biblioteka LingVariów”, t. 21, Kraków, s. 23–57.
View in Google Scholar
Blasius J.T., 1578, Prawdziwe wyobrażenie Troyga dzieći barzo strasznych, ktorym podobne nie wiem aby kiedy były widziane na świećie..., Wrocław.
View in Google Scholar
Bobrowski I., 2005, Lex Durani, „Polonica” XXIV–XXV, s. 382–383.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1976, O zasadach rejestracji jednostek języka, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 356–364.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 1988, Preliminaria gramatyki operacyjnej, „Polonica” XIII, s. 163–223.
View in Google Scholar
Bogusławski A., 2008, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, Warszawa.
View in Google Scholar
Daneš F., 1985, Věta a text. Studie ze syntaxe spisovné češtiny, Praha.
View in Google Scholar
Danielewiczowa M., 2012, W głąb specjalizacji znaczeń. Przysłówkowe metapredykaty atestacyjne, Warszawa.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1984, Projekt klasyfikacji syntaktycznej polskich leksemów nieodmiennych, „Polonica” X, s. 73–97.
View in Google Scholar
Grochowski M., Kisiel A., Żabowska M., 2014, Słownik gniazdowy partykuł polskich, Kraków.
View in Google Scholar
Janowska A., 2015, Kształtowanie się klasy polskich przyimków wtórnych, Katowice.
View in Google Scholar
Kępińska A., 2015, Polskie operatory pytajne w ujęciu diachronicznym, Warszawa – Katowice.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2014, Zaimkowy rodowód wybranych partykuł, [w:] A. Moroz, P. Sobotka, M. Żabowska (red.), Maiuscula linguistica. Studia in honorem professori Matthiae Grochowski sextuagesimo quinto dedicata, Warszawa, s. 131–140.
View in Google Scholar
Kopečný F., Šaur V., Polák V., 1980, Etymologický slovník slovanských jazyků. Slova gramatická a zájmena, t. 2: Spojky, častice, zájmena a zájmenná adverbia, Praha.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2001, Staropolskie konstrukcje z przyimkami. Cz. II (po, przez, prze, mi(e)mo, nad, wz, pod, przed, za, o, miedzy + acc.), Poznań.
View in Google Scholar
Krążyńska Z., 2010, Staropolskie konstrukcje z przyimkami. Cz. IV (nad, pod, przed, za, miedzy, z + instr., o, przy, na, w + loc.), Poznań.
View in Google Scholar
Kroczak J. (red.), 2007, Staropolskie przepowiednie i mirabilia, „Bibliotheca Curiosa”, t. 2, Wrocław.
View in Google Scholar
Kuryłowicz J., 1936, Dérivation lexicale et dérivation syntaxique (Contribution à la théorie des parties du discours), „Bulletin de la Société de Linguistique de Paris” 37 (110), s. 79–92.
View in Google Scholar
Kuryłowicz J., 1945–1949, La nature des procés dits „analogiques”, „Acta Linguistica” 5, nr 1, s. 15–37.
View in Google Scholar
Kuryłowicz J., 1948, Zagadnienie klasyfikacji przypadków, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” 49, nr 9, s. 475–478.
View in Google Scholar
Kuryłowicz J., 1964, The Inflectional Categories of Indo-European, Heidelberg.
View in Google Scholar
Laskowski R., 1984, Funkcjonalna klasyfikacja leksemów: części mowy i kategorie imienne, [w:] R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa, s. 26–37, 149–169.
View in Google Scholar
Mańczak W., 1978, Les lois du développement analogique, „Linguistics” 205/16, s. 53–60, [on-line:] https://doi.org/10.1515/ling.1978.16.205.53.
View in Google Scholar
Mel’čuk I.A., 1982, Lexical Functions in Lexicographic Description, „Proceedings of the Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society” nr 8, s. 427–444, [on-line:] http://dx.doi.org/10.3765/bls.v8i0.2038.
View in Google Scholar
Mel’čuk I.A., 2001, Communicative Organization in Natural Language: The Semantic-communicative Structure of Sentences, Amsterdam – Philadelphia.
View in Google Scholar
Mel’čuk I.A., 2012, Semantics. From Meaning to Text. 1, Amsterdam – Philadelphia.
View in Google Scholar
Mel’čuk I.A., 2013, Semantics. From Meaning to Text. 2, Amsterdam – Philadelphia.
View in Google Scholar
Mel’čuk I.A., 2015, Semantics. From Meaning to Text. 3, Amsterdam – Philadelphia.
View in Google Scholar
Mika T., 2012, „Kazania świętokrzyskie” – od rękopisu do zrozumienia tekstu, Poznań.
View in Google Scholar
Mika T., 2015, Tekst staropolski jako odmienny obiekt badań? W poszukiwaniu narzędzi opisu, „LingVaria” nr 2 (20), s. 235–250, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797/LV.20.2015. 20.18.
View in Google Scholar
Milewski T., 1965, Językoznawstwo, Warszawa.
View in Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] nkjp.pl.
View in Google Scholar
Opec B., 1522/2014, Żywot Pana Jezu Krysta (1522), wyd. W. Wydra, R. Wójcik, Poznań.
View in Google Scholar
Pasoń A., 1976, Syntaktyczne sposoby wyrażania przyczyny w historii języka polskiego, Wrocław.
View in Google Scholar
Pawelec R. (red.), 2015, Słownik zapomnianych wyrażeń funkcyjnych, Warszawa.
View in Google Scholar
Petrov I.N., Twardzik W., 2014, Gdyby przysięgły człowiek widział kogo raniąc barzo, czyli o staropolskich imiesłowach nieodmiennych czasu teraźniejszego w funkcji biernej, „Język Polski” XCIV, s. 63–68.
View in Google Scholar
RP: Rozmyślanie przemyskie. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład, wyd. F. Keller i W. Twardzik, t. I–III, Weiher – Freiburg im Breisgau.
View in Google Scholar
Saloni Z., 1974, Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, „Język Polski” LIV, s. 3–13.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2014a, Od zaimka do wyrażenia funkcyjnego. Dzieje prasłowiańskiego zaimka *vьs-akъ i jego kontynuantów, [w:] A. Moroz, P. Sobotka, M. Żabowska (red.), Maiuscula linguistica. Studia in honorem professori Matthiae Grochowski sextuagesimo quinto dedicata, Warszawa, s. 141–161.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2014b, Partykuły greckie – pochodzenie i wybrane problemy opisu, [w:] K. Kleszczowa, A. Szczepanek (red.), Wyrażenia funkcyjne w perspektywie diachronicznej, synchronicznej i porównawczej, Katowice, s. 133–167.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2015a, ‘Each of...’ or ‘Almost Each of...’. The Origin and the Initial Function of the Suffix *-ak- in Depronominal, Deadjectival, and Denumeral Formations, [w:] I. Janyšková, H. Karlíková (red.), Etymological Research into Old Church Slavonic, „Studia Etymologica Brunensia”, t. 18, Praha, s. 347–360.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2015b, Współdziałanie podsystemów języka w perspektywie badań etymologicznych.
View in Google Scholar
Znaczenie i rozwój słowiańskich zaimków *vьχakъ i *edьnakъ, „Linguistica Copernicana” 12, s. 157–211, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12775/LinCop.2015.007.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2017a, Jednostka opisu języka dawnego, [w:] M. Pastuchowa, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku – stan i perspektywy, Katowice.
View in Google Scholar
Sobotka P., 2017b, Komentarz językowy a interpretacja i rozumienie tekstu dawnego, [w:] T. Mika, K. Borowiec, D. Masłej (red.), Jak wydawać teksty dawne, Poznań.
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Meyenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2012.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Szober S., 1923, Gramatyka języka polskiego, wyd. 2 zm. i uzup., Lwów – Warszawa.
View in Google Scholar
Twardzik W., 1997, O uważniejszym aniżeli dotychmiast tekstu staropolskiego czytaniu i jakie z niego pożytki płyną rozprawa śliczna i podziwienia godna, Kraków.
View in Google Scholar
Wajszczuk J., 1997, System znaczeń w obszarze spójników polskich. Wprowadzenie do opisu, Warszawa.
View in Google Scholar
Wajszczuk J., 2005, O metatekście, Warszawa.
View in Google Scholar
Wajszczuk J., 2010, Functional Class (so Called „Part of Speech”) Assignment as a Kind of Meaning-Bound Word Syntactic Information, „Cognitive Studies / Études cognitives” 10, s. 15–33, [on-line:] https://doi.org/10.11649/cs.2010.001.
View in Google Scholar
Wanicowa Z., 2009, Ignota, dubia, reperta. Czytać i rozumieć staropolszczyznę, Kraków.
View in Google Scholar
Wróbel H., 1996, Nowa propozycja klasyfikacji syntaktycznej polskich leksemów, [w:] idem (red.), Studia z leksykologii i gramatyki języków slowiańskich. VI Polsko-Szwedzka Konferencja Slawistyczna, Mogilany 1–3 października 1995, Kraków, s. 53–60.
View in Google Scholar
Zalizniak A.A., 2008, A Catalogue of Semantic Shifts: Towards a Typology of Semantic Derivation, [w:] M. Vanhove (red.), From Polysemy to Semantic Change. Towards a Typology of Lexical Semantic Associations, Amsterdam – Philadelphia, s. 217–232.
View in Google Scholar
Zaron Z., 2009, Problemy składni funkcjonalnej, Warszawa.
View in Google Scholar
Żabowska M., 2015, O godzeniu przeciwieństw – funkcja wyrażeń jednocześnie i zarazem w języku naturalnym oraz w testowaniu hipotez semantycznych, „Linguistica Copernicana” 12, s. 71–105, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12775/LinCop.2015.003.
View in Google Scholar
Мельчук И.А., 1974, Опыт теории лингвистических моделей «Смысл-Текст». Семантика, синтаксис, Москва.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2017 Piotr Sobotka, Magdalena Żabowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
